Tuy nhiên, đây cũng là thị trường đòi hỏi các DN Việt phải đổi mới, nhất là rõ quy tắc xuất xứ (C/O), đưa hàng hóa Việt Nam khẳng định vị thế trong bối cảnh chính sách thuế đối ứng của Mỹ đang gia tăng sức ép lên nhiều quốc gia.
Rõ quy tắc để tận dụng ưu đãi
Sau 5 năm thực thi Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu (EVFTA) kim ngạch thương mại hai chiều giữa Việt Nam và EU tăng từ 55,4 tỷ USD năm 2020 lên 68,3 tỷ USD năm 2024. EVFTA mang lại lợi ích rất tích cực cho hoạt động xuất nhập khẩu, tạo đòn bẩy cho nhiều nhóm hàng chủ lực khai thác thị trường này. Đáng chú ý, tỷ lệ DN, ngành hàng tận dụng quy tắc xuất xứ trong EVFTA khá tích cực, đặc biệt với ngành hàng như nông sản, thủy sản, da giày...
Tuy nhiên, hiện kinh tế thế giới diễn biến rất phức tạp, nhiều nước ban hành các chính sách thương mại mới, nhất là chính sách thuế đối ứng của Mỹ dự báo sẽ tác động tới dòng chảy xuất nhập khẩu. EVFTA cũng đang đẩy nhanh tiến trình đàm phán, ký kết FTA với nhiều đối tác khác, có thể làm tăng áp lực cạnh tranh cho hàng hóa Việt Nam... Điều này đặt ra yêu cầu đối với việc đáp ứng quy tắc xuất xứ nhằm gia tăng tỷ lệ tận dụng ưu đãi của EVFTA, khai thác tốt nhất thị trường EU để giảm những tác động từ chính sách thuế đối ứng của Mỹ...
Theo bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), tỷ lệ cấp C/O hay tỷ lệ sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ phụ thuộc vào tùy từng thị trường và mặt hàng khác nhau. Những thị trường nhập khẩu có cảng biển tại châu Âu có tỷ lệ cấp giấy chứng nhận xuất xứ hoặc chứng từ chứng nhận xuất xứ cao hơn các thị trường nằm sâu trong nội địa EU do thuận lợi hơn.
Liên quan đến tỷ lệ cấp C/O ưu đãi trong EVFTA con số 35% là khá tích cực và cũng còn đang có chiều hướng tăng lên. 35% kim ngạch xuất khẩu được cấp C/O không có nghĩa là 65% kim ngạch xuất khẩu hàng hóa còn lại đi EU hiện nay đang phải chịu thuế cao. Bởi bản thân một số mặt hàng, dòng hàng tại EU thuế nhập khẩu đã thấp. Cho nên có những mặt hàng, những sản phẩm không nhất thiết phải có giấy chứng nhận xuất xứ mới có được mức thuế như mong muốn.
"Mức 35% này cũng chỉ là con số trung bình. Tỷ lệ cấp C/O hay là tỷ lệ sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ còn phụ thuộc vào tùy từng thị trường và mặt hàng khác nhau", bà Trịnh Thị Thu Hiền nói.
Bà Phan Thị Thanh Xuân, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Da - Giày - Túi xách Việt Nam cũng khẳng định, EVFTA tạo lợi thế lớn cho các sản phẩm giày dép chủ lực của Việt Nam xuất khẩu sang EU. Quy tắc xuất xứ trong EVFTA đối với mặt hàng da giày khá thuận lợi khi yêu cầu chỉ cần đạt khoảng 40% giá trị gia tăng tại Việt Nam và tăng trưởng xuất khẩu sang EU duy trì rất tốt, bù đắp cho sự sụt giảm ở các thị trường khác.
Bà thông tin, EVFTA tạo một lợi thế lớn hơn nữa khi mà các dòng sản phẩm giày dép, như giày thể thao là mặt hàng chủ lực của Việt Nam đã được tận dụng ngay thuế suất 0% khi xuất khẩu vào thị trường này. Đấy cũng là một trong những điều kiện tiên quyết để thúc đẩy phát triển xuất khẩu vào thị trường EU và cho đến nay, thị trường EU cũng chiếm vào khoảng từ 24 - 26% tổng tỷ trọng kim ngạch xuất khẩu của cả ngành và bù đắp lại thiếu hụt của các thị trường khác.
Để tiếp tục duy trì và xuất khẩu mạnh hơn, bà Phan Thị Thanh Xuân khuyến cáo, các DN cần chuẩn bị về mặt nội lực và kịp thời các thông tin để xuất khẩu thành công. Bởi thị trường EU khó tính và các yêu cầu kỹ thuật rất cao, trong khi DN Việt Nam vẫn chủ yếu tập trung vào các dòng giày có thế mạnh, chưa tận dụng được các dòng giày khác mà EU có nhu cầu tiêu dùng rất mạnh...
EU là một thị trường khó tính và các yêu cầu rào cản kỹ thuật rất cao. Đơn cử, REACH là đạo luật liên quan đến các hóa chất độc hại đối với các sản phẩm, yêu cầu tính tuân thủ rất cao. Sắp tới, theo các thỏa thuận xanh mà Ủy ban châu Âu đưa ra sẽ tiếp tục có hàng loạt đạo luật, trong đó có Luật Thẩm định chuỗi cung ứng, yêu cầu về các báo cáo bền vững… Theo đó là những yêu cầu về mặt kỹ thuật bắt buộc tất cả các nhà xuất khẩu phải tuân thủ và đáp ứng.
Minh bạch để thông hành
Là DN lĩnh vực thủy sản, ông Ngô Minh Phương, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Việt Trường cho hay, thực thi EVFTA giúp kim ngạch xuất khẩu của ngành nói chung, của DN nói riêng tăng lên khoảng 200%. Để làm được điều đó, DN bảo đảm thu mua, truy xuất đáp ứng theo đúng tiêu chuẩn để có C/O, đủ tiêu chuẩn xuất hàng đến châu Âu, tạo uy tín với khách hàng. Ngoài ra, DN còn tập trung phát triển thêm chiến lược xanh, đáp ứng chứng chỉ carbon… để đáp ứng theo xu thế.
Ông Đỗ Ngọc Hưng, Tham tán Thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mỹ thông tin, chính sách thuế đối ứng đang là công cụ trọng tâm về thương mại mới của Mỹ, là một chính sách có tính lâu dài. Điều này đòi hỏi Việt Nam phải có phản ứng vừa kịp thời, vừa tổng thể trong đàm phán song phương, vừa tăng cường khai thác các FTA hiện có. Song các DN cần tuân thủ tốt các quy định hiện hành của Mỹ, đặc biệt là lưu ý các quy định về xuất xứ, hóa đơn chứng từ chứng nhận hàng hóa phải chuẩn hóa và minh bạch hơn bao giờ hết.
Về phần mình, ông Ngô Minh Phương nhìn nhận, sự thay đổi trong chính sách thuế của Mỹ tác động đến diễn biến các đơn hàng. DN phải linh động bằng cách tìm thêm thị trường khác, trong đó có EVFTA... Để tận dụng thị trường châu Âu, DN không tự làm được, cần sự đồng hành của Chính phủ và của rất nhiều bộ phận liên quan.
Bà Trịnh Thị Thu Hiền cho biết, Bộ Công thương đang triển khai một loạt các giải pháp đồng bộ để hỗ trợ DN khai thác các thị trường có FTA, nâng cao tỷ lệ sử dụng chứng từ chứng nhận xuất xứ ưu đãi; xây dựng cơ chế, chính sách để tạo hành lang minh bạch về xuất xứ hàng hóa, chú trọng quy định liên quan đến biện pháp phòng, chống gian lận xuất xứ; hướng dẫn các địa phương cấp giấy chứng nhận xuất xứ cho đúng, bảo đảm hàng hóa có xuất xứ, xuất khẩu đi các thị trường FTA; phối hợp với cơ quan hải quan của nước nhập khẩu để bảo đảm đúng hàng hóa có xuất xứ được hưởng ưu đãi thuế quan; có những biện pháp xử lý phù hợp với hàng hóa có vi phạm liên quan đến xuất xứ; cải cách thủ tục hành chính, giải đáp vướng mắc của DN sản xuất, xuất khẩu về quy tắc xuất xứ, cấp C/O...
