Giải “điểm nghẽn” ngập úng trên Thủ đô
Trước thực trạng ngập úng kéo dài tại nhiều khu vực nội thành sau các trận mưa lớn, thành phố Hà Nội đang khẩn trương triển khai hàng loạt giải pháp cấp bách, trong đó nổi bật là việc xây dựng các bể điều tiết ngầm. Đây được xem là hướng đi phù hợp trong bối cảnh hệ thống hạ tầng thoát nước còn thiếu đồng bộ và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.
Theo thông tin từ Sở Xây dựng Hà Nội, công suất thiết kế của hệ thống thoát nước đô thị hiện đạt khoảng 310mm/2 ngày. Tuy nhiên, do quá trình đầu tư chưa hoàn thiện, nhiều công trình đầu mối, hồ điều hòa theo quy hoạch triển khai chậm, khiến khả năng tiêu thoát nước còn hạn chế. Đáng chú ý, khu vực nội thành có diện tích hơn 313km2 nhưng mới chỉ khoảng 77,5km2 thuộc lưu vực sông Tô Lịch được đầu tư hệ thống thoát nước, tương đương gần 25%.
Chính những “điểm nghẽn” này là nguyên nhân dẫn tới tình trạng ngập úng cục bộ tại nhiều tuyến phố khi xảy ra mưa lớn kéo dài. Sau mùa mưa năm 2025, với nhiều điểm ngập nghiêm trọng, thành phố đã quyết định triển khai 10 dự án cấp bách với tổng mức đầu tư gần 5.600 tỷ đồng nhằm cải thiện năng lực thoát nước, trong đó có các bể điều tiết ngầm.
Tăng tốc thi công các công trình trọng điểm
Để chủ động ứng phó mùa mưa bão năm 2026, Hà Nội đang tập trung đẩy nhanh tiến độ hai bể điều tiết ngầm tại khu vực chợ Hàng Da (phường Hoàn Kiếm) và dốc cầu Đuống (xã Phù Đổng).
Tại khu vực chợ Hàng Da, công trình được xác định là một trong những điểm trọng yếu nhằm giảm tải áp lực cho hệ thống thoát nước khu phố cổ, nơi thường xuyên xảy ra ngập úng. Bể điều tiết được xây dựng với quy mô lớn, gồm ba hàng cống sử dụng khoảng 172 cấu kiện bê-tông đúc sẵn, chiều dài khoảng 51,4m, rộng 14,9m và cao 4,5m. Hai đầu bể sử dụng kết cấu bê-tông toàn khối nhằm bảo đảm độ bền và ổn định lâu dài.
Theo đại diện Trung tâm Quản lý hạ tầng thành phố Hà Nội, bể có dung tích khoảng 2.500m3, được thiết kế để thu nước mặt tại chỗ cho các khu vực thường xuyên ngập như Bát Đàn, Đường Thành, Nhà Hỏa và các tuyến lân cận. Khi xảy ra ngập, hệ thống sẽ tạm thời đóng các cửa thoát, dồn nước về bể chứa, sau đó bơm cưỡng bức trở lại hệ thống thoát nước chung khi mực nước hạ xuống.
Đại diện chủ đầu tư cũng cho biết, việc lựa chọn vị trí đặt bể đã được nghiên cứu kỹ lưỡng, bảo đảm phù hợp với điều kiện mặt bằng và đặc điểm thu nước mặt, thay vì đấu nối trực tiếp vào toàn bộ hệ thống thoát nước như một số mô hình khác.
Để triển khai, đơn vị thi công phải đào sâu khoảng 6,5m so với mặt đường hiện hữu. Tổng kinh phí đầu tư công trình khoảng 18,2 tỷ đồng.
Song song với tiến độ thi công, các nhà thầu đang huy động lực lượng nhân công làm việc liên tục theo ca, kíp. Trung bình mỗi ngày, công trường duy trì từ 40-60 lao động, chia thành 3 ca, 4 kíp, bảo đảm thi công cả ban ngày lẫn ban đêm đối với những hạng mục không ảnh hưởng đến giao thông và sinh hoạt của người dân. Việc tăng cường nhân lực và tổ chức thi công cuốn chiếu giúp rút ngắn thời gian nhưng vẫn bảo đảm yêu cầu kỹ thuật.
Tại khu đất trống khu vực dốc cầu Đuống, bể điều tiết ngầm đang được đẩy nhanh thi công với các hạng mục ép cọc cừ và hoàn thiện kết cấu chính. Công trình có độ sâu khoảng 6m, dung tích 1.800m3, đi kèm hệ thống hai máy bơm công suất 700m3/giờ nhằm bảo đảm khả năng tiêu thoát nước nhanh sau mưa. Song song đó, tuyến cống thoát nước trên mặt đường dài khoảng 300m với kích thước cống hộp 1.000mm cũng đang được triển khai, góp phần tăng cường khả năng thu gom nước mưa.
Theo kế hoạch, dự án được đặt mục tiêu hoàn thành trước ngày 30/4. Khi đưa vào vận hành, bể điều tiết sẽ kết hợp với hệ thống hố ga và cống thu nước mặt đường để tạm thời lưu giữ lượng nước mưa lớn trong thời gian ngắn, sau đó bơm dần vào mạng lưới thoát nước chung. Giải pháp này được kỳ vọng sẽ cải thiện đáng kể tình trạng ngập úng cục bộ tại khu vực vốn có địa hình trũng thấp, thường xuyên bị ảnh hưởng mỗi khi mưa lớn.
Phân luồng giao thông phù hợp, linh động, hạn chế tối đa ảnh hưởng
Theo phản ánh của một số hộ kinh doanh, việc thi công cũng gây ra không ít khó khăn trong sinh hoạt và buôn bán hằng ngày. Anh Phạm Thế Duyệt, chủ quán VHN Cafe tại số 10 Hàng Da cho biết, từ khi rào chắn được dựng lên, mặt đường vốn rộng rãi bị thu hẹp đáng kể, khiến việc đi lại trở nên khó khăn, đặc biệt vào giờ cao điểm. Ngoài ra, việc thiếu chỗ để xe và không gian ngồi ngoài trời bị hạn chế khiến lượng khách giảm rõ rệt, nhiều thời điểm rơi vào tình trạng vắng vẻ.
Trước thực tế này, cơ quan chức năng đã triển khai các phương án tổ chức giao thông đồng bộ, linh hoạt tại khu vực chợ Hàng Da nhằm giảm thiểu ùn tắc và ảnh hưởng đến sinh hoạt của người dân.
Cụ thể, tại khu vực trước cổng chợ, đơn vị thi công tiến hành rào chắn bằng rào tôn kết hợp lưới B40 với bề rộng 18,5m, chiều dài 54,8m để phục vụ thi công bể điều tiết. Phần mặt đường còn lại rộng khoảng 5m được duy trì cho các phương tiện lưu thông.
Sau khi hoàn thành phần bể chính, các đơn vị sẽ thu hồi rào chắn cố định và chuyển sang rào chắn di động để thi công các tuyến cống D600 và D800 chung quanh. Việc thi công được thực hiện theo từng đoạn dài 15-20m, từ phố Nguyễn Văn Tố đến khu vực trước cửa rạp Hồng Hà. Đáng chú ý, các đoạn thi công đều phải hoàn trả tạm mặt đường trước 6 giờ sáng mỗi ngày, sử dụng tấm thép đậy để bảo đảm an toàn giao thông.
Về tổ chức giao thông, nhiều phương án điều chỉnh đã được áp dụng: Ô-tô lưu thông một chiều trên phố Đường Thành (đoạn từ ngã ba Đường Thành-Hàng Điếu-Nguyễn Văn Tố đến ngã tư Đường Thành-Phủ Doãn-Hàng Bông); cấm ô-tô rẽ phải từ phố Yên Thái ra Đường Thành; cấm rẽ phải tại khu vực rào chắn trước rạp Hồng Hà; đồng thời cấm ô-tô rẽ trái từ Hàng Da, Hà Trung vào Đường Thành.
Trên tuyến Phùng Hưng, việc rào chắn thi công được thực hiện theo từng đoạn dài khoảng 30m, rộng 4m. Các vị trí nút giao như Hàng Bông-Phùng Hưng hay Trần Phú-Phùng Hưng đều bố trí lực lượng điều tiết giao thông, phối hợp cảnh sát giao thông và công an địa phương nhằm hạn chế xung đột, bảo đảm an toàn cho người tham gia giao thông.
Tại khu vực dốc cầu Đuống, phương án phân luồng giao thông hiện đang được lên kế hoạch do công trình vẫn trong giai đoạn thi công ban đầu. Dự kiến thời gian tới sẽ triển khai rào chắn kết hợp điều tiết từ xa, hạn chế phương tiện lớn và tổ chức lưu thông theo khung giờ nhằm bảo đảm an toàn, giảm ùn tắc trong quá trình thi công.
Giải pháp trước mắt và định hướng lâu dài
Thực tế cho thấy, mô hình bể điều tiết ngầm đã bước đầu phát huy hiệu quả. Công trình thí điểm đầu tiên tại sân Trường trung học cơ sở Lý Thường Kiệt, đưa vào vận hành từ cuối năm 2021, có dung tích khoảng 2.000m3, đã giúp giảm đáng kể tình trạng ngập úng tại khu vực này trong các đợt mưa lớn.
Nguyên lý hoạt động của các bể điều tiết là thu gom nước mưa trong thời gian cao điểm, sau đó bơm trả lại hệ thống thoát nước khi mực nước hạ xuống. Nhờ đó, áp lực lên hệ thống cống hiện hữu được giảm tải đáng kể, hạn chế tình trạng quá tải cục bộ.
Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhận định, bể điều tiết ngầm chỉ là giải pháp trước mắt nhằm xử lý các “điểm nóng” ngập úng. Về lâu dài, Hà Nội cần một chiến lược tổng thể và đồng bộ hơn.
Theo định hướng quy hoạch 100 năm, thành phố đặt mục tiêu ngầm hóa hơn 40% không gian nội đô. Đặc biệt, trong giai đoạn 2036-2045, Hà Nội dự kiến nghiên cứu xây dựng hệ thống “siêu” bể ngầm chứa nước mưa kết hợp giao thông với dung tích lên tới 125 triệu m3. Đây được xem là giải pháp mang tính căn cơ nhằm giải quyết triệt để bài toán ngập úng đô thị.
Song song với đó, việc hoàn thiện hệ thống hồ điều hòa, nâng cấp các công trình đầu mối thoát nước và cải tạo mạng lưới cống cũng cần được triển khai đồng bộ. Chỉ khi các giải pháp này được thực hiện một cách tổng thể, bài toán ngập úng của Thủ đô mới có thể được giải quyết một cách bền vững.
Quyết tâm hoàn thành trước mùa mưa 2026
Với yêu cầu cấp bách từ thực tiễn, lãnh đạo thành phố đã chỉ đạo rút ngắn thủ tục, ưu tiên tối đa nguồn lực cho các dự án chống ngập. Mục tiêu đặt ra là các hạng mục chính phải cơ bản hoàn thành trước mùa mưa bão năm 2026.
Việc đẩy nhanh tiến độ thi công các bể điều tiết ngầm không chỉ là giải pháp kỹ thuật đơn thuần, mà còn thể hiện quyết tâm của Hà Nội trong việc cải thiện chất lượng hạ tầng đô thị, nâng cao điều kiện sống cho người dân.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, những công trình như bể điều tiết ngầm sẽ đóng vai trò ngày càng quan trọng, góp phần giúp đô thị thích ứng tốt hơn với những thách thức trong tương lai.
