Từ thực tiễn nhà trường, Hiệu trưởng Trường trung học phổ thông Việt Đức (Hà Nội) Nguyễn Bội Quỳnh nhìn nhận, việc duy trì kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông là cần thiết và có ý nghĩa quan trọng. Đây không chỉ là căn cứ để công nhận kết quả học tập của học sinh mà còn là thước đo chất lượng dạy và học của nhà trường. Thông qua kết quả kỳ thi, giáo viên có cơ sở nhìn nhận, điều chỉnh phương pháp giảng dạy; học sinh có thể rút kinh nghiệm từ những khóa trước để tránh sai sót.
“Thực tế cho thấy, đội ngũ giáo viên đã, đang nỗ lực rất lớn để đồng hành, hỗ trợ học sinh trong quá trình học tập. Những vụ việc tiêu cực cần được nhìn nhận là “đốm đen trên tờ giấy trắng”. Vì vậy, cần duy trì mô hình kỳ thi hiện nay và tập trung hoàn thiện khâu tổ chức thay vì thay đổi mô hình”, bà Quỳnh nêu quan điểm.
Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Hà Nội Nguyễn Văn Hiền cho rằng, nên duy trì phương thức tổ chức kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông như hiện nay. Trước hết, sự ổn định có ý nghĩa quan trọng đối với hệ thống giáo dục. Thay đổi liên tục sẽ gây xáo trộn tâm lý cho học sinh, cha mẹ học sinh và nhà trường. Về bản chất, phương thức thi hiện nay phù hợp chương trình giáo dục phổ thông năm 2018. Đề thi được xây dựng theo định hướng đánh giá năng lực, không còn thiên về kiểm tra khả năng ghi nhớ máy móc.
Không chỉ vậy, kỳ thi bảo đảm tính công bằng trên phạm vi cả nước, vì học sinh được đánh giá trên cùng một mặt bằng chung. Hiệu quả của mô hình này đã được kiểm chứng qua nhiều năm tổ chức. “Vấn đề đặt ra hiện nay không phải là thay đổi mô hình kỳ thi mà là tiếp tục hoàn thiện công tác tổ chức để hạn chế đến mức thấp nhất các tác động chủ quan. Trong đó, có thể thực hiện các giải pháp như: Điều động, luân chuyển cán bộ coi thi, bố trí lại thí sinh và điểm thi”, ông Hiền đề xuất.
Theo Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Hồng Quang, Chủ tịch Hội đồng Giáo sư ngành Khoa học giáo dục (nhiệm kỳ 2024-2029), kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông cần duy trì nhưng phải mở rộng và chuẩn hóa ngân hàng đề thi, từng bước xây dựng hệ thống khảo thí độc lập nhằm nâng cao chất lượng, tính khách quan và độ tin cậy.
Trước một số ý kiến cho rằng không cần thiết tổ chức kỳ thi khi tỷ lệ đỗ tốt nghiệp trung học phổ thông hằng năm đạt khoảng 99%, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh (nguyên Hiệu trưởng Trường đại học Sư phạm Hà Nội) khẳng định, cách nhìn như vậy là chưa đầy đủ. Bản chất của kỳ thi là kiểm tra mức độ đạt chuẩn kiến thức, kỹ năng theo chương trình giáo dục phổ thông. Kỳ thi còn cung cấp nguồn dữ liệu chính thống để đánh giá chất lượng dạy học của toàn hệ thống giáo dục.
Trên cơ sở đó, ngành giáo dục có căn cứ điều chỉnh phương pháp dạy học, đổi mới quản lý và thậm chí cải tiến chương trình giáo dục. “Trong sản xuất, khi một sản phẩm bị lỗi thì trước hết phải xác định lỗi đó nằm ở đâu để khắc phục. Giáo dục cũng vậy. Chúng ta cần giải thích rõ cho xã hội hiểu đúng ý nghĩa của kỳ thi, thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ đỗ tốt nghiệp”, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Minh nhấn mạnh.
Tiến sĩ Lê Viết Khuyến, nguyên Phó Vụ trưởng Giáo dục đại học (Bộ Giáo dục và Đào tạo) cho biết, những vụ gian lận thi cử nghiêm trọng thời gian qua không xuất phát từ mô hình kỳ thi mà từ lỗ hổng trong quản trị. Vì vậy, cần chuyển từ cơ chế giám sát nội bộ sang giám sát của toàn xã hội, đẩy mạnh ứng dụng công nghệ để giảm sự can thiệp của con người. Quy chế thi hiện nay được thiết kế khá chặt chẽ, một cá nhân khó có thể gian lận nếu không có sự tiếp tay hoặc móc nối của nhiều người.
Các vụ việc đều mang dấu hiệu của “tiêu cực có tổ chức”, đòi hỏi phải xử lý từ gốc là cơ chế quản lý và giám sát. Bên cạnh việc lắp đặt camera giám sát tại phòng thi (không có kết nối internet), giải pháp căn cơ những năm tới là đẩy nhanh tiến độ tổ chức thi trên máy tính dựa trên ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa. “Khi thi trên máy tính, hệ thống sẽ tự động lựa chọn câu hỏi theo thuật toán để tạo ra đề thi riêng cho từng thí sinh, bảo đảm các đề có độ khó tương đương. Đề thi không giống nhau thì nguy cơ lộ đề hay trao đổi bài sẽ giảm đáng kể”, Tiến sĩ Khuyến đề xuất.
Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn cho biết, mọi chủ trương, chính sách hay giải pháp đều phải được xây dựng dựa trên căn cứ chính trị, pháp lý; căn cứ khoa học, lý luận; căn cứ thực tiễn với đầy đủ số liệu, minh chứng. Bộ sẽ tiếp thu đầy đủ ý kiến đóng góp của các chuyên gia, nhà giáo, nhà khoa học. Mô hình kỳ thi hiện nay là kết quả của quá trình tổng kết thực tiễn và cải tiến liên tục hơn 40 năm qua. Việc tổ chức thi đã nhẹ nhàng, bài bản và giảm áp lực hơn rất nhiều.
Với những hạn chế, sai sót đã xảy ra, cần nhìn rõ vấn đề nằm ở đâu. Nếu sai phạm xuất phát từ yếu tố con người thì trước hết phải xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật. Giải pháp thời gian tới là tăng cường kiểm tra chéo, giám sát và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh áp dụng camera giám sát, ngành giáo dục tiếp tục đẩy mạnh phân tích dữ liệu để phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường...
Chiều 29/7 vừa qua, tại Văn phòng Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu chủ trì cuộc họp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, các cơ sở giáo dục và các chuyên gia về một số nội dung trọng tâm thuộc lĩnh vực giáo dục, đào tạo. Trước đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt Đề án tổ chức thi tốt nghiệp trung học phổ thông trên máy tính giai đoạn 2026-2036.
Trên cơ sở ý kiến đóng góp, đề xuất của Bộ Giáo dục và Đào tạo cũng như các chuyên gia, nhà giáo, nhà khoa học, Phó Thủ tướng thống nhất giữ ổn định kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông; giao Bộ Giáo dục và Đào tạo chủ trì, phối hợp các bộ, cơ quan liên quan tập trung rà soát, khắc phục những hạn chế, bất cập, phân định rõ trách nhiệm giữa Bộ và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố; tăng cường ứng dụng công nghệ, kiểm tra chéo và giám sát để phòng, chống triệt để tình trạng gian lận, nhất là gian lận sử dụng công nghệ cao...
