Tiêm vaccine, hiệu quả phòng bệnh đến 90%
Tỷ lệ người dân chủ động đi tiêm vaccine phòng bệnh cúm đã tăng hơn 500% so với ngày thường và tiếp tục có dấu hiệu gia tăng; trong đó có gần 50% là người cao tuổi. Ngoài ra, nhiều cha mẹ đã tranh thủ đưa trẻ đi tiêm vaccine cúm trước khi quay trở lại trường học sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán do lo ngại bị lây nhiễm trong môi trường tập thể.
Bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống tiêm chủng VNVC cho biết, cúm mùa là bệnh truyền nhiễm có khả năng lây truyền rất cao, do đó, trong cộng đồng thường ghi nhận chùm ca hoặc vụ dịch với hàng chục ca mắc. Bệnh do virus cúm (Influenza virus) thuộc họ Orthomyxoviridae gây ra, với hai nhóm phổ biến gồm A (chiếm khoảng 75% ca bệnh) và B (chiếm khoảng 25%).
Điều đáng nói là mầm bệnh có thể tồn tại hàng giờ ngoài môi trường, đặc biệt ở nhiệt độ lạnh, môi trường ẩm thấp. Từ 0 đến 4oC, virus có thể sống trong vòng vài tuần. Ở âm 20oC và đông khô, virus sống đến vài năm.
Thông thường, cúm thường diễn biến với biểu hiện sốt, đau đầu, đau cơ, mệt mỏi, sổ mũi, đau họng, ho và phục hồi trong vòng 2-7 ngày. Tuy nhiên, bệnh có thể trở nặng và gây tử vong khi virus xâm lấn các cơ quan gây viêm phổi, viêm cơ tim, viêm não, nhiễm trùng huyết. Các nhóm như người từ 65 tuổi trở lên, thai phụ, trẻ nhỏ, người có bệnh nền như tim mạch, hen suyễn, phổi tắc nghẽn mạn tính, suy thận, đái tháo đường… có nguy cơ cao trở nặng hơn. Một trong những biến chứng nặng của cúm là viêm phổi.
“Bệnh nhân có thể mắc viêm phổi do virus cúm hoặc kèm theo bội nhiễm virus, vi khuẩn khác như phế cầu hoặc tụ cầu vàng. Thí dụ, người bệnh vừa bội nhiễm virus cúm và phế cầu khuẩn, nguy cơ tử vong sẽ tăng lên gấp 8 lần”, bác sĩ Bạch Thị Chính lý giải. Khi trở nặng, người bệnh xuất hiện cơn khó thở, thở nhanh, mệt lả, tím tái môi, lơ mơ. Nhóm nguy cơ cao đối diện nguy cơ tăng nặng bệnh nền, tổn thương đa cơ quan, suy cơ tim, suy hô hấp dẫn tới tử vong.
Virus cúm cũng có thể tác động lên các cơ quan khác như xương, tim, hệ thống thần kinh. Thư viện Y khoa Mỹ trích dẫn một nghiên cứu cho thấy, một nửa số bệnh nhân cúm ở người lớn không có bệnh tim có kết quả điện tâm đồ bất thường khi nhập viện. Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, cách phòng bệnh hiệu quả là tiêm chủng vaccine hằng năm, đặc biệt ở nhóm có bệnh mạn tính, người cao tuổi, trẻ em và phụ nữ mang thai.
Các nghiên cứu cho thấy, những người đã tiêm vaccine cúm có nguy cơ phải vào viện chăm sóc đặc biệt (ICU) thấp hơn 26% và nguy cơ tử vong do cúm thấp hơn 31% so với người chưa tiêm. Ở người cao tuổi và mắc bệnh nền, vaccine giúp giảm 70-80% tỷ lệ tử vong có liên quan đến cúm. Tiêm cúm giúp thai phụ giảm 51% nguy cơ thai chết lưu, giảm 72% nguy cơ trẻ dưới 6 tháng tuổi nhập viện do cúm.
Hiện, Việt Nam có hai loại vaccine cúm thế hệ mới, phòng 4 chủng virus phổ biến, bao gồm: Cúm A/H1N1, A/H3N2, B/Yamagata, B/Victoria, dành cho trẻ từ 6 tháng tuổi và người lớn. Hiệu quả phòng bệnh đến 90% và ngăn biến chứng như viêm tai giữa, viêm xoang, viêm phổi, viêm cơ tim, suy hô hấp…
Trẻ từ 6 tháng đến dưới 9 tuổi cần tiêm hai mũi cách nhau ít nhất một tháng nếu chưa từng tiêm phòng cúm. Phụ nữ nên tiêm phòng cúm trước và trong thai kỳ, tốt nhất từ tháng thứ 3 trở đi để bảo vệ sức khỏe, truyền kháng thể thụ động cho con. Bên cạnh đó, cấu trúc kháng nguyên của virus cúm thay đổi mỗi năm và kháng thể bảo vệ từ vaccine giảm dần theo thời gian. Vì vậy, bác sĩ Bạch Thị Chính khuyến cáo, mỗi người cần tiêm phòng vaccine cập nhật mỗi năm để tăng cường hiệu quả bảo vệ.
Nhiều bệnh nhân nguy kịch
Theo Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư, trong số 8 bệnh nhân mắc cúm điều trị tại đây có nhiều bệnh nhân nguy kịch do nhiễm cúm A trên nền bệnh mạn tính, thậm chí có trường hợp phải đặt ECMO (thiết bị tim, phổi nhân tạo).
Trường hợp thứ nhất là ông L.V.T (58 tuổi, ở Tuyên Quang), có tiền sử tăng huyết áp nhẹ nhưng không duy trì việc dùng thuốc đều đặn. Hơn nữa, bệnh nhân này cũng từng hút thuốc lá và thuốc lào suốt 30 năm, nhưng đã bỏ thuốc cách đây 10 năm. Khoảng ba tuần trước khi nhập viện, ông bắt đầu xuất hiện các triệu chứng ho, sốt và khó thở. Ông tự điều trị tại nhà trong một tuần, tuy nhiên tình trạng không cải thiện. Ông nhập viện tại cơ sở y tế địa phương và được xét nghiệm dương tính với cúm A.
Mặc dù đã được điều trị tích cực nhưng tình trạng khó thở của ông ngày càng trầm trọng, dẫn đến suy hô hấp nặng và phải tiến hành đặt ống nội khí quản. Sau bốn ngày điều trị, ông hết sốt. Tuy nhiên ba ngày gần đây, ông lại sốt cao lên tới 39oC. Xét nghiệm dịch phế quản phát hiện vi khuẩn, khiến tình trạng bệnh diễn tiến nhanh chóng và dẫn đến sốc nhiễm trùng. Sau đó, ông T được chuyển đến Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư) với tình trạng sốc nhiễm khuẩn, phải thở máy. Phổi bệnh nhân tổn thương lan tỏa gần như toàn bộ hai bên, dẫn đến tình trạng suy hô hấp nặng và ứ đọng CO2 nghiêm trọng.
Chụp phim phổi cho thấy, tổn thương lan rộng khoảng 80-90%, gần như mất hoàn toàn chức năng thông khí. Chỉ số CO2 trong máu tăng rất cao. Tình trạng suy hô hấp không cải thiện, ông được chỉ định đặt ECMO. Sau khi đặt ECMO, các chỉ số sinh tồn của ông tạm thời ổn định nhưng tình trạng sốc và nhiễm trùng nặng vẫn cần theo dõi chặt chẽ.
Trường hợp thứ hai là ông V.V.U (62 tuổi ở Quảng Ninh) có tiền sử bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) trong 7 năm qua, tuy nhiên việc kiểm soát bệnh lý không được tốt. Bệnh nhân ít đi khám định kỳ, không theo dõi tình trạng bệnh thường xuyên. Trước khi nhập viện khoảng 3 ngày, bệnh nhân xuất hiện các triệu chứng sốt, ho, khó thở tăng dần. Bệnh nhân được đưa vào điều trị tại cơ sở y tế 2 ngày, nhưng tình trạng suy hô hấp tiến triển nặng hơn, buộc phải đặt ống nội khí quản. Sau khi có kết quả xét nghiệm cúm A dương tính, bệnh nhân được chuyển đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư.
Tại Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư), bệnh nhân trong tình trạng đã đặt ống nội khí quản do suy hô hấp nặng. Sau 2 tuần điều trị, tiên lượng của bệnh nhân vẫn rất nặng. Hiện tại, bệnh nhân vẫn phải duy trì đặt ống nội khí quản và ăn qua sonde dạ dày.
Bác sĩ Võ Đức Linh, Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư) cho biết, cúm A ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng đến những bệnh nhân có bệnh lý phổi tắc nghẽn mạn tính do virus cúm tác động trực tiếp lên phổi. Vì vậy, những bệnh nhân đã có tổn thương phổi từ trước khi mắc cúm sẽ dễ tiến triển nặng hơn so với người khỏe mạnh.
Còn theo bác sĩ Phạm Văn Phúc, Phó Giám đốc Trung tâm Hồi sức tích cực (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới T.Ư), những người có bệnh nền, người cao tuổi, người có hệ miễn dịch suy giảm cần đặc biệt cẩn trọng khi nhiễm cúm. Bệnh cúm có thể trở nên nguy hiểm, dẫn đến tổn thương phổi lan tỏa, bội nhiễm vi khuẩn, viêm cơ tim, suy đa tạng và thậm chí tử vong. “Nhiều người có tâm lý chủ quan khi mắc cúm và cho rằng, đây chỉ là bệnh nhẹ và không đi khám sớm. Tuy nhiên, đối với những người có hệ miễn dịch suy giảm, cúm có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm, làm tổn thương cơ thể ở mức độ nghiêm trọng”, bác sĩ Phạm Văn Phúc cảnh báo.
Để chủ động phòng chống cúm mùa hiệu quả, Bộ Y tế khuyến cáo, người dân cần thực hiện tốt các biện pháp như: Che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, tốt nhất che bằng khăn vải hoặc khăn tay hoặc khăn giấy dùng một lần hoặc ống tay áo để làm giảm phát tán các dịch tiết đường hô hấp.
Người dân nên đeo khẩu trang tại nơi tập trung đông người, trên các phương tiện giao thông công cộng; thường xuyên rửa tay bằng xà-phòng và nước sạch hoặc dung dịch sát khuẩn (nhất là sau khi ho, hắt hơi); không khạc nhổ bừa bãi nơi công cộng; hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh cúm hoặc các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh.
Cùng với đó, tiêm vaccine cúm mùa để phòng bệnh. Thực hiện lối sống lành mạnh; ăn thức ăn đủ chất dinh dưỡng để ngăn ngừa nhiễm virus cúm; tăng cường vận động thể lực, nâng cao sức khỏe. Khi có triệu chứng ho, sốt, sổ mũi, đau đầu, mệt mỏi, không tự ý làm xét nghiệm và mua thuốc điều trị tại nhà mà cần liên hệ với cơ sở y tế để được tư vấn, khám và xử trí kịp thời.
