Để tạo tính chủ động cho thành phố, giải quyết triệt để các điểm nghẽn trong công tác giải phóng mặt bằng, Nghị quyết của Quốc hội đã ban hành cơ chế đặc thù, Hội đồng nhân dân thành phố quyết định mức bồi thường hỗ trợ lên tới hai lần mức thông thường đối với các dự án cần triển khai ngay khi có chỉ đạo từ các cấp có thẩm quyền; đồng thời, ưu tiên bảo đảm an sinh xã hội và ổn định nơi cư trú cho các nhóm yếu thế như người cao tuổi, người nghèo, người khuyết tật.
Tại kỳ họp thứ 29, Hội đồng nhân dân thành phố khóa XVI đã thông qua Nghị quyết Sửa đổi, bổ sung một số nội dung của Nghị quyết số 69/2025/ NQ-HĐND ngày 27/11/2025 của Hội đồng nhân dân thành phố quy định một số chính sách về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị; cải tạo, xây dựng lại nhà chung cư trên địa bàn thành phố Hà Nội. Nghị quyết góp phần tháo gỡ điểm nghẽn trong công tác cải tạo chung cư cũ.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng Nguyễn Phi Thường, có ba nhóm vấn đề lớn đang cản trở quá trình cải tạo, xây dựng lại chung cư cũ, gồm: Quy hoạch chi tiết về mật độ xây dựng, tầng cao và dân số; công tác giải phóng mặt bằng; bảo đảm quyền lợi của người dân.
Đối với vấn đề tái định cư khi cải tạo chung cư cũ, thực tế cho thấy, không ít hộ gia đình gặp khó khăn trong việc chi trả cho các diện tích dôi dư, khi căn hộ mới có diện tích lớn hơn diện tích được đền bù theo chính sách. Tại các chung cư cũ, căn hộ thường có diện tích nhỏ, trung bình 20- 30 m². Trong khi đó, các căn hộ tái định cư theo quy chuẩn, tiêu chuẩn hiện hành, cũng như điều kiện kinh tế-xã hội, diện tích thường từ 45 m² trở lên, phổ biến là các căn hộ có diện tích khoảng 60-70 m². Số căn hộ có diện tích nhỏ chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn trong dự án.
Nghị quyết vừa được Hội đồng nhân dân thành phố thông qua đã quy định, chủ sở hữu nhà, người sử dụng đất bị thu hồi để thực hiện các dự án cải tạo, chỉnh trang đô thị đủ điều kiện được bố trí tái định cư phục vụ giải phóng mặt bằng mà không có nhu cầu tái định cư thì được lựa chọn mua, thuê mua nhà ở xã hội tại các dự án xây dựng nhà ở xã hội trên địa bàn thành phố, không phải bốc thăm và không phải đáp ứng các điều kiện về nhà ở, về đối tượng, về thu nhập theo quy định của pháp luật hiện hành. Chính sách này được áp dụng cả với đối tượng không đủ điều kiện được bố trí tái định cư, có khó khăn về nhà ở - đây cũng là những trường hợp “đặc biệt khó” khi thực hiện các dự án cải tạo chung cư cũ. Theo Nghị quyết, Ủy ban nhân dân thành phố quy định chi tiết các tiêu chí để các chủ sở hữu nhà, người sử dụng đất được mua, thuê mua theo từng trường hợp cụ thể.
Theo báo cáo thẩm tra của Ban Đô thị, Hội đồng nhân dân thành phố, Ủy ban nhân dân thành phố chịu trách nhiệm về các đối tượng được thụ hưởng Nghị quyết, bảo đảm tính công khai, minh bạch, tránh trục lợi và khiếu kiện. Ông Đàm Văn Huân, Trưởng ban Đô thị cho biết: Trong quá trình thẩm tra, Hội đồng nhân dân thành phố đã yêu cầu Ủy ban nhân dân thành phố làm rõ căn cứ việc đề xuất lựa chọn dự án nhà ở xã hội để bố trí quỹ nhà cho đối tượng thuộc phạm vi dự án, bao gồm khả năng cung ứng quỹ nhà, nguyên tắc bố trí quỹ nhà; đồng thời có cam kết bảo đảm về quỹ nhà… Các nội dung đều đã được Ủy ban nhân dân thành phố tiếp thu, giải trình.
Với nội dung giải trình, cần làm rõ cơ sở pháp lý để yêu cầu, ràng buộc doanh nghiệp tư nhân phải thực hiện bố trí nhà ở xã hội cho đối tượng tái định cư của thành phố. Thực tế chủ đầu tư xây dựng dự án nhà ở xã hội phần lớn là doanh nghiệp tư nhân, có thể đồng ý hoặc không đồng ý bán nhà cho các đối tượng ngoài chính sách nhà ở xã hội. Phó Chủ tịch Thường trực Ủy ban nhân dân thành phố Dương Đức Tuấn cho biết: Khi phê duyệt chủ trương đầu tư các dự án nhà ở xã hội, Ủy ban nhân dân thành phố sẽ làm việc, thống nhất với nhà đầu tư và coi đây là điều kiện tiên quyết để phê duyệt.
Hà Nội có gần 1.600 chung cư cũ; trong đó, mới có hơn 1% chung cư cũ được cải tạo, còn hơn 80 công trình cấp D vẫn đang đợi được cải tạo, xây mới.
