KHƠI DẬY SỨC MẠNH VĂN HÓA

Gieo bản sắc ở trường dân tộc nội trú

Hệ thống Trường phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT) không chỉ gánh vác sứ mệnh tạo dựng sự bình đẳng trong cơ hội tiếp cận giáo dục cho vùng khó khăn, mà còn là không gian văn hóa đặc biệt. Đây chính là nơi hội tụ, bảo tồn và phát huy những giá trị truyền thống quý báu của các dân tộc thiểu số giữa dòng chảy hội nhập và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay.

Học sinh Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi gói bánh truyền thống trong ngày Tết cổ truyền.
Học sinh Trường Phổ thông DTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi gói bánh truyền thống trong ngày Tết cổ truyền.

Điều này càng được khẳng định khi ra đời những quyết sách chiến lược của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, cùng Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Từ e ngại đến tự hào

Đến với Trường PTDTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi vào những ngày lễ hội, sinh hoạt ngoại khóa hay các tiết học Giáo dục địa phương, người ta dễ dàng cảm nhận sức sống trẻ trung của văn hóa truyền thống. Vào những ngày thứ Hai, thứ Sáu hàng tuần, ai đến đây sẽ được chiêm ngưỡng những bộ trang phục thổ cẩm rực rỡ sắc màu giữa sân trường, hay bất chợt đâu đó những làn điệu dân ca xà ru - a dới, kaliu - kachoi vọng ra từ góc nhỏ dưới tán cây rợp bóng. Tất cả đã trở thành nếp sinh hoạt tự nhiên của học trò nơi đây.

Môi trường nội trú giúp học sinh các dân tộc không chỉ tự hào về nguồn cội của mình mà còn học cách tôn trọng, hòa hợp với sự đa dạng sắc màu văn hóa của các dân tộc anh em. Em Phạm Thị Diệu Linh, dân tộc Hre, học sinh lớp 12C2, Trường PTDTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi, xúc động nói: “Trước đây, khi bước ra khỏi làng, em từng cảm thấy e ngại khi mặc bộ thổ cẩm của dân tộc mình. Nhưng từ khi vào học tại trường nội trú, được thầy cô khuyến khích và thấy các bạn tự hào giới thiệu về nét đẹp văn hóa quê hương, em đã hoàn toàn thay đổi. Giờ đây, em cảm thấy vô cùng tự hào khi khoác lên mình trang phục truyền thống, biết múa và hát những làn điệu dân ca của dân tộc mình. Trường nội trú không chỉ mở ra cho em cánh cửa tri thức hiện đại mà còn dạy em biết yêu và trân trọng nguồn cội”.

Triết lý giáo dục hiện đại gắn liền với quan điểm chỉ đạo của Đảng tại Đại hội XIV và tinh thần cốt lõi của Nghị quyết số 80-NQ/TW: Phát triển kinh tế - xã hội phải đi đôi với xây dựng, phát triển văn hóa, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau. Văn hóa chính là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh và động lực phát triển bền vững của đất nước. Đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, văn hóa không phải là những khái niệm trừu tượng nằm trên trang sách hay trong tủ kính bảo tàng; văn hóa sống động trong từng lời ăn, tiếng nói, trang phục và phong tục tập quán thường ngày. Tại các xã miền núi thuộc tỉnh Quảng Ngãi, nơi sinh sống lâu đời của các dân tộc Hrê, Co, Xơ Đăng, Ba Na, Bơ Râu, Giẻ Triêng…, thì Trường PTDTNT THPT chính là những nét chấm phá trong bức tranh đa văn hóa, mang giá trị bản sắc. Nơi này chính là môi trường thực hành, diễn xướng và lưu giữ các giá trị văn hóa của các tộc người.

Chất lượng dạy-học đi kèm vun đắp bản sắc

Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh và không còn dừng lại ở sự đổi mới, mà yêu cầu đột phá căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục chất lượng cao và chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, truyền thống văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Nhận thức rõ vai trò cốt lõi này, các trường PTDTNT tại tỉnh Quảng Ngãi đã chủ động đưa các giá trị văn hóa truyền thống vào chương trình giáo dục chính khóa và các mô hình trải nghiệm thực tiễn. Sự kết hợp giữa lý luận và thực tiễn thể hiện rõ ở việc tích hợp, trình diễn các giá trị văn hóa dân tộc vào các môn học như Ngữ văn, Lịch sử, Địa lý, Giáo dục địa phương, hoạt động trải nghiệm… và các hoạt động Câu lạc bộ nghệ thuật dân gian. Học sinh không chỉ tiếp thu tri thức khoa học hiện đại, công nghệ số mà còn được trực tiếp thực hành: Sưu tầm văn hóa dân gian, múa hát các làn điệu dân ca của dân tộc mình, học dệt vải thổ cẩm, sử dụng các loại chiêng…

“Quán triệt tinh thần Nghị quyết Đại hội XIV và Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị, nhà trường xác định sứ mệnh kép: Vừa nâng cao chất lượng dạy và học để học sinh tự tin bước vào kỷ nguyên số, vừa gieo vào lòng các em lòng tự tôn và trách nhiệm giữ gìn bản sắc dân tộc. Nhà trường giáo dục các em nhận thức: Văn hóa là gốc rễ của con người, nếu để mất đi bản sắc của chính mình thì sự phát triển sẽ thiếu đi chiều sâu và điểm tựa vững chắc”, thầy giáo Bùi Thế Giới, Bí thư Chi bộ, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THPT tỉnh Quảng Ngãi chia sẻ.

“Sở GD&ĐT tỉnh Quảng Ngãi xác định hệ thống trường PTDTNT không chỉ là nơi đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho miền núi, mà phải là ‘trung tâm bảo tồn, thực hành và lan tỏa văn hóa dân tộc” thu nhỏ. Ngành giáo dục tỉnh sẽ tiếp tục chỉ đạo các nhà trường đẩy mạnh tích hợp giáo dục di sản vào chương trình chính khóa, xây dựng không gian văn hóa học đường đa dạng, hiện đại nhưng đậm đà bản sắc, tạo nền tảng vững chắc để các em tự tin hội nhập, trở thành lực lượng nòng cốt phát triển kinh tế - xã hội vùng miền núi một cách bền vững”, bà Vũ Thị Liên Hương, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Quảng Ngãi.

Không khí lễ hội trong học đường

Hơn 30 năm gắn bó với ngành giáo dục, đặc biệt là giáo dục vùng khó, là một người làm công tác quản lý giáo dục, thầy giáo Văn Trọng Lưu, Hiệu trưởng Trường PTDTNT THPT Tu Mơ Rông, tỉnh Quảng Ngãi đã khẳng định vai trò của trường học trong việc giữ gìn những giá trị, di sản văn hóa dân tộc: “Nghị quyết 71-NQ/TW đặt ra yêu cầu đột phá về chất lượng giáo dục, nhưng đột phá ấy phải gắn liền với bản sắc văn hóa địa phương. Tại Trường PTDTNT THPT Tu Mơ Rông, chúng tôi xác định bảo tồn văn hóa là phải làm cho nó sống động trong sinh hoạt học đường. Tạo dựng không gian giao lưu văn hóa, khôi phục các lễ hội ngay tại nhà trường giúp học sinh nhận thức sâu sắc rằng: Văn hóa dân tộc chính là sức mạnh nội sinh, là hành trang giúp các em hội nhập mà không bị hòa tan với thế giới bên ngoài”.

Một trong những thước đo thành công nhất của chất lượng giáo dục dân tộc nội trú là sự chuyển biến mạnh mẽ trong nhận thức của học sinh: Từ chỗ e ngại, tự ti về nguồn gốc miền núi đến sự tự hào, chủ động làm “sứ giả văn hóa”, chính các em sẽ là những người tự nhận thức việc giữ gìn, trao truyền những giá trị văn hóa bản địa của chính dân tộc mình cho từng thế hệ. Đồng thời, cũng chính các em sẽ lan tỏa những giá trị ấy, đặc sắc ấy đến với mọi người. Điều này hoàn toàn phù hợp với định hướng của Đại hội XIV về khơi dậy khát vọng cống hiến, tự hào dân tộc trong thế hệ trẻ.

Nhìn từ thực tiễn sinh động, có thể khẳng định rằng, loại trường PTDTNT đáp ứng tinh thần phát triển đột phá về giáo dục và đào tạo của Nghị quyết Đại hội XIV và đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW. Nơi đây không chỉ thắp sáng tri thức, chắp cánh cho những ước mơ vùng cao vươn xa, mà còn là "màng lọc", là nơi giữ gìn những giá trị bản sắc, trao truyền ngọn lửa văn hóa truyền thống không bị lụi tàn trước làn sóng toàn cầu hóa và xu thế hội nhập đang diễn ra mạnh mẽ.

Có thể bạn quan tâm

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Mượn con đường đô thị dẫn vào con đường người trẻ

Từ cuộc gặp chẳng ai mong muốn nơi ngã tư đường, “Người khách mới trên chuyến xe 461” (NXB Kim Đồng) mở ra câu chuyện đẹp về tình thân, tình người giữa nhịp sống đô thị hối hả. Chọn cách kể ký ức đan xen hiện tại, nhà báo-nhà văn Nguyễn Khắc Cường khéo léo xâu chuỗi các tình tiết để từng câu chuyện tưởng chừng giản đơn ấy dẫn người đọc đến nhiều tầng cảm xúc khác nhau.

Tinh thần jazz sinh viên tươi trẻ.

Cảm nhận một Việt Nam rất mới qua jazz

Một đêm nhạc jazz được lên ý tưởng, dàn dựng và chuẩn bị từ thiết kế sân khấu, truyền thông đến hậu cần và biểu diễn… đều do sinh viên. Điều đặc biệt thú vị, chương trình đã chọn hướng giới thiệu jazz trong sự hòa quyện với mạch nguồn truyền thống âm nhạc Việt Nam và truyền thống tri ân người đi trước, những thế hệ nghệ sĩ-giảng viên đặt nền móng cho sự ra đời, trưởng thành của Khoa Nhạc Jazz, Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam.

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

“Dệt Sắc Đan Mây” - Trao sách, gửi yêu thương

Ngày 16/10 vừa qua, sự kiện “Dệt Sắc Đan Mây” của dự án giáo dục Libreria Project được tổ chức thành công tại Trường tiểu học Vĩnh Phúc (phường Ngọc Hà, Hà Nội), thu hút hơn 1.000 học sinh tham gia. Đây là dự án cộng đồng được thành lập vào năm 2020 với mong muốn thu hẹp khoảng cách tri thức và nuôi dưỡng tâm hồn trẻ thơ thông qua sách.

Ảnh: ANH QUÂN

Vươn cánh rộng, hướng tới lan tỏa

Tại khu vực trung tâm của biên giới phía bắc, nếu ai dành được thời gian thu mát mẻ để du ngoạn, hẳn đã dự được buổi xòe Thái đặc sắc “đại hoành tráng vung cánh” vừa diễn ra tối thứ sáu (16/10) vừa qua với sự tham gia của 2.026 người mang tên “Xòe Thái - Trọn một vòng yêu” tại sân vận động phường Nghĩa Lộ, tỉnh Lào Cai.

Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục là hạt nhân của không gian đi bộ khu vực Hồ Gươm. Ảnh: HOÀNG PHONG

Hà Nội cần cân nhắc khi quy hoạch và xây dựng 17 quảng trường

Hà Nội đang quy hoạch mạng lưới 17 quảng trường trọng điểm, bao gồm: 6 quảng trường hiện hữu, bên cạnh đó là quảng trường xây mới và các địa điểm khác theo định hướng tầm nhìn 100 năm, phân bổ từ lõi di sản nội đô đến các trung tâm đô thị mới và vệ tinh.

Khách nước ngoài “đi chợ” Việt. Ảnh: NGUYỆT ANH

Người chạy chợ

Thành, bốn mươi mốt tuổi, kiếm sống bằng nghề dẫn khách nước ngoài đi chụp ảnh chợ Hà Nội. Khách tìm thấy tour trên Airbnb (nền tảng phục vụ du lịch), đăng ký rồi đeo máy ảnh theo cậu luồn giữa những hàng rau, hàng cá. Cậu vẫn đùa mình cũng là người chạy chợ.

“Ảo quan” nhận giải tại Hàn Quốc

Theo Nhà hát kịch Sân khấu nhỏ TP Hồ Chí Minh, vở nhạc kịch đương đại “Ảo quan” (Tác giả-đạo diễn: Chinh Ba) vừa được trao giải “Tác phẩm đặc biệt” tại Liên hoan Nghệ thuật sân khấu Chữa lành Quốc tế Daegu (Hàn Quốc) lần thứ 23.

Một góc Phố Hiến sau quá trình tu bổ.

Nhiều điều cần tránh trong việc phục hồi Phố Hiến

Quyết định phê duyệt đồ án quy hoạch tái hiện thương cảng Phố Hiến của tỉnh Hưng Yên vừa qua mở ra cơ hội hồi sinh thương cảng sầm uất trong lịch sử Đàng Ngoài. Tuy nhiên, khơi thông một mạch nguồn di sản đã ngưng trệ hàng thế kỷ không đơn thuần là câu chuyện kiến tạo các công trình kiến trúc hoành tráng.

Một cảnh trong phim “Đông Dương” (1992) được quay tại Vụng Oản, Quảng Ninh. Nguồn: LAODONG.COM

Bài toán khó: Phim trường trong lòng di sản

Thông qua điện ảnh, di sản đi vào đời sống đương đại, trở thành chất liệu cho sáng tác. Tuy vậy, trước nguy cơ đe dọa tính toàn vẹn của di sản, đã có nhiều câu hỏi sao cho vừa giữ được di sản, vừa tạo điều kiện cho điện ảnh trở thành cầu nối quá khứ với hôm nay?

Khán giả nhỏ giao lưu sau khi xem phim “Trạng Quỳnh thời nhí nhố”.

Chờ những câu chuyện Việt trên hoạt hình

Từ góc nhìn của sinh viên hoạt hình, người thực hành nghề luật, sinh viên viết văn - báo chí đến khán giả thường xuyên xem phim hoạt hình, các ý kiến bạn đọc gửi về chuyên đề “Cơ hội nào để hoạt hình Việt Nam vươn tầm quốc tế” (Thời Nay số 1744, 1/10/2026) cho thấy sự quan tâm ngày càng rõ đối với lĩnh vực này.

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Phát triển Không gian tri thức số tại Huế

Hội Xuất bản Việt Nam, Công ty cổ phần Thư viện số Việt Nam và Ban Thường vụ Thành đoàn Huế vừa ký chương trình phối hợp “Phát triển văn hóa đọc và Không gian tri thức số tại thành phố Huế”.

Nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh (1926-2017).

Nhớ cụ già bát thập bên bàn gỗ, soi kính lúp từng dòng chữ Hán Nôm

Lần đầu tôi gặp nhà nghiên cứu Thái Kim Đỉnh vào hè năm 1993 khi ở Huế về nghỉ phép. Lần đó Tạp chí Hồng Lĩnh đăng bài của nhà văn Xuân Thiều viết về cha tôi và tôi đã đến nhà cụ để hỏi thêm một số thông tin về người cha quá cố của mình thời còn làm tuyên huấn tỉnh đội. Gặp cụ mới biết là đồng hương Đức Thọ, làng tôi và làng cụ chỉ cách nhau một cánh đồng. Bất ngờ nhất là bố tôi và cụ xưa từng học với nhau ở trường huyện, từng quen biết nhau từ thủa thiếu thời…

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Nhiều ý nghĩa từ một cuốn sách về kiêng kỵ

Trong đời sống tín ngưỡng dân gian, nếu nghi lễ là cách con người hướng tới thần linh bằng những hành động cụ thể, thì kiêng kỵ là việc con người tự đặt mình vào giới hạn trước cái thiêng. Bởi vậy, những điều “không được làm” tưởng nhỏ bé lại chứa đựng một tầng sâu văn hóa.

Các vị khách mời và thành viên Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội trong buổi ra mắt cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút”.

Giữ hương vị phố trong ký ức Hà Nội

Nhân 10 năm Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội, cuốn sách “Hương vị phố cổ Hà Nội - Ký họa và tùy bút” vừa ra mắt, gợi lại một Hà Nội gần gũi qua những món ăn bình dị, gánh hàng rong, góc phố quen thuộc và câu chuyện của những người nhiều năm gắn bó với phố.

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

Giáo dục tài chính cho trẻ bằng truyện tranh

ThS Lê Thị Thúy Sen, tác giả truyện tranh “Khéo khôn với tiền - Tránh những ưu phiền” (NXB Kim Đồng phát hành) vừa giao lưu với độc giả nhí tại TP Hồ Chí Minh. Bà đã có nhiều chia sẻ đầy thú vị về giáo dục tài chính cho thiếu nhi trong đời sống hằng ngày.

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Từ âm nhạc, chắp cánh giấc mơ bay

Lễ ra mắt mô hình thí điểm “Tuyến phố thông minh” trên trục Hàng Đào-Hàng Ngang-Hàng Đường-Đồng Xuân-Hàng Giấy đã diễn ra tối ngày 9/10, tại số 48 Hàng Ngang.

Những kiến thức cơ bản về đờn ca tài tử được truyền dạy theo cách súc tích, dễ hiểu nhất.

Đờn ca tài tử vào lớp học

Từ năm học 2026-2027, lần đầu tiên Trường THPT Bùi Thị Xuân (phường Bến Thành, TP Hồ Chí Minh) thí điểm dạy đờn ca tài tử cho khoảng 150 học sinh khối 10 và 11, có kiểm tra, đánh giá định kỳ.

Rực rỡ những sắc màu tuổi thơ trong chương trình. Ảnh: THÀNH ĐẠT

Cùng con vui với nghệ thuật

Đưa con đến với chương trình “Chắp cánh tuổi thơ”, không ít phụ huynh gặp lại những điều quen thuộc: Những bài hát từ thời đi học, chiếc máy bay giấy, con thuyền nhỏ hay trò chơi ngày bé trở lại trong một không gian khác. Trẻ nhỏ háo hức trước những điều mới lạ, còn người lớn nhớ về quãng thời gian mình cũng từng vô tư như thế.

Chậu cây lá lốt. Ảnh: SONG ANH

Lá lốt

Chiếc chảo mỡ lợn vừa kịp sủi tăm. Từng miếng chả quấn lá xanh được thả vào. Tiếng xèo xèo xen lẫn tiếng reo trong bụng đứa trẻ. Mẹ vừa mới gạt tay của nó ra. Mùi mỡ, thịt, lá quẩn trên gác mái bếp.

Giới thiệu về triển lãm “Bản thể giấy”.

“Bản thể giấy” giàu có thêm từ bản thể nghệ sĩ

Là phương tiện, giấy vàng son, giấy trầm sâu, giấy mịn màng qua tạo hình từ bàn tay họa sĩ. Thăm triển lãm “Bản thể giấy” đang mở tại B&C Maison d’Art, số 8 ngõ Thi Sách, phố Thi Sách (Hà Nội), người xem thấy được nhiều hơn từ cảm nhận chất liệu. Cũng như bỏ qua chính chất liệu để khám phá thế giới nghĩ của những tâm hồn đẹp.

Còn có một Huy Du của âm nhạc thời bình

Còn có một Huy Du của âm nhạc thời bình

Kỷ niệm 100 năm Ngày sinh và chương trình nghệ thuật tưởng nhớ, tôn vinh nhạc sĩ Huy Du (1926-2026), PGS, TS Nguyễn Huy Phương,  con trai nhạc sĩ Huy Du, hiện là Giám đốc Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam, chia sẻ về những giá trị được lưu giữ trong di sản âm nhạc của cha ông. Cũng như câu chuyện đưa đến gần hơn với công chúng hôm nay giá trị của tác phẩm nhạc sĩ Huy Du với những “Đường chúng ta đi”, “Nổi lửa lên em”, “Tình em”, “Anh vẫn hành quân”, “Trên đỉnh Trường Sơn ta hát”…