Hình tượng người mẹ trong thi ca Việt Nam

Nhà thơ Trần Đăng Khoa, Tiến sĩ ngôn ngữ học Đỗ Anh Vũ và nhà thơ Bình Nguyên Trang đã có những chia sẻ chân thành, xúc động về tình mẫu tử, về hình tượng người mẹ trong thi ca Việt trong tọa đàm cùng tên diễn ra ngày 7/3 tại Hà Nội.
Buổi tọa đàm nhận được sự hưởng ứng của đông đảo giáo viên và các em học sinh.
Buổi tọa đàm nhận được sự hưởng ứng của đông đảo giáo viên và các em học sinh.

Hướng tới Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3 và hưởng ứng tinh thần tri ân người phụ nữ, tọa đàm “Hình tượng người mẹ trong thi ca Việt” diễn ra tại Trường phổ thông Liên cấp Alfred Nobel (Hà Nội).

Hàng trăm em học sinh hào hứng lắng nghe và thích thú khi có dịp giao lưu với nhà thơ Trần Đăng Khoa hay nhà thơ Bình Nguyên Trang, cây bút có nhiều tác phẩm đặc sắc về tấm lòng người mẹ đối với con mình...

Tại tọa đàm, nhà thơ Trần Đăng Khoa không chỉ nhắc đến những bài thơ ông viết với cảm hứng từ tình yêu và lời dạy của mẹ, mà cả những kỷ niệm sâu sắc về người mẹ của mình.

Ông nói: “Mẹ tôi là một phụ nữ không biết chữ, chưa bao giờ được đi học. Nhưng bà thuộc lòng “Truyện Kiều” của Nguyễn Du, rồi nhờ đó mà bà lần theo mặt chữ, tự học để đọc được sách báo, tiểu thuyết. Cũng từ những câu thơ, những lời ru mà bà dạy cho các con thuộc “Truyện Kiều”, dạy chúng tôi biết thương cô Kiều. Tôi viết rất tự nhiên từ những bài học của mẹ. Nhà tôi có 4 anh em, thì 3 trong số đó sau này đều biết làm thơ".

Qua lời kể của nhà thơ Trần Đăng Khoa, hình ảnh mẹ ông hiện lên là một người phụ nữ Bắc Bộ điển hình của thời trước, tảo tần, chịu thương chịu khó, thuộc rất nhiều ca dao, tục ngữ Việt Nam, và đặc biệt bà luôn dạy con biết quan tâm, biết yêu thương vạn vật từ cái cây, con gà, con chim...

Ông kể lại kỷ niệm về bài thơ “Đánh thức trầu” của mình. Đó là một buổi tối, bà ngoại Trần Đăng Khoa sang chơi, mẹ của nhà thơ bảo con ra vườn hái trầu cho bà. Bà bảo: "Con phải vặn to ngọn đèn lên, để cây trầu nó nhận ra chủ chứ không phải ăn trộm, rồi con phải đọc mấy câu này đánh thức nó dậy đã rồi mới được hái: Trẩu trẩu trầu trầu/Mày làm chúa tao/Tao làm chúa mày/Tao không hái ngày/Thì tao hái đêm… Không nói như vậy, giàn trầu sẽ lụi”.

Một bài thơ khác của nhà thơ Trần Đăng Khoa cũng được nhiều bạn đọc yêu thích là “Mẹ ốm”. Khi được một học sinh hỏi về bối cảnh, cảm xúc khi sáng tác bài thơ này, ông khiến cả khán phòng vừa thấy hài hước, vừa cảm động với cái nhìn của cậu bé 10 tuổi khi ấy. Nhà thơ Trần Đăng Khoa đã kết luận rằng tình yêu đối với người mẹ là một đề tài lớn trong mọi loại hình văn học nghệ thuật, không riêng gì thi ca và viết về mẹ bao giờ cũng hay.

Tiến sĩ Đỗ Anh Vũ tóm lược hình ảnh người mẹ trong thi ca Việt Nam, từ những câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ cho đến những vần thơ thời kháng chiến rồi những tác phẩm hiện đại. Kể cả trong thời đại mạng xã hội lên ngôi, thông tin đa dạng, thì rất nhiều người trẻ vẫn biết và thuộc hai câu trong bài “Con cò” của nhà thơ Chế Lan Viên: “Con dù lớn vẫn là con của mẹ/ Đi suốt đời lòng mẹ vẫn theo con”, bởi đó những vần thơ bất hủ, viết về mẹ với những cảm xúc sâu đậm, thiết tha nhất.

Trong thơ Việt hiện đại có nhiều nhà thơ nữ viết về đề tài này, tiến sĩ Đỗ Anh Vũ nhấn mạnh. Họ viết về tình yêu vô bờ bến dành cho con, về những lời răn dạy con nên người, qua đó cũng thể hiện hình tượng của mọi người mẹ Việt Nam. Chẳng hạn như nhà thơ Xuân Quỳnh với bài “Lời ru”, “Mẹ và con”..., nhà thơ Lâm Thị Mỹ Dạ với bài “Khúc hát ru của người mẹ trẻ”, nhà thơ Phi Tuyết Ba với bài “Phép chia không có lỗi”... Nhà thơ Bình Nguyên Trang tham gia tọa đàm cũng là một tác giả nữ có những bài thơ sâu sắc về mẹ, về tình cảm mẹ con như “Gửi mẹ”, “Lời của mẹ”...

Cũng trong khuôn khổ tọa đàm, cuộc thi thơ “Viết về mẹ” dành cho học sinh phổ thông đã vinh danh các em đoạt giải cao nhất. Bà Phùng Thị Kim Dung, Hiệu trưởng Trường phổ thông liên cấp Alfred Nobel, đại diện Ban Tổ chức, bày tỏ: “Nuôi dưỡng cảm xúc để gieo những vần thơ đẹp là một ý tưởng để đưa văn chương đến gần với các em học sinh hơn. Nhân dịp chào mừng Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, cuộc thi thơ với chủ đề "Thơ về mẹ" đã được phát động và nhận được nhiều tác phẩm hay, ý nghĩa đến từ các bạn học sinh”.

Có thể bạn quan tâm

Bà Phan Cẩm Tú (thứ 3 từ trái sang) tại buổi tọa đàm về bản quyền do Báo Nhân Dân tổ chức. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền tác giả: Nỗi niềm người làm điện ảnh

Là người có nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực bảo vệ bản quyền điện ảnh, bà Phan Cẩm Tú (Ủy viên Ban Thường vụ Hiệp hội Xúc tiến phát triển điện ảnh Việt Nam, chuyên gia tư vấn, Hiệp hội Điện ảnh Hoa Kỳ) chia sẻ những nỗi niềm của những người làm sáng tạo trước thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay.

Du khách tham quan nhà người Hà Nhì tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam. (Ảnh: THANH DUNG)

Giữ gốc, nối nghề trong nhịp sống số

Trước nguồn nguyên vật liệu tự nhiên khan hiếm, đội ngũ thợ am hiểu kỹ thuật dựng nhà ngày càng thưa vắng, nhiều ngôi nhà truyền thống của các dân tộc thiểu số ở nước ta đã không còn giữ được hình thái ban đầu… 

Quần thể di tích Cố đô Huế, không gian di sản tiêu biểu trong hành trình “Hộ chiếu du lịch”. (Ảnh: Sở Du lịch thành phố Huế)

Đổi mới cách tiếp cận di sản

Bảo vệ và phát huy giá trị di sản không chỉ là gìn giữ nguyên trạng, mà còn đòi hỏi những phương thức tiếp cận phù hợp với bối cảnh mới.

Đại diện lãnh đạo thành phố Hà Nội trao Bằng công nhận di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố cho di tích Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn.

Hà Nội trao bằng xếp hạng cấp thành phố cho di tích văn hóa lịch sử làng La Xuyên, xã Cổ Đô

Nhân dân thôn La Xuyên, xã Cổ Đô, thành phố Hà Nội vừa tổ chức Lễ đón nhận Bằng xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp thành phố Nhà thờ họ Hoàng và Công bộ Viên ngoại lang Hoàng Viết Bàn. Buổi lễ có sự tham dự của đại diện lãnh đạo Cục Di sản (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Nội vụ Hà Nội.

Bìa tác phẩm "Đời như tiểu thuyết" của tác giả Trương Đức Minh Tứ.

Những phận người không hư cấu trong Đời như tiểu thuyết

"Đời như tiểu thuyết" của Trương Đức Minh Tứ không phải là cuốn sách để tìm một cốt truyện theo nghĩa thông thường. Ở đó là những con người cụ thể, những đời sống đã diễn ra, với đủ biến cố, chia ly, lựa chọn, day dứt, hy sinh và cả những cuộc kiếm tìm kéo dài đến tận cuối đời. 

Các đồng chí lãnh đạo tỉnh cùng đông đảo cựu chiến binh, chiến sĩ Điện Biên tham quan triển lãm "Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại".

Đặc sắc triển lãm “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại” tại Điện Biên

Nhân kỷ niệm 72 năm Chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/2026), Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ (Điện Biên) tổ chức trưng bày, triển lãm 28 tác phẩm ký họa tiêu biểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ của các họa sĩ Ngô Mạnh Lân, Phạm Thanh Tâm và Dương Hướng Minh với chủ đề “Từ ký họa chiến trường đến sắc màu đương đại”.

Nghệ nhân Nguyễn Công Đạt thực hiện in liễn làng Chuồn trong không gian Ngự Hà Viên, Huế. (Ảnh: MẠNH HÀO)

Những di sản sống của làng nghề

Có những làng nghề không mất đi hẳn nhưng lặng lẽ rút khỏi đời sống, chỉ còn lại trong ký ức của một vài người già hay trong những dấu vết mờ nhạt đâu đó.

Trần Ngọc Vàng và nghệ sĩ Thanh Thủy trong phim. (Ảnh: Galaxy Studio)

“Heo Năm Móng” đạt top 1 phòng vé điện ảnh mùa lễ 30/4

“Heo Năm Móng” nhanh chóng trở thành hiện tượng trên các diễn đàn điện ảnh và mạng xã hội, không chỉ nhờ chiến lược truyền thông hiệu quả, mà còn bởi hiệu ứng lan tỏa sau công chiếu. Sau 6 ngày ra mắt, phim chạm mốc 50 tỷ đồng, trở thành phim có doanh thu Top 1 phòng vé trong thời điểm ra mắt.

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại.