Giải pháp tổng thể, bền vững để ổn định mức sinh

Mức sinh trên toàn quốc đang giảm dưới mức sinh thay thế, khi số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ giảm từ 2,11 (năm 2021) xuống 2,01 (năm 2022), 1,96 (năm 2023) và 1,91 (năm 2024) và dự báo sẽ tiếp tục giảm trong những năm tới. Việc giảm xuống dưới mức sinh thay thế (2,1 con) sẽ ảnh hưởng đến quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số. Chính vì vậy các ngành chức năng cần có những giải pháp cụ thể, hợp lý, thực tế để sớm ổn định mức sinh.
Gia đình trẻ vui vầy bên con cái - Mô hình cần được khuyến khích trong bối cảnh mức sinh đang giảm. (Ảnh NHƯ Ý)
Gia đình trẻ vui vầy bên con cái - Mô hình cần được khuyến khích trong bối cảnh mức sinh đang giảm. (Ảnh NHƯ Ý)

Từ năm 2006-2021, Việt Nam duy trì được mức sinh thay thế, bảo đảm mức độ gia tăng dân số phù hợp, cơ cấu dân số hợp lý. Quy mô dân số cả nước năm 2023 đạt hơn 104 triệu người.

Đã đến lúc phải kịp thời giải quyết

Theo báo cáo của Bộ Y tế, Việt Nam đang ở thời kỳ dân số vàng, giai đoạn tạo ra lợi thế to lớn cho sự phát triển kinh tế-xã hội. Chất lượng dân số cùng với chỉ số phát triển con người không ngừng tăng; tuổi thọ bình quân ngày càng được nâng cao. Những tiền đề quan trọng này tạo điều kiện chuyển đổi chính sách dân số từ kế hoạch hóa gia đình sang dân số và phát triển.

Tuy nhiên, với những dự báo và kịch bản mức sinh tiếp tục giảm cho thấy, đến năm 2039 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng, năm 2042 quy mô dân số trong độ tuổi lao động sẽ đạt đỉnh và sau năm 2054 dân số sẽ bắt đầu tăng trưởng âm. Hệ lụy của mức sinh thấp kéo dài sẽ dẫn đến thiếu hụt lực lượng lao động, suy giảm quy mô dân số, đẩy nhanh già hóa dân số, từ đó tác động tiêu cực đến phát triển kinh tế-xã hội.

Trong 20 năm qua, mức sinh ở khu vực thành thị đã giảm xuống dưới mức sinh thay thế, dao động ở mức 1,7-1,8 con/phụ nữ; trong khi mức sinh ở khu vực nông thôn luôn cao hơn mức sinh thay thế, dao động ở mức 2,2-2,3 con/phụ nữ.

Cục trưởng Dân số (Bộ Y tế) Lê Thanh Dũng cho rằng: Việt Nam đang chuyển từ mức sinh cao sang mức sinh thấp; từ mô hình sinh sớm sang sinh muộn; từ cơ cấu dân số trẻ sang dân số già. Hiện nay, việc duy trì ổn định mức sinh bền vững là cực kỳ quan trọng. Khi tuổi thọ tăng, mức sinh giảm, dẫn đến già hóa dân số nhanh. Vì vậy, cần duy trì mức sinh thay thế, giữ vững mức sinh đồng đều giữa các vùng, khu vực; không để mức sinh xuống quá thấp, nhất là ở các thành phố lớn, vùng kinh tế trọng điểm.

Mức sinh thấp hiện tập trung tại 21 tỉnh, thành phố (chiếm 39% dân số cả nước), thuộc các vùng Đông Nam Bộ, Đồng bằng sông Cửu Long, Duyên hải Nam Trung Bộ. Thành phố Hồ Chí Minh có mức sinh thấp nhất cả nước với tổng tỷ suất sinh chỉ đạt 1,39 con/phụ nữ. Trong khi đó, các vùng có mức sinh ổn định hoặc trên mức sinh cao gồm: Trung du và miền núi phía bắc (2,34 con/phụ nữ), Tây Nguyên (2,24 con/phụ nữ).

Bộ Y tế đã trình Chính phủ Pháp lệnh sửa đổi Điều 10 Pháp lệnh Dân số năm 2003 nhằm ổn định mức sinh, đồng thời duy trì mức sinh thay thế trên phạm vi cả nước và khắc phục tình trạng chênh lệch mức sinh giữa các vùng. Dự thảo pháp lệnh quy định quyền và nghĩa vụ của mỗi cặp vợ chồng, cá nhân trong việc thực hiện cuộc vận động dân số và kế hoạch hóa gia đình, chăm sóc sức khỏe sinh sản; mỗi cặp vợ chồng, cá nhân quyết định về thời gian sinh con, số con và khoảng cách giữa các lần sinh.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, giải pháp này tuy phù hợp với những vùng có mức sinh thấp, nhưng chưa hiệu quả đối với vùng có mức sinh cao và ổn định. Do vậy, cần một giải pháp tổng thể, linh hoạt và mang tính chiến lược để ổn định mức sinh bền vững...

Bên cạnh yếu tố pháp lý, các vấn đề về kinh tế, nhà ở, chi phí sinh hoạt gia đình, chi phí nuôi dạy con… khiến nhiều gia đình ngại sinh thêm con. Những khó khăn, trở ngại về vật chất, thời gian dành cho gia đình, tâm lý sợ "thiếu nhiều thứ"... đang ảnh hưởng tới quyết định sinh con của nhiều gia đình trẻ.

Chị Nguyễn Ngọc Liên, 28 tuổi (quê Thái Bình), công nhân một nhà máy may tại khu công nghiệp Bình Dương cho biết, thu nhập mỗi tháng của hai vợ chồng là 14 triệu đồng, sau khi trừ tiền thuê nhà còn 10 triệu đồng chi tiêu cho cả gia đình ba người. Con gái chị đã được 5 tuổi, gia đình nội, ngoại khuyến khích đẻ thêm nhưng với thu nhập như hiện tại, nuôi một con còn khó khăn, cho nên anh chị chưa nghĩ đến sinh con thứ hai.

Tương tự, vợ chồng chị Trần Thị Nga 30 tuổi (quê Thanh Hóa), dù tốt nghiệp đại học, xong hai vợ chồng chỉ là nhân viên bán hàng cho một hệ thống siêu thị. Cậu con trai cũng vào lớp 1 nhưng với tổng thu nhập 14-15 triệu đồng/tháng, gia đình chị chỉ đủ trả tiền thuê nhà và chi phí sinh hoạt thiết yếu. Khi con ốm, chị phải vay mượn đồng nghiệp hoặc tạm ứng lương. Khi được hỏi về việc sinh thêm con, chị Nga trăn trở: "Với thu nhập hiện tại, tháng nào cũng không để dành được, nếu sinh thêm, làm sao đủ khả năng chi trả?".

Cần có chính sách mang tính ổn định, bền vững

Để việc trao quyền chủ động sinh con cho các cặp vợ chồng, cá nhân thật sự hiệu quả, cần triển khai đồng bộ các giải pháp như: Hỗ trợ kinh tế, cải thiện phúc lợi xã hội, hỗ trợ phụ nữ cân bằng giữa công việc và gia đình… Việc thay đổi quy định mà không có chính sách cụ thể đi kèm, khó có thể đạt được mục tiêu tăng tỷ lệ sinh như kỳ vọng.

Trong dài hạn, cần có chính sách cụ thể, hài hòa nhằm cân bằng mức sinh giữa các vùng, miền. Có ý kiến cho rằng, một chính sách áp dụng cho các vùng khác nhau không chỉ không hiệu quả, mà còn có thể gia tăng chênh lệch dân số giữa các vùng, miền.

Theo GS, TS Nguyễn Đình Cử (Chủ tịch Hội đồng khoa học-Viện Nghiên cứu Dân số, Gia đình và Trẻ em), mô hình dân số Việt Nam đang có nghịch lý khi mức sinh ở miền núi cao hơn đồng bằng, nông thôn cao hơn thành thị, và nhóm có hoàn cảnh khó khăn thường sinh nhiều con hơn so với các nhóm còn lại. Do vậy, cần có chính sách cụ thể cho từng vùng. Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ phúc lợi xã hội, nếu không việc khuyến khích sinh thêm con sẽ tạo thêm áp lực kinh tế cho các gia đình và xã hội.

Theo "Chương trình điều chỉnh mức sinh phù hợp các vùng, đối tượng đến năm 2030" đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, các địa phương cần bảo đảm mức sinh giữa các vùng, miền để đạt mức sinh thay thế. Mục tiêu cụ thể là tăng 10% tổng tỷ suất sinh ở các tỉnh, thành phố có mức sinh thấp; giảm 10% ở các tỉnh, thành phố có mức sinh cao; và duy trì kết quả ở những tỉnh, thành phố đã đạt mức sinh thay thế.

Như vậy, các địa phương có mức sinh cao, cần tiếp tục áp dụng và nâng cao hiệu quả thực hiện các chính sách hỗ trợ, khuyến khích cộng đồng không có người sinh con thứ ba trở lên; hỗ trợ người dân thực hiện các dịch vụ kế hoạch hóa gia đình.

Để giải quyết vấn đề này, đạt được sự hài hòa, cân đối về quy mô, cơ cấu và chất lượng dân số giữa các vùng, miền, cần kết hợp nhiều chính sách hỗ trợ kinh tế-xã hội, thay đổi tư duy và tạo môi trường thuận lợi.

Có thể bạn quan tâm

Thừa ủy quyền của Chủ tịch nước, Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên trao Huân chương Lao động hạng Ba cho Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình. (Ảnh: MAI TÚ)

Xây dựng Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình trở thành cơ sở y tế phát triển chuyên sâu

Ngày 9/10, Bệnh viện Sức khỏe tâm thần Thái Bình (tỉnh Hưng Yên) tổ chức lễ kỷ niệm 50 năm thành lập và đón nhận Huân chương Lao động hạng Ba lần thứ hai. Dự lễ có Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên; các đồng chí lãnh đạo tỉnh Hưng Yên; đại diện các sở, ngành của tỉnh và các thế hệ cán bộ, nhân viên bệnh viện.

(Ảnh minh họa: Cục Dân số)

Giảm gánh nặng sinh và nuôi con để ứng phó mức sinh thấp

Để đưa mức sinh trở lại ngưỡng thay thế, việc khuyến khích các gia đình sinh đủ hai con cần đi cùng những chính sách hỗ trợ cụ thể. Từ mở rộng thời gian nghỉ thai sản đến xây dựng môi trường thuận lợi cho việc chăm sóc, nuôi dạy trẻ, chính sách dân số đang chuyển hướng nhằm giải quyết những áp lực cho người trẻ.

Thứ trưởng Y tế Đỗ Xuân Tuyên trao giải tập thể. (Ảnh: Cục Dân số)

Gần 95 nghìn người tham gia cuộc thi tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh

Sau một tháng triển khai trên nền tảng số, cuộc thi tìm hiểu về mất cân bằng giới tính khi sinh do Cục Dân số, Bộ Y tế tổ chức đã thu hút 94.752 người tham gia từ 34 tỉnh, thành phố, với hơn 86.700 bài thi hợp lệ, góp phần lan tỏa thông điệp bình đẳng giới và nâng cao giá trị của trẻ em gái trong cộng đồng.

Ê-kíp các bác sĩ Bệnh viện Nội tiết Trung ương thực hiện phẫu thuật cho bệnh nhân. (Ảnh: THÚY QUỲNH)

Vét hạch cổ chọn lọc dựa trên bản đồ hạch, giảm nguy cơ biến chứng cho người bệnh ung thư tuyến giáp

Kỹ thuật vét hạch cổ chọn lọc dựa trên bản đồ hạch giúp bác sĩ lấy đủ mô hạch trong khoang cần đánh giá, hỗ trợ phát hiện ổ di căn kích thước rất nhỏ, đồng thời hạn chế những can thiệp không cần thiết. Qua đó, người bệnh mắc tuyến giáp được kiểm soát tổn thương hiệu quả, giảm nguy cơ biến chứng và bảo đảm an toàn sau phẫu thuật.

Trong phòng mổ của Bệnh viện E, các ê kíp phẫu thuật đã dành phút trang nghiêm để nói lời tiễn biệt và tri ân người bệnh. (Ảnh: BVCC)

Sáu cuộc đời được trao cơ hội sống từ một người hiến tạng

Từ một người bệnh không may qua đời sau khi chết não do đuối nước, nghĩa cử hiến tạng của gia đình đã mở ra cơ hội sống cho 6 người bệnh ở cả ba miền. Trái tim, gan, 2 quả thận và 2 giác mạc được kịp thời đưa đến các bệnh viện để ghép, tiếp nối sự sống và hoàn thành tâm nguyện của người đã khuất.

Bác sĩ thăm khám người bệnh sau 48 giờ nhập viện. (Ảnh: Bệnh viện cung cấp)

Tây Ninh: Cứu sống người phụ nữ trẻ bị sét đánh

Trở về nhà giữa cơn mưa giông dữ dội, cô gái trẻ bất ngờ bị sét đánh ngã gục xuống đường, rơi vào tình trạng nguy kịch với rối loạn nhịp tim và nhiều tổn thương trên cơ thể. Hơn 48 giờ giành giật sự sống tại Phòng Hồi sức tích cực (ICU), các bác sĩ đã thành công giúp cô vượt qua cơn nguy kịch.

Đoàn công tác Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 tham quan Phòng thí nghiệm của Trung tâm Nghiên cứu Công nghệ Y sinh và Cấy ghép (NIFE), Hannover. (Ảnh: BVCC)

Mở rộng hợp tác chuyên sâu về chấn thương chỉnh hình giữa Việt Nam và Đức

Vừa qua, tại thành phố Hannover (Cộng hòa Liên bang Đức), Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 và Bệnh viện DIAKOVERE Annastift đã ký Biên bản ghi nhớ hợp tác trong lĩnh vực chấn thương chỉnh hình, mở ra hướng hợp tác chuyên sâu về hội chẩn, đào tạo, nghiên cứu khoa học và tiếp nhận, chuyển giao các kỹ thuật tiên tiến.

Các bác sĩ Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình triển khai can thiệp điện quang DSA. (Ảnh: THÀNH DƯƠNG)

Rút ngắn khoảng cách trong tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng cao

Người dân được tiếp cận y tế chất lượng cao sớm hơn, thuận lợi hơn; người bệnh nặng có thêm cơ hội được cứu sống trong thời gian vàng; gia đình giảm chi phí khi không phải đi xa; năng lực y tế của cả khu vực cùng mạnh lên… Đó là những hiệu quả nhìn thấy được sau hơn ba tháng Bệnh viện Bạch Mai cơ sở Ninh Bình đi vào hoạt động.

Tra cứu thông tin thẻ bảo hiểm y tế bằng căn cước công dân gắn chip được triển khai tại 100% cơ sở khám, chữa bệnh bảo hiểm y tế ở thành phố Hải Phòng. (Ảnh: THANH NGA)

Xác thực bảo hiểm y tế bằng dữ liệu

Sau hơn một năm thực hiện Nghị định số 188/2025/NĐ-CP ngày 1/7/2025 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo hiểm y tế, bên cạnh kết quả đạt được đã phát sinh một số vướng mắc cần sớm được tháo gỡ...

(Ảnh minh họa: BVCC)

Trẻ mắc RSV, cúm mùa gia tăng khi giao mùa: Cảnh giác dấu hiệu suy hô hấp

Thời tiết chuyển mùa là thời điểm các bệnh lý hô hấp ở trẻ có nguy cơ gia tăng, trong đó virus hợp bào hô hấp (RSV) và cúm mùa có thể gây biến chứng viêm phổi, suy hô hấp. Từ những biểu hiện ban đầu giống cảm lạnh, bệnh có thể diễn tiến nhanh, đặc biệt ở trẻ sơ sinh, trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sinh non và trẻ có bệnh lý nền.

[Video] Bộ Y tế sẽ mua sắm tập trung thuốc cấp quốc gia nhằm kiểm soát chi phí

[Video] Bộ Y tế sẽ mua sắm tập trung thuốc cấp quốc gia nhằm kiểm soát chi phí

Tại buổi Họp báo Chính phủ thường kỳ tháng 9 diễn ra vào ngày 3/10, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, Bộ Y tế đã nắm được thông tin về việc giá thiết bị y tế, giá thuốc trước khi nhập về Việt Nam đã được nâng so với nước ngoài; đồng thời phối hợp cung cấp thông tin theo yêu cầu của cơ quan chức năng.