Chi phí ngày càng tăng
Cục Thống kê (Bộ Tài chính) công bố Chỉ số giá sinh hoạt theo không gian (SCOLI) của 34 tỉnh, thành phố và 6 vùng kinh tế - xã hội, Hà Nội tiếp tục thuộc nhóm địa phương có mức chi phí sinh hoạt cao nhất cả nước. Đối với nhiều sinh viên, việc này ảnh hưởng trong từng khoản chi nhỏ.
Khảo sát tại một số khu vực tập trung đông sinh viên như Cầu Giấy, Thanh Xuân, Hai Bà Trưng, từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026, giá thuê trọ phổ biến tăng từ 5-20%. Những phòng trọ khép kín, diện tích 15-20m², có điều hòa, hiện khó tìm dưới mức 3,5 triệu đồng mỗi tháng.
Nguyễn Thị Lan Anh (sinh viên năm ba Đại học Bách khoa, quê Ninh Bình), cho biết: “Giá phòng tăng thêm gần 700 nghìn đồng so với năm ngoái. Chưa kể tiền điện nước. Em phải ở ghép thêm người, nếu không thì không cân đối nổi”.
Diễn biến tương tự, chi phí ăn uống quanh khu vực trường học cũng điều chỉnh tăng. Suất cơm bình dân phổ biến từ 30 nghìn đồng đến 35 nghìn đồng, cao hơn khoảng 5.000 đồng-10.000 đồng so với trước. Các khoản chi khác như điện, nước, đi lại, học liệu… đều tăng theo mặt bằng chung.
“Gia đình em gửi lên khoảng 3 triệu đồng/tháng. Hầu hết em sẽ tự nấu ăn, hạn chế thấp nhất chi tiêu và mua sắm linh tinh. Những tháng nóng vẫn thiếu”, Trần Minh Hiếu, sinh viên năm nhất Học viện Thanh thiếu niên, quê Nghệ An chia sẻ.
Học phí đại học hiện không còn ở một mặt bằng đồng đều. Tùy mức độ tự chủ của cơ sở đào tạo, nhóm ngành và loại hình chương trình, số tiền sinh viên phải đóng mỗi năm có thể chênh nhau đáng kể, khiến không ít sinh viên phải phân bổ lại thời gian, sức khỏe cho những việc làm thêm.
Làm thêm và những lựa chọn đánh đổi
Trước áp lực chi phí, làm thêm gần như trở thành lựa chọn phổ biến. Từ phục vụ quán ăn, bán hàng, gia sư đến chạy xe công nghệ, nhiều sinh viên dành một phần đáng kể thời gian ngoài giờ học để kiếm thêm thu nhập.
Em Phạm Thu Hương (sinh viên năm hai Học viện Thanh thiếu niên) chia sẻ: “Em làm thêm buổi tối tại một cửa hàng trà sữa, mỗi tháng được khoảng 2,5-3 triệu đồng. Khoản này đã gánh được tiền thuê trọ. Nếu không có khoản này thì khó duy trì sinh hoạt”.
Tuy nhiên, làm thêm cũng đồng nghĩa phải chia nhỏ quỹ thời gian. Không ít sinh viên cho biết việc học bị ảnh hưởng khi lịch làm việc kéo dài hoặc trùng với thời điểm ôn thi.
“Có những hôm đi làm về muộn, mệt lả, không còn thời gian học bài, em thường tranh thủ lúc quán không có ai thì học. Anh chị chủ cũng hiểu nên thông cảm không phạt làm việc riêng trong giờ, miễn sao không ảnh hưởng tới công việc”, Hương nói thêm.
Với mức chi tiêu tối thiểu hiện nay, một sinh viên cần khoảng 4-6 triệu đồng mỗi tháng để duy trì sinh hoạt cơ bản. Nếu cộng thêm học phí, con số này có thể tăng gấp đôi, tùy ngành học.
Bên cạnh làm thêm, các biện pháp tiết kiệm được áp dụng như ở ghép nhiều người hoặc chuyển vào ký túc xá để giảm chi phí được nhiều sinh viên chọn lựa dẫu điều kiện sinh hoạt chật chội hơn.
Nguyễn Văn Tuấn (sinh viên năm tư Học viện Báo chí và tuyên truyền), cho biết: “Ở ký túc xá giúp em tiết kiệm khoảng 1 triệu đồng mỗi tháng. Không thoải mái bằng bên ngoài, nhưng đỡ áp lực hơn”.
Dù vậy, không phải ai cũng có thể cân bằng. Thực tế ghi nhận một bộ phận sinh viên phải tạm dừng việc học để đi làm tích lũy, hoặc chuyển sang hình thức học linh hoạt hơn. Áp lực tài chính kéo dài cũng tác động đến tâm lý. Việc vừa học, vừa làm, vừa lo chi tiêu khiến nhiều sinh viên rơi vào trạng thái căng thẳng, thiếu ổn định.
Từ góc độ chính sách, một số ý kiến cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các công cụ hỗ trợ như tín dụng sinh viên, học bổng, đồng thời mở rộng quỹ nhà ở giá rẻ, ký túc xá cho người học. Việc điều chỉnh học phí cũng cần đi kèm các cơ chế hỗ trợ tương ứng, nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục đại học.
Giữ được nhịp sống, nhịp học vì thế không đơn thuần là nỗ lực cá nhân. Đó là quá trình thích nghi trong một môi trường chi phí cao, nơi mỗi lựa chọn đều gắn với một sự đánh đổi nhất định.
