Ở một quả đồi nhỏ tại Đắk Hà, (trước là Kon Tum, nay thuộc tỉnh Quảng Ngãi mới), chị Y Hương dậy từ tinh mơ để chăm rẫy cà-phê của gia đình. Trước đây, toàn bộ việc làm đất, bón phân, hái quả đều do chồng quyết định. Nhưng vài năm trở lại đây, khi tham gia nhóm phụ nữ sản xuất nông nghiệp sạch của xã, chị được học cách canh tác tiết kiệm nước, hạn chế hóa chất và tự đứng ra ghi chép, quản lý mùa vụ.
Mở rộng vai trò
Trong gia đình, nhiều phụ nữ không còn chỉ lo việc nội trợ và chăm con, mà tham gia hoạch định kế hoạch sản xuất, tính toán chi tiêu, tìm kiếm giải pháp cải thiện năng suất, mở rộng thị trường và tối ưu hóa nguồn lực.
Ở cấp cộng đồng, phụ nữ Tây Nguyên ngày càng khẳng định vị thế của mình. Họ là những người hiểu rõ nhất đời sống buôn làng, từ nguồn nước sinh hoạt, việc học hành của trẻ em, đến quản lý đất rừng và sản xuất nông nghiệp. Khi tham gia các cuộc họp, ý kiến của phụ nữ thường sát thực tế và dễ tạo đồng thuận. Nhiều phụ nữ còn chủ động hình thành các nhóm hợp tác, tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, kết nối với thị trường tiêu thụ và góp phần duy trì các lễ hội, phong tục, giá trị văn hóa truyền thống.
Theo TS Lê Thị Hạnh, chuyên gia về phát triển cộng đồng, sức mạnh kinh tế của phụ nữ Tây Nguyên nằm ở sự kết hợp giữa kiến thức truyền thống và kỹ năng hiện đại. Họ biết tận dụng nguồn lực tại địa phương, tổ chức lao động hiệu quả và từng bước tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao, vừa phục vụ gia đình, vừa đóng góp cho cộng đồng.
Nâng cao vị thế
Tuy vậy, bà Hạnh cũng nhìn nhận, phụ nữ Tây Nguyên vẫn phải đối mặt nhiều thách thức. Khó khăn lớn nhất là điều kiện sản xuất còn manh mún, thiếu vốn, thiếu cơ sở vật chất, đồng thời hạn chế tiếp cận thông tin và kỹ thuật hiện đại. Bên cạnh đó, phong tục tập quán lâu đời đôi khi vẫn ràng buộc phụ nữ vào các công việc nội trợ và chăm sóc gia đình, khiến họ ít thời gian để học nghề, tham gia các mô hình phát triển sinh kế hoặc mở rộng kinh doanh. Việc tiếp cận thị trường cũng là rào cản, nhiều sản phẩm làm ra chưa có đầu ra ổn định, dẫn đến thu nhập chưa bền vững. “Phụ nữ Tây Nguyên giàu nội lực, nhưng nếu thiếu hỗ trợ về kiến thức, kỹ năng quản trị và tiếp cận thị trường, thì tiềm năng của họ khó được phát huy tối đa. Đây là thách thức chung mà các chính sách hiện nay vẫn đang tìm cách khắc phục”, TS Hạnh nói.
Hội Liên hiệp Phụ nữ các tỉnh phối hợp với các trung tâm đào tạo mở các lớp tập huấn về kỹ thuật canh tác hiện đại, áp dụng khoa học vào nông nghiệp và chăn nuôi, quản lý tài chính hộ gia đình, đồng thời hướng dẫn cách tiếp cận thị trường. Bên cạnh đó, các dự án phát triển nông thôn và chương trình Quốc gia Mỗi xã một sản phẩm (OCOP) đang hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số xây dựng mô hình hợp tác xã, sản xuất theo chuỗi giá trị và kết nối sản phẩm với thị trường trong nước và quốc tế.
Ông Nguyễn Văn Khoa, cán bộ Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh Quảng Ngãi kỳ vọng thông qua các giải pháp đồng bộ về nâng cao năng lực, hỗ trợ kỹ thuật, tiếp cận thị trường và kết nối mạng lưới cộng đồng, phụ nữ Tây Nguyên sẽ biến tiềm năng thành sức mạnh thực tế. “Đây chính là nền tảng giúp buôn làng phát triển bền vững, giữ được bản sắc và nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội, khép lại bức tranh về sức mạnh và tiềm năng của phụ nữ Tây Nguyên”, ông Khoa nói.
Các cấp chính quyền và tổ chức đoàn thể đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ nhằm hỗ trợ họ nâng cao năng lực và phát huy vai trò kinh tế. Trọng tâm là nâng cao kiến thức, kỹ năng quản lý sinh kế, giúp phụ nữ chủ động trong sản xuất, tài chính gia đình và các quyết định cộng đồng.
