Hào quang và khổ luyện

Trong sắc xuân rộn ràng, những bước phi nước đại điệu nghệ của ngựa xiếc, kết hợp các động tác biểu diễn khéo léo trên mình ngựa không chỉ tạo nên tiết mục mãn nhãn, mà còn mang đến cảm giác tươi mới, lạc quan và tràn đầy hứng khởi.

Thứ Sáu, ngày 13/02/2026 - 08:27

Xiếc ngựa là “đặc sản” nghệ thuật được đông đảo khán giả yêu thích dịp năm mới Bính Ngọ. (Ảnh: LIÊN ĐOÀN XIẾC VIỆT NAM)

Chính sức hấp dẫn ấy khiến xiếc ngựa trở thành “đặc sản” nghệ thuật được đông đảo khán giả yêu thích.

Chúng tôi đến Liên đoàn Xiếc Việt Nam, khi các nghệ sĩ đang say sưa tập luyện với những chú ngựa xiếc để chuẩn bị cho chương trình “Ngựa du xuân ba miền” diễn ra chiều mồng 3 Tết.

Trên sân khấu tròn, ba chú tuấn mã nối đuôi nhau phi nước kiệu. Tiếng vó ngựa vui tai vang khắp sàn diễn. Từ lưng ngựa, các diễn viên thi nhau phô diễn tài năng, người uốn dẻo nhặt khăn, người tung hứng, người chồng đầu, nhào lộn… Ngựa chạy càng nhanh, những màn trình diễn cũng kịch tính hơn. Các nghệ sĩ thoăn thoắt luồn người qua bụng ngựa, cổ ngựa, rồi bất chợt từ dưới đất nhảy đứng lên mình ngựa, khiến người xem rất hào hứng…

Gắn bó với xiếc ngựa từ năm 1995 đến nay, Nghệ sĩ Trần Đức Vĩnh cho hay, ngựa là loài động vật thông minh, nhưng có hệ thần kinh nhạy cảm, lại là loài thú lớn biết cắn, đá, hất văng người... cho nên, huấn luyện và biểu diễn được cùng ngựa là cả nghệ thuật. Các nghệ sĩ không những phải chinh phục tốc độ để đồng hành cùng ngựa, mà còn cần vượt qua giới hạn bản thân bằng sự kiên trì, khéo léo và dũng cảm.

Theo anh Vĩnh, thời gian trung bình để một chú ngựa có thể lên sân khấu diễn khoảng 10 tháng, nhưng muốn diễn nhuần nhuyễn thì cần thêm ba, bốn tháng nữa, nghĩa là ít nhất một năm trở lên. Trong hành trình ấy, người huấn luyện phải tìm cách làm thân với ngựa, hằng ngày trò chuyện, chơi cùng ngựa; cho ngựa tập chạy trên sân khấu, làm quen với những khẩu lệnh để biết khi nào cần chạy nhanh, chạy chậm, tiếp đến mới luyện phối hợp động tác cùng diễn viên.

Để người và ngựa có thể quen nhau, không biết bao nhiêu lần anh Vĩnh đã phải chịu chấn thương. Hơn 30 năm theo nghiệp xiếc ngựa, anh bị ngựa hất văng xuống bục sân khấu như “cơm bữa”. Chưa kể, lúc mới làm quen với ánh sáng, âm nhạc trên sân khấu, không ít chú ngựa còn hoảng loạn lồng lên, chạy tứ tung, chồm lên diễn viên. Trên lưng anh Vĩnh giờ vẫn còn chằng chịt những vết sẹo do nhiều lần tập cùng ngựa bị mắc, đập người vào bục diễn.

Diễn viên trẻ Nguyễn Duy Sơn cũng nhớ như in lần anh thực hiện động tác nhảy xếp lên cổ ngựa bị mắc vào dây cương ngã xuống đất, 3 chú ngựa phía sau đang đà chạy dồn lên phía trên giẫm vào người anh, may mà tình trạng không quá nghiêm trọng…

Công bố Cuộc thi ảnh nghệ thuật Xiếc Việt Nam mở rộng lần thứ nhất năm 2025.

Lan tỏa vẻ đẹp nghệ thuật xiếc qua nhiếp ảnh

12/08/2025 20:08

Để có được tiết mục xiếc ngựa thành công, việc giữ cho ngựa bình tĩnh và chạy theo nhịp ổn định là yếu tố rất quan trọng. Đó là lý do trên sân khấu xiếc ngựa bao giờ cũng có người quất roi đứng ở giữa để điều khiển ngựa chạy đúng tốc độ, đúng nhịp, bảo đảm cho các diễn viên có thể thực hiện động tác xiếc an toàn và chính xác. Đây được coi là người “cầm trịch” của màn diễn, bởi chỉ cần điều khiển chệch choạc một chút cũng có thể khiến ngựa hốt hoảng, hất tung diễn viên, hoặc chỉ cần khoảng cách chạy giữa các con ngựa quá gần cũng dễ dẫn đến đá chân nhau làm hỏng tiết mục.

Tại Liên đoàn Xiếc Việt Nam, nghệ sĩ Trần Đức Vĩnh đang đảm nhận vai trò này. Vì đã trải qua thời gian dài trực tiếp tập luyện, nắm rõ kỹ thuật biểu diễn của từng động tác trên lưng ngựa, cho nên, anh càng biết phải điều khiển như thế nào cho hợp lý.

Chia sẻ về việc chọn ngựa xiếc, anh Vĩnh cho biết, đây là công đoạn rất khó. Bên cạnh đó, việc lựa kích thước ngựa xiếc cần phù hợp vóc dáng diễn viên, bởi nếu ngựa quá cao sẽ khó tập luyện, còn nếu quá thấp, động tác sẽ bị xấu. Thêm nữa, không phải chú ngựa nào cũng có khả năng như nhau, vì vậy, cần thử tất cả các động tác xem mỗi con thích nghi được với động tác nào thì huấn luyện, phát triển kỹ hơn.

Anh Vĩnh cho hay: “Hiện Liên đoàn Xiếc Việt Nam đang chăm sóc ba chú ngựa xiếc, đặt tên là Mộc, Thủy, Kim. Con Mộc rất khôn, nhưng lười chạy; con Kim thông minh, nhưng lại nhát; còn con Thủy trầm tính và bướng hơn, chúng tôi phải nương theo tính từng con để xây dựng bài tập cho phù hợp”. Gắn bó lâu dài cùng nhau, cho nên người và ngựa chẳng khác gì bạn thân.

Ở Liên đoàn, ngựa được coi như nghệ sĩ, cho nên có chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng rất khoa học. Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Hải Đăng, Phó Trưởng Đoàn nuôi dạy thú của Liên đoàn Xiếc cho biết, khẩu phần ăn của các chú ngựa xiếc luôn được điều chỉnh linh hoạt theo mùa và cường độ vận động, kết hợp đầy đủ cỏ, tinh bột, rau củ với vitamin và khoáng chất để bảo đảm ngựa luôn khỏe mạnh, đáp ứng chế độ tập luyện. Bên cạnh dinh dưỡng, các chú ngựa được tắm rửa vệ sinh, kiểm tra, chăm móng định kỳ và tiêm phòng đầy đủ để phòng ngừa dịch bệnh.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Tống Toàn Thắng, Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam, bước sang năm mới Bính Ngọ, Liên đoàn xác định dành sự đầu tư trọng điểm cho xiếc ngựa. Vừa qua, Liên đoàn đã cải tạo toàn bộ hệ thống sàn sân khấu theo chuẩn quốc tế, bảo đảm độ dốc và giảm chấn để ngựa phi được thoải mái, an toàn hơn, đồng thời, tạo điều kiện để xiếc người-xiếc ngựa có thể kết hợp nhuần nhuyễn trên sàn diễn. Liên đoàn cũng có kế hoạch bổ sung hai chú ngựa xiếc nhằm hoàn thiện đội hình “ngũ hành”, tạo cơ sở phát triển, hoàn thiện hơn các tiết mục xiếc ngựa.

Cùng với chương trình khai xuân “Ngựa du xuân ba miền”, lấy ngựa làm hình tượng chủ đạo kết nối không gian văn hóa bắc-trung-nam, nhiều kịch bản nghệ thuật mới cũng đang được Liên đoàn xây dựng, như vở “Thánh Gióng” hay hoạt cảnh xiếc ngựa kết hợp xiếc người tái hiện “Hào khí Đông A”…

Đặc biệt, không chỉ khai thác ngựa xiếc nhiều hơn trên sân khấu, Liên đoàn còn đưa ngựa xiếc xuất hiện trước giờ biểu diễn để khán giả có thể chụp ảnh cùng ngựa, ngồi thử trên lưng ngựa… từ đó, tạo trải nghiệm tương tác gần gũi, khơi nên cảm xúc hào hứng ngay trước giờ diễn.