Lo ngại viêm não mô cầu, người dân ùn ùn đi tiêm phòng
Bác sĩ chuyên khoa I Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa Hệ thống Tiêm chủng VNVC cho biết, ghi nhận 1 tuần gần đây, lượt người đến tiêm vaccine não mô cầu tại gần 260 Trung tâm Tiêm chủng VNVC trên toàn quốc tăng mạnh, gần 100% so với thời điểm trước. Người tiêm đa dạng ở mọi độ tuổi, từ trẻ nhỏ đến thanh thiếu niên, người cao tuổi, phụ nữ chuẩn bị mang thai.
Ngoài những người tiêm vaccine não mô cầu lần đầu, người dân cũng tiêm bổ sung thêm các loại vaccine não mô cầu thế hệ mới phòng nhóm huyết thanh gây bệnh nhóm B, nhóm ACYW.
Mất 3 tiếng di chuyển bằng tàu thủy từ đặc khu Phú Quốc, chị T.N đưa con gái đến VNVC Châu Thành (An Giang) tiêm vaccine não mô cầu nhóm B. Chị chia sẻ, bé đã 11 tháng tuổi nhưng chưa được tiêm vaccine. Tại địa phương, một số loại vaccine không sẵn có nên chị đưa con thẳng về An Giang để yên tâm tiêm phòng bệnh cho con.
"Thấy thông tin một bé gái 11 tuổi tử vong do não mô cầu, gia đình rất lo lắng. Con tôi đã 11 tháng tuổi chưa tiêm mũi nào, mà bệnh não mô cầu diễn biến nhanh nên cho con đi tiêm để yên tâm có vaccine phòng bệnh", chị N. chia sẻ.
Theo bác sĩ Chính, bệnh do não mô cầu diễn tiến cực kỳ nhanh, có thể gây tử vong chỉ trong vòng 24 giờ kể từ khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên, nên còn được gọi là “bệnh tử trong 24 giờ”.
Đáng lo ngại, bất kỳ ai chưa có miễn dịch đều có thể nhiễm vi khuẩn não mô cầu, trong đó nhóm nguy cơ cao gồm trẻ nhỏ, học sinh-sinh viên, thanh thiếu niên, người cao tuổi và người có hệ miễn dịch suy giảm. Không chỉ nguy hiểm bởi tốc độ tiến triển, não mô cầu còn đặc biệt phức tạp do sự lưu hành đồng thời của nhiều nhóm huyết thanh gây bệnh.
Khuyến cáo 5 biện pháp phòng ngừa quan trọng
Để chủ động bảo vệ bản thân và cộng đồng trước căn bệnh nguy hiểm này, bác sĩ Bạch Thị Chính khuyến nghị 5 biện pháp phòng ngừa quan trọng.
Một là, tránh tiếp xúc trực tiếp với người bệnh. Não mô cầu là bệnh có khả năng lây lan âm thầm nhưng nhanh chóng, đặc biệt tại các môi trường tập trung đông người như trường học, ký túc xá, khu vui chơi, lễ hội…, nơi việc kiểm soát tiếp xúc gần còn nhiều hạn chế.
Do đó khi có người nghi nhiễm hoặc nhiễm vi khuẩn não mô cầu, cần giữ khoảng cách, đeo khẩu trang, rửa tay bằng xà phòng sau khi tiếp xúc nơi đông người.
Hai là, nâng cao sức đề kháng. Theo bác sĩ Chính, trong dân số có từ 10-20% người lành mang vi khuẩn không biểu hiện triệu chứng, và con số này tăng đến 50% ở trong các vụ dịch. Vi khuẩn não mô cầu có thể tồn tại trong cơ thể mà không gây bệnh, nhưng sẽ bùng phát và tấn công mạnh mẽ khi hệ miễn dịch suy giảm, từ đó nhanh chóng xâm nhập vào máu và gây các biến chứng nguy hiểm.
Vì vậy, việc duy trì một thể trạng tốt không chỉ giúp cơ thể khỏe mạnh mà còn đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát và hạn chế nguy cơ tiến triển nặng khi nhiễm bệnh. Các chuyên gia khuyến cáo mỗi người cần xây dựng lối sống khoa học, nâng cao thể trạng.
Ba là, mọi người cần đến ngay bệnh viện khi nghi ngờ mắc bệnh. Bệnh do não mô cầu có khả năng diễn tiến tối cấp và gây tử vong nhanh nếu không được phát hiện, xử trí kịp thời. Bệnh có những dấu hiệu cảnh báo quan trọng cần đặc biệt lưu ý như: sốt cao đột ngột (39-41 độ C), đau đầu dữ dội, buồn nôn, nôn, co giật, cứng cổ. Ở trẻ sơ sinh, có thể xuất hiện các biểu hiện như thóp phồng, li bì, bỏ bú - những dấu hiệu nguy hiểm cần được can thiệp y tế khẩn cấp.
Sau 1-2 ngày, một số trường hợp có thể xuất hiện ban xuất huyết trên da màu đỏ sẫm hoặc tím, kích thước nhỏ nhưng lan nhanh, có thể liên kết thành mảng lớn và tiến triển thành hoại tử da. Tuy nhiên, các dấu hiệu này thường xuất hiện muộn, khi bệnh đã bước vào giai đoạn nặng. Vì vậy, không nên chờ đến khi xuất hiện ban hay triệu chứng điển hình mới đi khám.
Bốn là, tiêm kết hợp vaccine để bao phủ toàn diện các nhóm huyết thanh nguy hiểm. WHO và Bộ Y tế khuyến cáo, tiêm chủng là giải pháp hiệu quả nhất để kiểm soát và ngăn ngừa các ca bệnh cũng như nguy cơ bùng phát dịch do não mô cầu.
Điểm đặc thù của vi khuẩn này là có tới 12 nhóm huyết thanh gây bệnh, trong đó 6 nhóm A, B, C, W, Y, X chiếm khoảng 90% ca mắc trên toàn cầu. Tại Việt Nam, các nhóm A, B, C, W đều đã được ghi nhận, với nhiều đợt dịch lớn từng xảy ra, cho thấy nguy cơ lưu hành đa chủng là hiện hữu và kéo dài. Do đó, phòng bệnh não mô cầu cần tiếp cận theo hướng bao phủ đa nhóm huyết thanh, thay vì chỉ tiêm đơn lẻ.
Hiện nay, tại Việt Nam đã có đầy đủ vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh quan trọng A, B, C, Y, W, có thể sử dụng cho nhiều độ tuổi từ trẻ nhỏ đến người lớn. Đáng lưu ý, nhóm huyết thanh B có tính đa dạng di truyền rất cao với hàng nghìn chủng khác nhau, do đó việc lựa chọn vaccine có khả năng bao phủ rộng là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả phòng bệnh.
"Với những người đã từng tiêm vaccine thế hệ trước có thể tiêm bổ sung vaccine thế hệ mới để mở rộng khả năng bảo vệ trước nhiều chủng vi khuẩn hơn", bác sĩ Chính cho hay.
Bên cạnh việc lựa chọn đúng loại vaccine, thời điểm và đủ liều tiêm đóng vai trò quyết định hiệu quả miễn dịch. Người dân cần chủ động tiêm sớm, không chờ đến khi có dịch mới tiêm, bởi cơ thể cần thời gian để tạo kháng thể bảo vệ. Đồng thời, việc tuân thủ đầy đủ phác đồ là yếu tố bắt buộc để đạt hiệu quả phòng bệnh tối ưu.
Năm là giữ vệ sinh cá nhân. Mọi người cần có biện pháp phòng bệnh cá nhân như súc miệng, họng bằng nước muối sinh lý; đeo khẩu trang, giữ khoảng cách, rửa tay thường xuyên, vệ sinh nhà cửa thông thoáng.
Với trẻ nhỏ và các nơi ở tập thể như khu trọ, ký túc xá cần thường xuyên vệ sinh môi trường như: lau sàn, ngâm đồ chơi của trẻ trong dung dịch diệt khuẩn Cloramin B khoảng 30 phút. Ngoài ra, trẻ em tiếp xúc với khói thuốc lá có nguy cơ mắc bệnh viêm màng não do não mô cầu cao hơn. Vì vậy, người lớn cần tránh hút thuốc gần trẻ.
