Nêu cao truyền thống yêu nước
Theo tư liệu lưu giữ tại chùa, ngày 27/2/1947 (7/2 năm Đinh Hợi), tại Hội quán đường chùa Cổ Lễ, Hòa thượng Thích Thế Long cùng chính quyền, tín đồ và nhân dân trong vùng tổ chức mít-tinh trọng thể, làm lễ phát nguyện cho 27 nhà sư lên đường tòng quân đánh giặc. Các "nghĩa sĩ Phật tử" đã chiến đấu dũng cảm, lập công xuất sắc, 12 vị hy sinh vì Tổ quốc.
Nối bước các đồng đạo oanh liệt, những vị sư còn lại tiếp tục chiến đấu ở chiến trường miền bắc, trung, nam và nước bạn Lào, Campuchia. Trong suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, nhiều vị lập chiến công, nhiều vị anh dũng hy sinh.
Thời điểm đó, chùa là nơi hội họp chỉ đạo phong trào cách mạng, cơ sở của đội tuyên truyền cách mạng vũ trang tỉnh Nam Định cũ; nơi nuôi giấu cán bộ du kích và bộ đội chủ lực.
Thượng tọa Thích Thanh Hùng, Trưởng ban Đại diện Phật giáo liên xã Cổ Lễ, Phó trụ trì chùa, cho biết: Chùa Cổ Lễ có truyền thống lâu đời với những vị thiền sư, trụ trì luôn giữ tinh thần “hộ quốc an dân”. Truyền thống ấy được thể hiện từ thời Đức Thánh Tổ Nguyễn Minh Không, người đã xây dựng chùa và là một vị cao tăng nổi tiếng, được biết đến là ông tổ của nghề đúc đồng Việt Nam.
Với phương châm “Đạo pháp-Dân tộc-Chủ nghĩa xã hội”, nhà chùa luôn tích cực thực hiện các phong trào, các cuộc vận động của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam bằng những hành động cụ thể, thiết thực; vận động tăng ni, Phật tử tham gia các hoạt động xã hội, xóa đói, giảm nghèo, cứu trợ nhân đạo. Thời điểm xảy ra dịch Covid-19, nhiều vị sư của chùa đã tình nguyện vào miền nam hỗ trợ phòng, chống dịch.
Tại chùa có khu tưởng niệm liệt sĩ, vườn tượng các nhà sư; phòng truyền thống trưng bày nhiều hiện vật, tài liệu về lịch sử hàng trăm năm của nhà chùa; trong đó, có nhiều hiện vật là huân, huy chương, huy hiệu tuổi Đảng của các cố nhà sư, kỷ vật của những vị sư tham gia kháng chiến.
Đưa giá trị tiêu biểu của chùa đến gần công chúng
Chùa Cổ Lễ sở hữu hệ thống giá trị văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật đặc biệt. Chùa có nhiều công trình kiến trúc mang nét khác biệt bởi sự kết hợp khéo léo giữa kiến trúc cổ truyền Việt Nam với kiến trúc gô-tích châu Âu.
Nét độc đáo của ngôi chùa là chuông Đại Hồng Chung lớn nhất cả nước, cao 4,2m, nặng 9 tấn; bảo tháp Cửu phẩm liên hoa cáo 9 tầng xây dựng từ năm 1927 là di sản văn hóa kiến trúc độc đáo mang đặc thù tín ngưỡng của Đạo Phật Thích Ca; cây cầu cuốn cong ba nhịp bắc qua hồ Chu Tích; hai cây gạo di sản.
Nhiều di vật văn hóa quý hiếm cũng đang được lưu giữ tại chùa như: Tượng Đức Phật Thích Ca, cao 4,2m, ngự trên tòa sen trong tư thế nhập thiền, phía sau có vầng hào quang tỏa sáng; tượng Đức Thánh Tổ Nguyễn Minh Không bằng gỗ trầm hương trắng; chuông đồng thời Tây Sơn, niên hiệu Cảnh Thịnh 7 (1799); trống đồng trơn tương truyền từ thời Lý; lá cờ thần hai mặt ghi “Nam thiên Thánh Tổ” và “Lý triều Quốc sư”...
Với những giá trị tiêu biểu, lễ hội chùa Cổ Lễ được đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Hằng năm, lễ hội diễn ra từ ngày 13-16 tháng 9 âm lịch, thu hút hàng vạn tăng ni, phật tử và du khách thập phương về chiêm bái, dự lễ với nhiều hoạt động phong phú.
Ông Trần Duy Hưng, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Cổ Lễ cho biết: Chùa Cổ Lễ là công trình tôn giáo, trung tâm văn hóa, lịch sử và tâm linh của địa phương. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi chùa đã trở thành điểm tựa tinh thần của nhân dân, góp phần bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc, giáo dục truyền thống, gắn kết cộng đồng và thúc đẩy phát triển du lịch văn hóa, tâm linh của xã, của tỉnh.
Thời gian tới, địa phương tiếp tục bảo tồn di tích gắn với phát triển du lịch văn hóa, tâm linh; phát huy giá trị di tích trong giáo dục truyền thống cách mạng, lịch sử và văn hóa cho thế hệ trẻ.
Bên cạnh đó, xã đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác bảo tồn, quảng bá, huy động các nguồn lực xã hội hóa để cùng Nhà nước bảo tồn và phát huy giá trị di tích; phát huy vai trò của nhà chùa, nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp trong việc giữ gìn, bảo vệ di sản, xây dựng môi trường du lịch văn minh, thân thiện và an toàn.
