Đáng lưu ý, các bệnh lây nhiễm qua đường hô hấp kể trên đều có thể phòng ngừa được nhờ tiêm phòng vaccine.
Số trẻ mắc cúm phần lớn chưa tiêm vaccine phòng bệnh
Ghi nhận tại Bệnh viện Nhi T.Ư, số ca bệnh nhi mắc các bệnh đường hô hấp như cúm mùa, đặc biệt là cúm A đang có xu hướng gia tăng. Trong đó có nhiều trường hợp phải nhập viện do biến chứng viêm phổi, viêm tai giữa, co giật do sốt. Từ đầu tháng 10 đến sáng 3/11, tổng số ca mắc cúm mùa ghi nhận đến khám tại bệnh viện là 3.726 trường hợp, trong đó có 479 trẻ phải nhập viện điều trị. Chỉ tính trong một tuần, từ ngày 27/10 đến 2/11 là 1.518 ca dương tính với cúm, 169 trẻ nhập viện điều trị.
Cúm mùa là bệnh truyền nhiễm do các chủng virus cúm A/H3N2, A/H1N1 và cúm B gây ra, lây trực tiếp qua giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Thời gian ủ bệnh thường từ 2 đến 3 ngày, dễ lây mạnh trong giai đoạn khởi phát kéo dài 5-7 ngày và có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Do đó, cha mẹ cần đặc biệt lưu ý nhóm trẻ dễ tiến triển nặng, có các dấu hiệu nguy hiểm cần phải đưa trẻ đến bệnh viện ngay và biết cách chăm sóc trẻ tại nhà đối với trường hợp bệnh nhẹ.
Tương tự, từ đầu năm đến nay, Khoa Bệnh lây đường hô hấp (Bệnh viện T.Ư Quân đội 108) đã tiếp nhận gần 800 ca mắc cúm, trong đó nhiều trường hợp phải thở máy hoặc hỗ trợ ECMO (hệ thống tim phổi nhân tạo). Các chủng cúm phổ biến gồm A/H1N1, A/H3N2 và virus cúm B. Các bác sĩ nhận định, thời tiết giao mùa là thời điểm các bệnh hô hấp gia tăng, trong đó cúm là bệnh có tốc độ lây lan nhanh và dễ dẫn tới biến chứng nặng ở nhóm nguy cơ, trong đó có trẻ nhỏ.
Trong hai tháng trở lại đây, cứ 10 trẻ đến khám do sốt tại Khoa Nhi tiêu hóa dinh dưỡng lây, BV Đa khoa Saint Paul (Hà Nội) thì có 9 trẻ mắc cúm A. Số trẻ bị biến chứng phải nhập viện điều trị cũng gia tăng. Thí dụ, bé Phạm Duy Nam ở Xã Đàn mới 5 tháng tuổi đã bị cúm A kèm biến chứng viêm phổi. Chị Nguyễn Thị Ánh, mẹ bé cho biết: “Cháu bị cúm lây từ người thân trong gia đình. Trước đó, cháu đi tiêm vaccine về thì bị sốt, gia đình nghĩ là cháu bị tác dụng phụ sau tiêm, nhưng về sau cháu sốt cao quá thì phải cho đi viện”. Khi mới nhập viện, cháu mới húng hắng ho nhưng sau khi khám, chụp Xquang thì phổi đã đông đặc, bác sĩ đã chẩn đoán cháu bị biến chứng viêm phổi nên phải nhập viện ngay.
Hay trường hợp khác là bé Lê Quốc Bảo, 5 tuổi ở Cầu Giấy, cho dù được tiêm vaccine cúm từ khi hai tuổi nhưng kể từ đó đến nay, gia đình chưa cho cháu tiêm lại, nên cháu bị lây cúm A từ các bạn trong lớp. Chị Nguyễn Vi, mẹ bé cho biết: “Ban đầu, cháu có biểu hiện sốt 39oC, được gia đình cho uống thuốc hạ sốt và siro ho, chườm mát nhưng cơn sốt không giảm mà ngày càng nặng hơn”. Thấy cháu li bì, co giật, gia đình đưa đến ngay BV đa khoa Saint Paul trong đêm. Sau 3 ngày điều trị tích cực, bé Bảo mới giảm sốt, sang ngày thứ 5 mới cắt được sốt. Hiện, Bảo vẫn phải nằm viện điều trị do cơn ho kéo dài.
Tại Khoa Nhi tiêu hóa dinh dưỡng lây, BV đa khoa Saint Paul có hơn 60% số bệnh nhi mắc cúm A trong tổng số ca bị bệnh truyền nhiễm phải nằm viện điều trị. Trong đó, phần lớn là trẻ dưới 5 tuổi, chưa tiêm vaccine cúm. Bác sĩ CKII Nguyễn Thị Hồng Nhân, Trưởng Khoa Nhi tiêu hóa dinh dưỡng lây, BV đa khoa Saint Paul cho biết: Trong hai tháng trở lại đây, số trẻ đến khám do sốt tại Khoa tăng đột biến. Số trẻ phải nhập viện điều trị cũng gia tăng. “Mùa thu đông, virus có thể tồn tại hàng giờ đồng hồ bên ngoài môi trường, đặc biệt trong thời tiết trở lạnh và độ ẩm thấp, do vậy mức độ lây lan càng cao. Khi bác sĩ đã có chỉ định nhập viện nghĩa là đã có biến chứng, có thể viêm đường hô hấp, tiêu hóa, tim mạch hay thần kinh. Nhưng chủ yếu bây giờ là có biến chứng đường hô hấp, trẻ bị tổn thương phế quản phổi và có biểu hiện của thở nhanh, tắc nghẽn đường hô hấp, nặng nữa là suy hô hấp, tím tái”, BS Nguyễn Thị Hồng Nhân nói.
Cũng qua quan sát mùa dịch cúm năm nay, BS Nguyễn Thị Hồng Nhân cho rằng, dù số ca nhập viện do biến chứng tăng nhưng thường là biến chứng nhẹ, chưa nguy hiểm đến tính mạng. Lý do là các gia đình đã hiểu về bệnh cúm mùa nhiều hơn, có kinh nghiệm xử trí khi con mắc bệnh, đồng thời thuốc điều trị cúm năm nay đầy đủ và cũng mang lại hiệu quả tốt hơn. Phần lớn số trẻ phải nhập viện điều trị chưa được tiêm vaccine phòng cúm. Do đó, BS Nguyễn Thị Hồng Nhân khuyến cáo, trẻ từ sáu tháng tuổi trở lên nên tiêm vaccine phòng bệnh.
Thai phụ tiêm phòng virus hợp bào hô hấp RSV, phòng ngừa cho trẻ sơ sinh
Bên cạnh bệnh cúm, từ đầu tháng 9 đến nay, cả nước ghi nhận số ca nhập viện do virus hợp bào hô hấp RSV có xu hướng gia tăng. Chỉ trong hai tuần đầu tháng 10, Bệnh viện Việt Nam - Thụy Điển Uông Bí (Quảng Ninh) tiếp nhận 42 trẻ phải nhập viện vì nhiễm RSV. Nhiều bệnh viện cũng ghi nhận số ca nhập viện vì RSV tăng. Theo các bác sĩ, RSV xuất hiện quanh năm và đạt đỉnh vào thời điểm giao mùa, đặc biệt là mùa thu - đông hoặc xuân - hè (từ tháng 10 đến tháng 3 hằng năm).
PGS, TS, BS Nguyễn Thị Diệu Thúy, Trưởng bộ môn nhi, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội cho biết, khoảng hai tháng nay, số ca nhiễm RSV tại Hà Nội gia tăng nhanh. Tại khoa nhi Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, khoảng 50% số bệnh nhân điều trị nội trú nhiễm RSV. Hằng năm, bệnh gây gánh nặng lớn lên hệ thống y tế, đặc biệt ở nhóm trẻ nhỏ dưới sáu tháng tuổi. "Đáng lưu ý, năm nay bệnh viện ghi nhận nhiều ca bệnh đặc biệt nặng. Nhiều trẻ chỉ 1-2 tháng tuổi đã phải thở oxy, thở máy, hay có trẻ mới hôm trước còn ho khò khè, hôm sau đã suy hô hấp nặng", bác sĩ Thúy chia sẻ. Theo bác sĩ Thúy, nguyên nhân do thời điểm giao mùa, nhiệt độ chênh lệch lớn giữa ngày và đêm, tạo điều kiện cho virus phát triển. Đặc biệt, RSV lây lan nhanh qua đường hô hấp, đặc biệt từ người lành mang virus, những người không có triệu chứng nhưng có thể truyền bệnh cho trẻ nhỏ. Trong những ca nặng, virus này có thể tấn công sâu vào phổi, gây viêm tiểu phế quản, viêm phổi và dẫn đến suy hô hấp và thậm chí gây tử vong.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), mỗi năm RSV gây ra hơn 3,6 triệu ca nhập viện và khoảng 100.000 ca tử vong ở trẻ em dưới 5 tuổi. Khoảng một nửa số ca tử vong do RSV ở trẻ em xảy ra ở trẻ sơ sinh dưới sáu tháng tuổi. Riêng tại Việt Nam, bác sĩ Thúy cho biết, RSV là tác nhân gây bệnh hàng đầu, trẻ càng nhỏ nguy cơ mắc RSV và gặp biến chứng nặng càng cao. Đáng nói, RSV khởi phát với các triệu chứng hô hấp thông thường như sốt, ho, sổ mũi, khò khè, khó thở, nên dễ bị nhầm với cúm hay Covid-19. Triệu chứng không điển hình khiến nhiều người vẫn chủ quan hoặc nhầm lẫn RSV với cảm cúm thông thường.
Bác sĩ Thúy khuyến cáo: “Chúng tôi gặp rất nhiều ca diễn tiến chỉ trong một đêm. Có trẻ mới hôm trước khám còn chưa có các dấu hiệu nguy hiểm, hai ngày sau đã nhập viện vì suy hô hấp. Có bé mới hai tuần tuổi, mới vào tới cổng bệnh viện đã tím tái, ngưng thở phải cấp cứu ngay. Nhiều nghiên cứu cho thấy, trẻ từng nhiễm RSV sớm có nguy cơ mắc hen phế quản cao gấp 5 - 6 lần so với trẻ không nhiễm RSV. Bên cạnh đó, trẻ có thể khò khè tái diễn, tăng nguy cơ mắc viêm phổi, viêm tai giữa… sau khi nhiễm bệnh. Đối với virus RSV hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu. Tuy nhiên với phụ nữ mang thai có thể tiêm một mũi vaccine phòng RSV. Vaccine này giúp truyền kháng thể bảo vệ cho thai nhi, giúp trẻ sơ sinh được bảo vệ trong sáu tháng đầu đời”.
