Nhằm trao đổi kinh nghiệm thực tiễn, đề xuất các giải pháp chính sách thúc đẩy thực thi hiệu quả Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, ngày 17/10 vừa qua, Ban Chuyên đề, Ban Công nghệ (Báo Nhân Dân) đã phối hợp với Viện Chiến lược Phát triển kinh tế số (IDS) tổ chức tọa đàm với chủ đề: “Thực thi Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia: Cơ hội để hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ tài chính, thúc đẩy tăng trưởng”.
“Cú huých” từ thanh toán không dùng tiền mặt
Nhóm nghiên cứu IDS vừa công bố chuyên khảo “Tài chính toàn diện: Động lực cho tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2045” cho thấy sau hơn 5 năm triển khai Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, Việt Nam đạt nhiều kết quả tích cực nhưng khoảng cách tiếp cận dịch vụ tài chính giữa các nhóm thu nhập và quy mô doanh nghiệp vẫn còn lớn. Chỉ khoảng 50% số doanh nghiệp nhỏ và vừa có tài khoản ngân hàng, trong khi nhóm thu nhập thấp tăng tỷ lệ sở hữu tài khoản chưa đến 6%. Trong bối cảnh đó, công nghệ tài chính (Fintech) nổi lên như động lực thúc đẩy tài chính toàn diện, mở rộng cơ hội tiếp cận tín dụng, thanh toán và quản lý tài chính cho cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.
Thạc sĩ Đoàn Ngọc Khanh, Viện IDS cho biết: So với các quốc gia trong khu vực và những nước có trình độ phát triển tương đồng, Việt Nam đạt bước tiến vượt trội trong thanh toán không dùng tiền mặt, tạo “cú huých” làm thay đổi cấu trúc thị trường dịch vụ tài chính truyền thống. Fintech không chỉ tách nhỏ và chuyên sâu hóa các dịch vụ tài chính mà còn kéo theo sự tham gia của doanh nghiệp ở nhiều lĩnh vực như bán lẻ, vận tải, dịch vụ công…, qua đó mở rộng dữ liệu khách hàng và hình thành hệ sinh thái tài chính số liên thông, năng động hơn.
Thực tế những năm gần đây cho thấy, nhiều doanh nghiệp công nghệ tài chính (Fintech) đã tận dụng chính sách từ Chiến lược để thúc đẩy chuyển đổi số chuỗi cung ứng, mở rộng dịch vụ tài chính cho khu vực hộ kinh doanh. Đơn cử, Công ty CP Công nghệ Finviet, một trong những doanh nghiệp tiên phong số hóa chuỗi bán lẻ truyền thống đã giúp hàng chục nghìn cửa hàng tạp hóa ứng dụng thanh toán điện tử, quản lý tồn kho và bán hàng trực tuyến.
Tập đoàn Công nghệ tài chính MoMo cũng đang sử dụng công nghệ để kết nối các hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ tham gia vào hệ sinh thái dịch vụ tài chính hiện đại. Công ty Tài chính tổng hợp cổ phần Điện lực (EVF) triển khai các giải pháp gắn chuyển đổi số với nâng cấp hộ kinh doanh lên doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa thông qua đòn bẩy tài chính số.
Dẫn chứng câu chuyện thực tế từ một cửa hàng nhỏ ở miền trung, ông Nguyễn Thanh Hiển, Tổng Giám đốc Công ty cổ phần Công nghệ Finviet cho biết: Trước đây, chủ hộ ghi chép thủ công, vay vốn người quen với lãi suất 3%/tháng. Sau sáu tháng áp dụng POS ECO và hóa đơn điện tử, doanh thu minh bạch, dữ liệu giao dịch được kết nối với ngân hàng, giúp cửa hàng được SHB cấp hạn mức tín dụng 200 triệu đồng, lãi suất chỉ bằng một phần ba so với trước. Nhờ tích hợp ECO Pay, 70% giao dịch chuyển sang thanh toán điện tử, giảm rủi ro tiền mặt. Từ dữ liệu ổn định, chủ hộ có thể tham gia gói tiết kiệm nhỏ giọt và bảo hiểm sức khỏe chi phí thấp. Với hàng triệu hộ kinh doanh, tài chính toàn diện không chỉ là khẩu hiệu, mà là đòn bẩy sống còn để họ vươn lên trong nền kinh tế số.
TS Trần Văn, Viện trưởng IDS khẳng định, Việt Nam đang hình thành và phát triển một mô hình riêng về cung ứng dịch vụ tài chính số. Trong hệ sinh thái này, Fintech là một trong những thành phần chủ chốt và không thể thiếu, bên cạnh các ngân hàng thương mại, công ty tài chính, chứng khoán…, cùng đối tác là các đơn vị cung ứng dịch vụ công; thương mại điện tử; nhà bán lẻ truyền thống… Các Fintech vừa hỗ trợ các giải pháp số hóa hoạt động của hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, vừa cung cấp các dịch vụ tài chính hiện đại với chi phí hợp lý và dễ tiếp cận.
“Việc xây dựng một môi trường chính sách liên tục hỗ trợ đổi mới sáng tạo, thúc đẩy sự phát triển của các nhân tố mới như Fintech là rất quan trọng để các chủ thể tham gia thị trường tài chính không ngừng học hỏi, cải thiện, nâng cao năng lực cạnh tranh. Nếu không tiếp tục có tư duy cởi mở trong việc xây dựng chính sách để thúc đẩy chuyển đổi số, thì các thành quả ban đầu sẽ bị đẩy lùi”, TS Nguyễn Đức Kiên, Chủ tịch Hội đồng khoa học IDS, nguyên Tổ trưởng Tư vấn kinh tế của Thủ tướng Chính phủ nhấn mạnh.
Mở rộng hệ sinh thái công nghệ tài chính
Tài chính toàn diện không chỉ là công cụ hỗ trợ an sinh mà còn là nền tảng để phát triển kinh tế - xã hội bao trùm, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau. Nắm bắt xu thế đó, Việt Nam đã chủ động hợp tác với Ngân hàng Thế giới (WB) để xây dựng Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia.
Ngày 22/1/2020, Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 149/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia đến năm 2025, định hướng đến năm 2030, với mục tiêu tối đa hóa khả năng tiếp cận và sử dụng các sản phẩm, dịch vụ tài chính phù hợp, an toàn, chi phí hợp lý cho mọi người dân, đặc biệt là nhóm yếu thế và các doanh nghiệp nhỏ.
Từ năm 2008, khi Fintech được cấp phép thử nghiệm dịch vụ trung gian thanh toán, lĩnh vực thanh toán không dùng tiền mặt ở Việt Nam đã có bước tăng trưởng đột phá. Tuy nhiên, phải đến tháng 7/2025, với Nghị định số 94/2025/NĐ-CP, cơ chế thử nghiệm cho các giải pháp Fintech mới được ban hành, mở rộng cơ sở pháp lý cho doanh nghiệp cung cấp các loại hình dịch vụ số hiện đại. Đây là bước tiến quan trọng sau 17 năm, góp phần hoàn thiện khung chính sách, tạo điều kiện để Fintech phát triển mạnh mẽ hơn trong kỷ nguyên số.
Ông Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam nhận định: Nghị quyết số 68-NQ/TW, ngày 4/5/2025, của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân nêu rõ “Rà soát, hoàn thiện khung khổ pháp lý về kinh doanh cá thể; thu hẹp tối đa sự chênh lệch, tạo mọi điều kiện thuận lợi về tổ chức quản trị và chế độ tài chính, kế toán để khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp”. Hỗ trợ các hộ kinh doanh tiếp cận công nghệ tài chính, chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp là một trong những giải pháp cần thiết, đã và đang được thực hiện mạnh mẽ trên thị trường trong thời gian qua. Qua đó, góp phần thúc đẩy kinh tế tư nhân, nâng cao năng lực cạnh tranh và tạo nguồn thu ngân sách lớn hơn.
Dưới góc độ của doanh nghiệp, ông Nguyễn Tiến Sỹ, Giám đốc Khối Tài chính số, Giám đốc chi nhánh Hà Nội, Công ty Tài chính tổng hợp cổ phần Điện lực (EVF) cho rằng: Tài chính toàn diện muốn trở thành hiện thực không thể chỉ dừng ở khẩu hiệu hay kế hoạch dài dòng, mà đòi hỏi sự kiên trì, đầu tư bài bản vào công nghệ, nhân sự và tư duy đồng hành với người yếu thế - những người đang âm thầm tạo ra phần lớn giá trị trong nền kinh tế nhưng ít được tiếp cận dịch vụ tài chính chính thống.
Đồng quan điểm, ông Trần Quốc Khánh, nguyên Thứ trưởng Bộ Công thương, Thường trực Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ cho rằng, phát triển công nghệ tài chính là tất yếu trong tiến trình chuyển đổi số, nhưng đi cùng đó là nhiều thách thức lớn về an ninh mạng, chủ quyền dữ liệu và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước.
“Sử dụng công nghệ tài chính giúp doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh giảm chi phí, nâng cao hiệu quả, nhưng nếu không được bảo vệ bằng khung pháp lý phù hợp, lợi ích đó có thể nhanh chóng bị triệt tiêu bởi rủi ro mạng và cạnh tranh không bình đẳng. Việt Nam cần sớm xây dựng chính sách bảo vệ dữ liệu, cơ chế bảo hiểm rủi ro cho start-up và quy định rõ về dịch vụ tài chính xuyên biên giới, nhất là khi quá trình thử nghiệm sandbox kết thúc. Công nghệ muốn phát triển phải dựa trên dữ liệu, nhưng dữ liệu lại là tài sản của doanh nghiệp. Làm thế nào để vừa chia sẻ, vừa bảo vệ là bài toán then chốt. Nếu không kịp tạo dựng năng lực nội địa, ngành công nghệ tài chính Việt Nam sẽ khó lớn mạnh và có nguy cơ bị thui chột ngay từ trong trứng nước”, ông Khánh nhận định.
