Sáng 14/4, Báo Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Cục Môi trường, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Sở Nông nghiệp và Môi trường Đắk Lắk tổ chức Diễn đàn “Phổ biến quy định EPR đối với sản phẩm thuốc bảo vệ thực vật, phân bón và cơ chế hỗ trợ xử lý bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các địa phương”. Diễn đàn được tổ chức theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến.
Cơ chế EPR (trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, nhập khẩu) là công cụ chính sách môi trường quan trọng, yêu cầu doanh nghiệp chịu trách nhiệm đối với toàn bộ vòng đời sản phẩm, bao gồm cả giai đoạn sau tiêu dùng. Cơ chế này góp phần thực hiện nguyên tắc “người gây ô nhiễm phải trả tiền”, đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn.
Ra đời từ châu Âu từ những năm 1990 và hiện được áp dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia phát triển, cơ chế EPR không chỉ góp phần xử lý chất thải mà còn thúc đẩy doanh nghiệp đổi mới thiết kế sản phẩm theo hướng thân thiện môi trường, nâng cao khả năng tái chế, tái sử dụng, hướng tới nền nông nghiệp phát triển bền vững.
Tại Việt Nam, EPR đã được luật hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, tiếp đó được cụ thể hóa bằng Nghị định số 08/2022/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định số 05/2025/NĐ-CP). Mới đây, Chính phủ ban hành Nghị định số 110/2026/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 25/5/2026), tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý, làm rõ trách nhiệm tái chế, xử lý chất thải của nhà sản xuất, nhập khẩu, đồng thời thiết lập cơ chế quản lý, phân bổ và sử dụng nguồn đóng góp tài chính minh bạch, hiệu quả.
Theo ông Nguyễn Thành Yên, Phó Trưởng phòng Chính sách - Pháp chế (Cục Môi trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường), đây là bước tiến quan trọng giúp cơ chế EPR vận hành đồng bộ, bao quát toàn bộ chu trình từ huy động đến sử dụng nguồn lực. Các quy định mới cũng cập nhật yêu cầu phân loại chất thải, dán nhãn xác nhận sản phẩm không vượt ngưỡng chất thải nguy hại đối với các cơ sở sản xuất, cung ứng.
Đối với lĩnh vực nông nghiệp, nhất là bao bì thuốc bảo vệ thực vật - loại chất thải nguy hại, khó xử lý - Nghị định 110 tạo nền tảng xây dựng hệ thống thu gom, xử lý bền vững trên phạm vi cả nước. Cơ chế đóng góp và sử dụng Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam được quy định rõ ràng, tách riêng nguồn kinh phí cho bao bì thuốc bảo vệ thực vật, đồng thời đơn giản hóa thủ tục tiếp cận nguồn hỗ trợ cho địa phương.
Theo quy định, trước ngày 1/4 hằng năm, các tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu phải kê khai số tiền đóng góp tài chính hỗ trợ xử lý chất thải đối với sản phẩm đã đưa ra thị trường trong năm trước trên Hệ thống thông tin EPR quốc gia; trước ngày 20/4, phải hoàn thành việc nộp kinh phí vào Quỹ Bảo vệ môi trường Việt Nam.
Tại diễn đàn, ông Lương Ngọc Quang, Phó Trưởng phòng An toàn thực phẩm và Môi trường (Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật) cho biết, bao bì trong sản xuất nông nghiệp hiện được chia thành hai nhóm: bao bì phân bón và bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Trong đó, bao bì phân bón chủ yếu là chất thải rắn thông thường, có thể tái chế, tái sử dụng; còn bao bì thuốc bảo vệ thực vật thuộc nhóm chất thải nguy hại, đòi hỏi quy trình quản lý nghiêm ngặt.
Theo quy định, bao bì sau sử dụng phải được thu gom vào bể chứa chuyên dụng, vận chuyển đến cơ sở xử lý trong thời hạn 12 tháng và chỉ các đơn vị được cấp phép mới được thực hiện xử lý.
Thực tế thời gian qua cho thấy nhiều chuyển biến tích cực. Trong ba năm (2022-2024), cả nước đã tổ chức hơn 11.700 lớp tập huấn với trên 600.000 lượt người tham gia; xây dựng hơn 450.000 bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật; thu gom gần 2.500 tấn bao gói sau sử dụng.
Tuy nhiên, vẫn còn hơn 550 tấn, tương đương trên 20% lượng bao bì đã thu gom, chưa được xử lý. Nguyên nhân chủ yếu do hạn chế về nhận thức và thói quen của người dân, tình trạng vứt bỏ bao bì trên đồng ruộng, kênh mương còn phổ biến, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường đất và nước. Bên cạnh đó, hạ tầng thu gom chưa đồng bộ, nhiều bể chứa chưa đạt chuẩn.
Đáng chú ý, thiếu kinh phí là điểm nghẽn lớn. Nhiều địa phương đã tổ chức thu gom nhưng chưa có nguồn lực để vận chuyển, xử lý theo đúng quy định, trong khi cơ chế hỗ trợ còn thiếu rõ ràng.
Phát biểu khai mạc, ông Trần Văn Cao, Phó Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, EPR không phải là một loại thuế mà là cơ chế trách nhiệm, trong đó nghĩa vụ đóng góp cần được thực hiện công bằng giữa các doanh nghiệp. Việc hoàn thiện cơ chế này sẽ góp phần bổ sung nguồn lực cho địa phương, nâng cao hiệu quả quản lý chất thải nông nghiệp, giảm thiểu tác động tới môi trường và sức khỏe cộng đồng.
