Không còn là lựa chọn "sau cùng", THN được xác lập là một hướng đi chính quy tương đương cấp THPT, kết hợp học văn hóa với đào tạo nghề. Điểm mới này mở rộng cơ hội học tập, đồng thời góp phần thay đổi nhận thức về phân luồng giáo dục.
Kết nối nhà trường - doanh nghiệp
Tại Hà Nội, chị Nguyễn Thị Hương (phường Đống Đa), phụ huynh có con vừa hoàn thành chương trình THCS cho biết, gia đình từng khá lo lắng khi con không tự tin tham gia cuộc đua vào lớp 10 công lập. “Trước đây, nhiều phụ huynh vẫn nghĩ học nghề là hết cơ hội học tiếp. Nay được biết trường THN có vị thế tương đương THPT, học sinh vẫn học văn hóa, được đào tạo nghề và có thể học tiếp lên cao hơn nên tôi thấy yên tâm hơn rất nhiều”, chị Hương chia sẻ.
Theo các chuyên gia giáo dục, quy định mới tạo hành lang pháp lý rõ ràng cho mô hình phân luồng sau THCS vốn được đặt ra nhiều năm qua nhưng hiệu quả còn hạn chế. Một trong những điểm đáng chú ý của Điều lệ trường THN là tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp trong toàn bộ quá trình đào tạo. Theo đó, chương trình giáo dục được tổ chức theo hướng kết hợp giữa học tập tại trường với thực hành, thực tập tại doanh nghiệp. Doanh nghiệp được khuyến khích tham gia xây dựng chương trình, hướng dẫn thực hành, đánh giá kết quả học tập và tuyển dụng người học sau tốt nghiệp.
Đại diện Trường THN Công nghệ Hà Nội cho rằng, đây là điểm đột phá của mô hình mới. Theo đó, nhiều năm qua, khoảng cách giữa đào tạo và nhu cầu sử dụng lao động vẫn là thách thức của giáo dục nghề nghiệp. Khi doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu xây dựng chương trình, học sinh sẽ được tiếp cận kỹ năng sát với thực tế sản xuất, kinh doanh hơn.
Hiện tại, nhà trường đang hoàn tất công tác chuẩn bị để tuyển sinh khóa đầu tiên theo mô hình mới ngay trong năm học 2026-2027. Ngoài các ngành nghề truyền thống như điện công nghiệp, cơ khí, kỹ thuật ô-tô, trường dự kiến mở thêm các ngành liên quan công nghệ số, thương mại điện tử và thiết kế đồ họa. Theo đại diện nhà trường, Điều lệ mới giúp xác định rõ vị thế pháp lý của trường THN. Đây là cơ sở quan trọng để các cơ sở giáo dục nghề nghiệp mạnh dạn đầu tư cơ sở vật chất, chương trình đào tạo và xây dựng chiến lược phát triển lâu dài.
Em Trần Quang Thái, học sinh tại phường Hoàn Kiếm (Hà Nội) cho biết, bản thân yêu thích công nghệ thông tin hơn các môn học hàn lâm. Thái chia sẻ: “Em muốn sớm được học nghề để có kỹ năng thực tế. Nếu vừa học văn hóa vừa được học ngành mình thích thì sẽ phù hợp hơn với định hướng của em”.
Cần chuẩn bị đồng bộ
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, người học THN không chỉ được trang bị kỹ năng nghề mà còn được rèn luyện ý thức kỷ luật lao động, an toàn lao động, năng lực chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Đây đều là những năng lực được thị trường lao động đặc biệt quan tâm trong bối cảnh phát triển kinh tế số. Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu, Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhu cầu tuyển dụng lao động có kỹ năng nghề đang gia tăng ở nhiều lĩnh vực. “Hiện nay, nhiều doanh nghiệp không chỉ cần lao động có bằng cấp mà cần những người có kỹ năng thực hành, có thể tham gia công việc ngay sau đào tạo. Các ngành công nghệ thông tin, điện tử, tự động hóa, logistics, thương mại điện tử hay dịch vụ kỹ thuật đều đang thiếu nhân lực được đào tạo bài bản”, bà Liễu thông tin. Theo bà, việc hình thành hệ thống trường THN sẽ giúp học sinh tiếp cận nghề nghiệp sớm hơn, đồng thời tạo nguồn nhân lực có tay nghề cho thị trường lao động trong những năm tới.
Nhưng dù được đánh giá là bước tiến quan trọng, song để mô hình trường THN phát huy hiệu quả, thực tế, cần có sự chuẩn bị đồng bộ từ cơ quan quản lý, nhà trường và doanh nghiệp. Trước hết là công tác truyền thông để phụ huynh và học sinh hiểu đúng về mô hình mới. Trên thực tế, tâm lý chuộng bằng cấp và mong muốn vào THPT rồi học đại học vẫn khá phổ biến. Nếu không thay đổi nhận thức xã hội, việc phân luồng học sinh sau THCS sẽ tiếp tục gặp khó khăn.
Bên cạnh đó, các trường THN cần nhanh chóng hoàn thiện đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất và chương trình đào tạo theo hướng hiện đại. Điều lệ mới cũng yêu cầu các trường xây dựng hệ thống bảo đảm chất lượng, thực hiện kiểm định và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, dạy học. Một yêu cầu quan trọng khác là mở rộng mạng lưới liên kết với doanh nghiệp. Chỉ khi học sinh được thực hành trong môi trường sản xuất thực tế và có cơ hội việc làm sau tốt nghiệp thì mô hình này mới tạo được sức hút lâu dài.
Trong bối cảnh tỷ lệ chọi vào THPT công lập tại các đô thị lớn ngày càng cao, việc xuất hiện mô hình trường THN tương đương cấp THPT không chỉ giúp giảm áp lực tuyển sinh mà còn mở thêm con đường phát triển cho người học.
