Dẫn đầu châu Âu về năng lượng sạch
Theo dữ liệu của Tập đoàn giao dịch chứng khoán London (LSEG), nguồn cung điện năng từ các trang trại điện gió của Anh trong 3 tháng đầu năm 2026 đã tăng 31% so cùng kỳ 2025, qua đó tiếp tục làm thay đổi bức tranh điện lực nước Anh. Tổng sản lượng điện đã tăng 4% so năm ngoái.
Theo Reuters, sản lượng điện sạch (năng lượng sạch được tạo ra từ các nguồn không gây ô nhiễm môi trường, không phát thải khí nhà kính như mặt trời, gió, nước...) và tổng lượng điện cao hơn đang cho phép các công ty điện lực Anh hạn chế sử dụng nhiên liệu hóa thạch. Đây là lợi ích đặc biệt ý nghĩa giữa bối cảnh giá dầu mỏ, khí đốt tăng cao do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông.
Điểm mạnh của hệ thống điện gió tại Anh là nó được xây dựng đa dạng, cả ở quy mô lớn do nhà nước quản lý lẫn quy mô nhỏ trong các trang trại tư nhân. Cả hai hệ thống đều ghi nhận tăng trưởng mạnh mẽ. Ba tháng đầu năm nay, điện gió từ các trang trại lớn, được đưa trực tiếp vào lưới điện quốc gia, đã tăng 33% so cùng kỳ. Con số tương tự từ những trang trại nhỏ, dùng cho sinh hoạt ở gia đình hoặc địa phương, là 27%. Trên quy mô toàn quốc, điện gió cung cấp 42% nguồn cung điện cho cả nước Anh. Tỷ lệ của năm ngoái chỉ là 33%.
Một nguồn năng lượng sạch khác là các nhà máy điện sinh khối (sử dụng viên gỗ và rác thải sinh hoạt) cũng tăng trưởng tốt. Chiều ngược lại, năng suất của nhiều nhà máy điện hạt nhân, năng lượng mặt trời và thủy triều đều sụt giảm.
Trong bối cảnh nhiều nước châu Âu chao đảo bởi giá dầu và khí đốt tăng cao, hệ thống điện gió của Anh có thể trở thành hình mẫu cho nhiều quốc gia khác học hỏi, nhằm thoát cảnh phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch. Dữ liệu cho thấy các nhà máy điện sử dụng khí đốt của Anh đã giảm 16% sản lượng.
Sự chủ động về nguồn cung cũng giúp người Anh ổn định được giá điện trong nước. Trong ba tháng đầu năm, giá điện tại Anh luôn giữ ở mức trung bình 89 euro mỗi megawatt, thấp hơn đáng kể mức trung bình 101 euro tại Đức hay 137 euro ở Italy. Việc giá điện tại Anh thấp hơn Đức, nền kinh tế - sản xuất số một châu Âu - là hiện tượng tương đối thú vị. Trước năm 2022, giá điện tại Anh luôn cao hơn Đức trong nhiều thập kỷ. Thành tựu này cho thấy Anh đang đi trước Đức và cả châu Âu trong việc sản xuất năng lượng sạch.
Quan trọng hơn, đà tăng trưởng này chưa dừng lại. Năm 2025 vừa qua là tròn 25 năm những tua-bin gió đầu tiên được lắp đặt ngoài khơi nước Anh. Đến nay, Anh đã có một hệ thống điện gió khổng lồ cả trên đất liền và trên biển, tập trung chủ yếu ở miền bắc, thuộc lãnh thổ Scotland.
Nỗ lực mở rộng điện gió Tây Âu
Người Anh không phải quốc gia duy nhất đang nỗ lực xây dựng hệ thống điện gió của mình. Họ và chín quốc gia khác đang bắt tay nhau để lập nên một lưới điện có công suất 100 gigawatt (GW) ở Biển Bắc, kết nối lưới điện các nước thông qua hệ thống cáp ngầm khổng lồ dưới đáy biển.
Nói về dự án đầy tham vọng này, Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết, ông muốn Biển Bắc trở thành “nguồn dự trữ năng lượng sạch lớn nhất thế giới”. Mười quốc gia nói trên đều đã đồng ý với kế hoạch đẩy nhanh việc xây dựng trong thập niên 2030. Thỏa thuận giữa họ sẽ biến Biển Bắc từ một vùng khai thác dầu mỏ cũ, trở thành trung tâm cung cấp năng lượng sạch. Nguồn điện từ dự án này dự kiến đủ cung cấp năng lượng cho 143 triệu hộ gia đình của các nước.
Bộ trưởng năng lượng các nước Anh, Bỉ, Đan Mạch, Pháp, Đức, Iceland, Ireland, Luxembourg, Hà Lan và Na Uy đã gặp nhau tại Hamburg (Đức) hồi tháng 1/2026, ký tuyên bố chung thể hiện cam kết dài hạn với dự án. Tầm nhìn là phải bảo đảm tăng sản lượng liên tục, ít nhất 5 GW điện gió mỗi năm trong giai đoạn 2031 tới 2040. Nguồn vốn dự án huy động từ cả nhà nước và tư nhân. Cùng với các chính phủ, hơn 100 công ty đã ký vào bản tuyên bố, hứa hẹn tạo ra khoảng 91.000 việc làm.
Bộ trưởng Năng lượng Anh Ed Miliband tin rằng, dự án năng lượng sạch này sẽ “bảo vệ lợi ích quốc gia” và giúp Anh “thoát khỏi vòng xoáy nhiên liệu hóa thạch”. Ông tuyên bố: “Chúng tôi coi việc theo đuổi năng lượng sạch trong nước, cũng như hợp tác với đồng minh và bạn bè châu Âu để cung cấp năng lượng sạch từ Biển Bắc, chính là lợi ích quốc gia hiển nhiên của Anh. Hiệp ước an ninh năng lượng sạch này là tuyên bố vô cùng mạnh mẽ về cam kết chung trong việc biến vùng Biển Bắc thành một cường quốc năng lượng sạch”.
Theo ông Malgosia Bartosik, Giám đốc Điều hành tạm thời của WindEurope (hiệp hội công nghiệp năng lượng gió hàng đầu tại châu Âu, có trụ sở tại Bỉ nhằm thúc đẩy việc sử dụng năng lượng gió trên toàn khu vực. Tổ chức này đại diện cho hơn 450-600 thành viên hoạt động trên 50 quốc gia, bao gồm các nhà sản xuất, nhà phát triển, viện nghiên cứu và nhà cung cấp trong chuỗi cung ứng), thỏa thuận Hamburg có thể thu hút khoảng 1.000 tỷ euro đầu tư cho điện gió từ giờ tới năm 2040, gấp đôi mức đầu tư hiện tại của toàn châu Âu cho điện gió ngoài khơi. Đó cũng sẽ là câu trả lời đanh thép của “lục địa già” trong nỗ lực “xanh hóa” năng lượng và môi trường. Năm ngoái, năng lượng gió và mặt trời đã vượt qua nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất điện của Liên minh châu Âu (EU), chiếm 30% tổng lượng điện toàn khối.
Trở lại với nước Anh, chính phủ đã trao nhiều hợp đồng hỗ trợ cho tám trang trại điện gió ngoài khơi lớn, trị giá khoảng 22 tỷ bảng Anh (gần 30 tỷ USD). Chính phủ Anh tin rằng sẽ tạo ra 7.000 việc làm tay nghề cao, đồng thời ổn định, thậm chí làm giảm giá thành điện trong nước. Họ cũng đã đạt được thỏa thuận với các công ty sở hữu hạ tầng năng lượng, cho phép điện gió được lưu chuyển hiệu quả hơn trong nước Anh và ra cả châu Âu.
Hạn chế của điện gió
Đương nhiên, những điều trên không đồng nghĩa điện gió ở Anh là lựa chọn hoàn hảo. Nguồn năng lượng này cũng có những bất cập riêng. Việc phần lớn trang trại điện gió được xây dựng ở Scotland đã tạo ra không ít vấn đề. Năm ngoái, các chủ trang trại đã được trả 350 triệu bảng để tắt những tua-bin gió của mình.
Lý do cho khoản chi kỳ lạ này nằm ở hạ tầng truyền tải điện. Người Anh xây dựng được hệ thống sản xuất điện gió khổng lồ ở Scotland, nhưng họ chưa có đường dây truyền tải đủ mạnh để đưa nguồn điện đó tới toàn bộ lãnh thổ. Kết quả là nếu vùng biển bắc nước Anh có một ngày gió quá mạnh, nguồn điện sản xuất vượt quá năng lực truyền tải, hệ thống sẽ bị tắc nghẽn. Các chủ trại sẽ phải tắt tua-bin gió, còn Chính phủ Anh phải trả tiền đền bù cho việc đó. Anh có một cơ quan điều phối việc bật - tắt này là Nhà điều hành Hệ thống Năng lượng Quốc gia (NESO). Tuy nhiên, giải pháp lâu dài vẫn là nâng cấp hệ thống truyền tải điện.
Đây được xem là giải pháp triệt để nhưng tốn kém và cần rất nhiều thời gian. Nhiều nghiên cứu cho thấy cần trên 10 năm nữa để đồng bộ hóa hệ thống sản xuất và truyền tải điện gió ở Scotland. Một giải pháp khác được nhắc tới là pin dự trữ. Tuy nhiên, việc lưu trữ nguồn năng lượng quá lớn cũng không hề đơn giản, đòi hỏi đầu tư lớn về hạ tầng, tương tự việc xây dựng các kho dự trữ dầu mỏ, khí đốt.
Một vấn đề khác của công nghiệp điện gió ở Anh là ảnh hưởng tới môi trường và du lịch Scotland. Nhiều ý kiến phản đối cho rằng, những cánh quạt gió khổng lồ cùng hệ thống đường dây đã làm ảnh hưởng tới cảnh quan thiên nhiên Scotland, khiến khách du lịch ít hứng thú hơn, tác động tiêu cực đến du lịch và môi trường chung quanh. Dù vậy, các phản đối này chưa quá mạnh mẽ và có thể được xem xét trong bối cảnh điện gió vẫn có nhiều ưu điểm.
Nhiều cuộc khảo sát tại Anh cho thấy tỷ lệ ủng hộ điện gió vẫn rất cao. Đây vẫn là giải pháp năng lượng sạch tương đối lý tưởng cho tương lai nước Anh nói riêng và châu Âu nói chung.
