Giáo dục nghề nghiệp và năng suất của nền kinh tế

Để đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã có các quy định mới về giáo dục nghề nghiệp.

Lưu Nhật Hào và Nguyễn Nhật An tại WorldSkills 2026.
Lưu Nhật Hào và Nguyễn Nhật An tại WorldSkills 2026.

Thông tư số 79/2026/TT-BGDĐT gắn đào tạo, thực hành và đánh giá với năng lực thực hiện công việc, môi trường nghề nghiệp; Thông tư số 87/2026/TT-BGDĐT đặt ra khung bồi dưỡng năng lực thực hành nghề cho người dạy, từ kỹ năng chuyên môn, xử lý tình huống đến công nghệ mới, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Thông tư số 72/2026/TT-BGDĐT tạo thêm cơ sở cho sự gắn kết này khi mở rộng hợp tác giữa nhà trường và doanh nghiệp từ xác định nhu cầu đào tạo, xây dựng chương trình đến công nghệ, thiết bị, thực hành và đánh giá...

Xu hướng chuyển từ coi trọng bằng cấp sang đề cao kỹ năng nghề, năng lực thực hành và khả năng thích ứng đang đặt ra thước đo mới đối với giáo dục nghề nghiệp. Qua quá trình huấn luyện thí sinh tham dự Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 (WorldSkills 2026), khoảng cách giữa thời lượng thực hành và năng lực giải quyết vấn đề của người học dần bộc lộ. Thực tế cho thấy, thời lượng thực hành chưa đủ để phản ánh chất lượng đào tạo nếu người học chưa được rèn luyện khả năng tự phân tích, lựa chọn phương án và xử lý các tình huống thực tiễn.

Khi thước đo chuyển từ “đã học gì” sang “làm được gì”, chất lượng đào tạo cũng cần được nhìn lại từ chính những nhiệm vụ người học có thể thực hiện. Một hướng chuyển đáng chú ý trong lĩnh vực đào tạo nghề: Từ coi trọng bằng cấp sang coi trọng kỹ năng nghề, năng lực thực hành, khả năng thích ứng và hiệu quả công việc. Thứ trưởng Giáo dục và Đào tạo Lê Quân nhấn mạnh: Việc hợp tác với doanh nghiệp để xác định chuẩn đầu ra và yêu cầu của vị trí việc làm; tuyển dụng theo năng lực là nhìn vào người lao động làm được việc gì chứ không hẳn có bằng cấp gì.

WorldSkills 2026 diễn ra từ ngày 16 đến 27/9 tại Thượng Hải (Trung Quốc) đã cho thấy một lát cắt khá rõ. Đây là kỳ thi có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, với hơn 1.400 thí sinh đến từ hơn 70 quốc gia và vùng lãnh thổ tranh tài ở 64 nghề. Đoàn Việt Nam có 12 thí sinh tham dự 11 nghề, trong đó ba thí sinh được trao Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc.

Lưu Nhật Hào và Nguyễn Nhật An, sinh viên Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng tham dự phần thi Cơ điện tử, trong đó Hào phụ trách lập trình, An lắp ráp. Cách phối hợp đã luyện suốt nhiều tháng bắt đầu xáo trộn dưới sức ép thời gian. Cả hai mở nhiều túi thiết bị cùng lúc; đến khi cần một chi tiết mà không tìm thấy, họ phải quay lại kiểm tra, công việc đang làm bị ngắt quãng. “Càng không kịp càng hoảng, càng hoảng lại càng cuống”, Hào kể.

Theo ông Phan Huy Bằng, giảng viên Khoa Điện-Điện tử, Trường cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, “Khác biệt quan trọng nhất là khả năng xử lý những vấn đề chưa từng gặp. Sinh viên thường được thực hành theo quy trình và bài tập có hướng dẫn, trong khi thí sinh WorldSkills phải chủ động phân tích yêu cầu, xây dựng giải pháp, tối ưu chương trình và xử lý các tình huống phát sinh”.

Hào kể, khi huấn luyện WorldSkills, các em tiếp xúc thiết bị từ sáng đến chiều, liên tục trong nhiều tháng. Ở lớp học thông thường, một nội dung có thể được học theo một ca sáng hoặc chiều trong khoảng hai tuần để nắm nguyên lý cơ bản. Khoảng cách vì thế còn nằm ở thời gian mỗi người được thao tác và họ phải tự giải quyết vấn đề trong những giờ thực hành ấy.

Theo ông Bằng, nếu một nhiệm vụ WorldSkills đã giảm độ khó được giao cho nhóm sinh viên khá, giỏi, khó khăn đầu tiên có thể chưa nằm ở lắp ráp hay lập trình PLC, mà ở đọc yêu cầu kỹ thuật, phân tích quy trình công nghệ và tự xây dựng phương án. Bài học thông thường có sơ đồ, quy trình hoặc hướng dẫn của giảng viên; nhiệm vụ ở trình độ cao buộc người thực hiện tự xác định trình tự hoạt động của hệ thống, thiết kế lưu đồ điều khiển, chia việc rồi mới lắp ráp, lập trình và vận hành.

Phó Cục trưởng Giáo dục nghề nghiệp và Giáo dục thường xuyên (Bộ Giáo dục và Đào tạo) Lê Thị Hằng, Trưởng đoàn Việt Nam tại kỳ thi cho rằng: “Khoảng cách lớn nhất không nằm riêng ở thiết bị, chương trình hay đội ngũ, mà nằm ở cách chúng ta tổ chức quá trình đào tạo để giúp kiến thức, kỹ năng của người học trở thành năng lực nghề nghiệp thực tế”.

Theo bà Hằng, bài thực hành có thể được thiết kế quanh nhiệm vụ nghề thực tế, với yêu cầu cụ thể về độ chính xác, thời gian, chất lượng và tác phong công nghiệp. Việc đánh giá cần đi vào khả năng thực hiện công việc: người học làm được gì, làm đúng đến đâu, sản phẩm có đạt tiêu chuẩn hay không. WorldSkills, theo cách đó, là nguồn tham chiếu về chuẩn năng lực hơn là mô hình để sao chép. Một nhiệm vụ nghề có thể được tách thành từng công đoạn, từ đọc yêu cầu, thực hiện cho đến đo kiểm sản phẩm; mỗi công đoạn trở thành nhiệm vụ thực hành và tiêu chí đánh giá trong chương trình.

Với ngành Cơ điện tử, thí sinh Lưu Nhật Hào cho rằng, các tình huống xử lý lỗi hoàn toàn có thể đưa vào lớp học. Cảm biến, khí nén hay lập trình đều dựa trên những nguyên lý nền tảng; vấn đề là người học có được đặt vào tình huống phải tự tìm lỗi và sửa lỗi hay không. Theo ông Bằng, các yêu cầu về an toàn, tổ chức nơi làm việc, quy trình công nghệ cũng có thể áp dụng rộng rãi. Khó hơn là bảo đảm đủ thời gian tiếp xúc thiết bị để kỹ năng tiến dần đến mức thành thạo.

Khoảng cách giữa “được đào tạo” và “làm được nghề” còn liên quan trực tiếp đến năng suất lao động. Công nghệ và tổ chức sản xuất thay đổi nhanh, khả năng thực hiện công việc, xử lý vấn đề và thích ứng của người lao động tác động trực tiếp đến hiệu quả của doanh nghiệp và rộng hơn là năng suất của cả nền kinh tế.

Những điều kiện huấn luyện chuyên biệt không thể dành cho mọi sinh viên, nhưng cách thiết kế nhiệm vụ, tổ chức thực hành và đánh giá theo năng lực có thể đi vào đào tạo thường xuyên. Và sau cùng, chất lượng đào tạo vẫn được đo bằng những gì người học thật sự làm được sau những năm học nghề.

Có thể bạn quan tâm

SeABank tiếp tục được vinh danh trong bảng xếp hạng Profit500. (Ảnh: SeABank)

SeABank xếp thứ 16 trong Top 50 Doanh nghiệp lợi nhuận xuất sắc Việt Nam

Vừa qua, Ngân hàng TMCP Đông Nam Á tiếp tục được vinh danh thứ 16 trong Top 50 Doanh nghiệp lợi nhuận xuất sắc Việt Nam năm 2026, tăng 8 bậc so với năm trước. Đây là năm thứ 7 liên tiếp ngân hàng góp mặt trong Top 50 và lần thứ 9 được ghi danh trong bảng xếp hạng Top 500 Doanh nghiệp lợi nhuận tốt nhất Việt Nam (Profit500).

[Infographic] Chứng khoán ngày 28/10/2026: VN-Index tiếp tục tích lũy

[Infographic] Chứng khoán ngày 28/10/2026: VN-Index tiếp tục tích lũy

Thị trường đã phục hồi tốt ở cuối phiên giao dịch 28/10 với lực cầu cải thiện tương đối tốt. Kết phiên, VN-Index tăng 4,78 điểm (+0,27%) lên mức 1.761,65 điểm, dưới kháng cự mạnh 1.800 điểm. Độ rộng trên HoSE nghiêng về tiêu cực với 130 mã tăng, 183 mã giảm, 117 mã giữ giá tham chiếu.

Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành và các chuyên gia KPMG tại phiên thảo luận cấp cao. (Ảnh: Cục Thuế)

Ngành thuế đẩy nhanh quá trình nghiên cứu và phát triển “trợ lý cao cấp” cho người nộp thuế

Tại hội thảo thuế và pháp lý thường niên Tax & Legal Institute 2026 do KPMG tổ chức chiều 27/10, Cục trưởng Cục Thuế Mai Xuân Thành cho biết, ngành Thuế đang xây dựng hệ thống công nghệ thông tin theo hướng trở thành “trợ lý cao cấp” của người nộp thuế, đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong kiểm tra, đánh giá rủi ro thuế.

Thị trường chứng khoán Việt Nam tiếp tục được hoàn thiện theo hướng minh bạch, an toàn và hiệu quả. (Ảnh: TTXVN)

Gỡ rào cản kinh doanh, tạo thuận lợi cho thị trường chứng khoán

Dự thảo sửa đổi Luật Chứng khoán đề xuất cắt giảm nhiều điều kiện kinh doanh, đơn giản hóa hồ sơ, thủ tục và thúc đẩy giao dịch điện tử. Những thay đổi này hướng tới giảm chi phí tuân thủ, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, tổ chức kinh doanh chứng khoán và nhà đầu tư, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý thị trường.

[Infographic] Chứng khoán ngày 27/10: VN-Index giảm 1,68 điểm, thanh khoản thị trường giảm phiên thứ 2 liên tiếp

[Infographic] Chứng khoán ngày 27/10: VN-Index giảm 1,68 điểm, thanh khoản thị trường giảm phiên thứ 2 liên tiếp

Kết phiên giao dịch 27/10, VN-Index giảm 1,68 điểm (-0,10%) về mức 1.761,87 điểm, dưới kháng cự mạnh 1.800 điểm. Thanh khoản thị trường giảm phiên thứ 2 liên tiếp, khối lượng giao dịch khớp lệnh trên HoSE giảm 10,6% so phiên trước. Khối ngoại tiếp tục bán ròng với giá trị bán 441,5 tỷ đồng trên HoSE trong phiên hôm nay.

Tòa nhà của Seabank (Ảnh : Huy Hưng)

SeABank công bố Khung Tài chính bền vững

Ngân hàng Thương mại cổ phần Đông Nam Á (SeABank) chính thức công bố Khung Tài chính bền vững (Sustainable Finance Framework), được S&P Global Ratings đánh giá ý kiến độc lập (Second Party Opinion-SPO) ngày 24/9/2026.

Ảnh minh họa. (Ảnh: HNX)

Hoàn thiện cơ chế quản lý rủi ro trên thị trường phái sinh

Việc chuẩn bị triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số đặt ra yêu cầu làm rõ cơ chế định giá, ký quỹ và xử lý vị thế. Những nội dung đang được Bộ Tài chính hoàn thiện trong dự thảo sửa đổi quy định về chứng khoán phái sinh hướng tới tạo nền tảng vận hành thống nhất, đáp ứng yêu cầu phát triển sản phẩm mới.

Đa dạng hóa sản phẩm quỹ giúp nhà đầu tư có thêm lựa chọn. (Ảnh: SSI)

Phát triển quỹ đầu tư để tạo nguồn vốn dài hạn

Nguồn tiết kiệm lớn trong dân cư, cơ sở nhà đầu tư mở rộng và nhu cầu vốn tăng cao đặt ra yêu cầu phát triển các định chế đầu tư chuyên nghiệp. Các chuyên gia đề xuất tháo gỡ vướng mắc về phân phối, cơ chế khuyến khích và kiến thức tài chính để mở rộng dòng vốn dài hạn trong nước.

Ảnh minh họa. (Nguồn: TTXVN)

Chứng khoán ngày 23/10: VN-Index tăng hơn 13 điểm, khối ngoại tiếp tục bán ròng mạnh

Phiên giao dịch ngày 23/10, sắc xanh áp đảo trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nhóm cổ phiếu ngân hàng và bất động sản đóng góp tích cực cho các chỉ số chính. Ở chiều ngược lại, cổ phiếu phần mềm, chứng khoán và năng lượng diễn biến kém tích cực. Chốt phiên, VN-Index tăng 13,52 điểm, lên mức 1.774,15 điểm.

Đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng cơ hội đầu tư trên thị trường chứng khoán. (Ảnh: BÁO NHÂN DÂN)

Phát triển sản phẩm mới, nâng chất lượng thị trường chứng khoán

Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam (VNX) đang chuẩn bị triển khai hợp đồng quyền chọn chỉ số VN30, nghiên cứu sàn giao dịch dành cho doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, phái sinh vàng và ETF vàng. Việc mở rộng sản phẩm gắn liền với hoàn thiện hệ thống hạ tầng, nâng cao chất lượng quản trị và tăng cường giám sát thị trường.