Đưa văn hóa dân tộc Mông lên sân khấu Nhà hát Lớn Hà Nội

Không chỉ nhạc cụ truyền thống như đàn môi, khèn lá, sáo pí-thiu, trống, mõ trâu… được đưa lên sân khấu, mà ngay cả vật dụng sinh hoạt hằng ngày của đồng bào dân tộc Mông như chảo thắng cố, dao thớt, cối giã gạo, ống bương nước… cũng trở thành đạo cụ biểu diễn. Cả một vùng văn hóa Mông được tái hiện sống động trong Mỵ - vở diễn tham dự Liên hoan Ca múa nhạc chuyên nghiệp toàn quốc năm 2018 vừa diễn ra tại Cao Bằng đã khiến khán giả không khỏi trầm trồ ấn tượng.
Một cảnh trong vở diễn Mỵ.
Một cảnh trong vở diễn Mỵ.

Dấu ấn độc đáo

Lấy cảm hứng từ Vợ chồng A Phủ - tác phẩm văn học của nhà văn Tô Hoài, Mỵ của Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc lại được hồi sinh đầy mới mẻ bằng thứ ngôn ngữ tổng hợp của nghệ thuật ca - múa - nhạc. Vở diễn do thạc sĩ, biên đạo múa Tuyết Minh viết kịch bản và đạo diễn, gồm 12 tiết mục được liên kết chặt chẽ với nhau về cả nội dung và cách thể hiện. Người xem không có cảm giác nặng nề, bởi vở diễn không tập trung khai thác quá sâu những bất hạnh trong bi kịch cuộc đời của nhân vật chính, mà muốn thông qua nhân vật để khắc họa những nét đặc sắc trong văn hóa đồng bào dân tộc Mông. Đó là những phiên chợ tình lãng mạn, những trò chơi dân gian độc đáo như đánh cù, ném pao, những cảnh sinh hoạt hằng ngày như nấu rượu ngô, quay tơ, nhuộm vải… Qua đó, vở diễn cũng lên tiếng phê phán những hủ tục như cướp vợ hay thói quen hút thuốc phiện…

Biên đạo múa Tuyết Minh chia sẻ: Trong nhịp sống hiện đại, nghệ thuật đương đại càng có xu hướng muốn trở về với những giá trị mang tính bản sắc, gần gũi và tự nhiên. Đó là lý do ngay từ đầu, chị và ê-kíp sáng tạo xác định sẽ không dùng âm nhạc điện tử mà phải là nhạc sống được thể hiện bởi chính những con người, đồ vật hiện hữu nơi đây. Nghệ sĩ Tuyết Minh cho biết, để mang hơi thở sinh động của văn hóa Mông vào vở diễn, chị và các đồng nghiệp đã mất nhiều ngày lên núi, tìm đến những nghệ nhân người Mông, thuyết phục họ tới hướng dẫn các diễn viên cách chơi những làn điệu dân gian bằng nhạc cụ truyền thống… Phải mất gần 5 tháng vừa tập luyện, vừa sáng tạo và điều chỉnh, những thanh âm từ nhiều loại vật dụng mới có thể kết hợp nhuần nhụy. Phần thể hiện âm nhạc theo phong cách a-ca-pe-la cùng bốn sáng tác mới mang âm hưởng dân gian của các nhạc sĩ: Lê Minh Sơn (Chạy đi), Mạnh Tiến (Con ma nhà Thống Lý), Minh Đức (Chuyện tình trên đỉnh núi), NSND Nông Xuân Ái (Xuống chợ) đã mang đến nhiều xúc cảm đậm nét cho người xem.

Bên cạnh đó, Mỵ cũng ghi được nhiều điểm nhờ thiết kế trang phục thổ cẩm bắt mắt, giàu sáng tạo. Nhằm chuyển tải sinh động và chân thực nhất màu sắc văn hóa Tây Bắc vào phục trang diễn viên, nhà thiết kế Hoàng Tùng đã phải tỉ mẩn in lại từng loại hoa văn trên vải của đồng bào dân tộc Mông, rồi vẽ lại bằng tay, sau đó mới in lên vải và thiết kế. Đó là những dấu ấn nổi bật đã giúp Mỵ gây tiếng vang lớn tại liên hoan với hai Huy chương vàng, ba Huy chương bạc cho năm tiết mục trong toàn bộ vở. Vở diễn đã được tôn vinh là Chương trình ấn tượng nhất và biên đạo múa Tuyết Minh được trao giải Biên đạo múa xuất sắc nhất liên hoan.

Đưa Mỵ đến với khách du lịch

Đây là vở diễn đặt hàng của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch. Tổng chi phí dàn dựng (huy động thêm từ nguồn xã hội hóa) lên tới ba tỷ đồng, một con số không nhỏ, nhất là trong bối cảnh sân khấu đang hoạt động khó khăn. Theo nghệ sĩ Tuyết Minh, sự đầu tư này không phải để giành huy chương thực hiện dự định xa hơn là tiếp cận công chúng. Thực hiện một vở diễn công phu đã khó, nhưng làm thế nào để chương trình tiếp tục đến được với khán giả càng khó hơn. Đó là lý do khiến ngay từ đầu, vở diễn đã được chị và các cộng sự xác định “đầu ra” với hy vọng Mỵ sẽ trở thành vở diễn độc đáo phục vụ khách du lịch gắn với thương hiệu Nhà hát Lớn, Hà Nội. Và rất may, ý tưởng này đã được ban lãnh đạo Nhà hát Lớn đặc biệt ủng hộ cũng như được Công ty Nam Hưng Media chịu trách nhiệm quảng bá, kết nối các hãng lữ hành.

Biên đạo múa Tuyết Minh khẳng định: “Ý tưởng này không hề viển vông. Sẽ rất thú vị với tua tham quan Nhà hát Lớn, sau đó thưởng thức vở diễn để hiểu hơn về văn hóa Việt. Nhìn ra thế giới và khu vực, những nhà hát danh tiếng như Opera de Paris ở Pháp hay Bolshoi ở Nga cũng có những vở diễn đóng khung trong lòng khán giả”.

Để phù hợp thời lượng tua tham quan, vở diễn sẽ được chắt lọc, điều chỉnh, thu gọn trong khoảng 30 phút. Thay vì hát quá nhiều, ngôn ngữ múa và âm nhạc sẽ được huy động để du khách, nhất là khách quốc tế dễ tiếp nhận, các bài hát độc lập sẽ được lồng vào nội dung. Lượng diễn viên tham gia sẽ được chia thành hai kíp diễn để bảo đảm tính liên tục của các suất diễn. Từ giữa tháng 8, chương trình chính thức được đưa vào biểu diễn ở Nhà hát Lớn phục vụ khách du lịch và sang năm 2019 sẽ có lịch diễn cố định với tần suất một tuần ba buổi. Cũng đi theo phương thức này, với mục đích làm phong phú hơn những sản phẩm nghệ thuật chất lượng cao phục vụ du khách gắn liền thương hiệu Nhà hát Lớn, sau Mỵ, biên đạo múa Tuyết Minh và ê-kíp sẽ tiếp tục bắt tay chuyển thể Truyện Kiều bằng ngôn ngữ ca - múa - nhạc kết hợp công nghệ máy chiếu hiện đại…

Có thể bạn quan tâm

Nhà báo Hữu Việt và các diễn giả Phạm Thị Kim Oanh, Phan Cẩm Tú tại buổi tọa đàm. (Ảnh: HỒNG QUÂN)

Bảo vệ bản quyền từ góc nhìn của lĩnh vực điện ảnh

Trong các lĩnh vực văn hóa nghệ thuật, điện ảnh là một trong số những loại hình bị vi phạm bản quyền nhiều nhất. Ở kỷ nguyên số, công nghệ và trí tuệ nhân tạo là sự tiến bộ nhưng cũng là những công cụ đắc lực để sao chép và phát tán sản phẩm điện ảnh, gây ảnh hưởng nặng nề nhiều mặt.

Phối cảnh công trình biểu tượng bông lúa Cà Mau.

Giá trị văn hóa từ "Biểu tượng bông lúa" ở Cà Mau

Sự phát triển của một địa phương trong kỷ nguyên mới không chỉ được đong đếm một cách cơ học bằng những con đường rải nhựa, hay những cây cầu bê-tông nối nhịp đôi bờ. Tầm vóc và sức sống của một vùng đất còn được khắc họa đậm nét qua những biểu tượng văn hóa mang tầm nhìn chiến lược.

Cảnh trong vở kịch ngắn “Chuyện nhà chị Tín” của Nhà hát Kịch Việt Nam biểu diễn tại Bảo tàng Hồ Chí Minh. (Ảnh: THƯƠNG NGUYỄN)

Mở lối để sân khấu tiếp cận công chúng

Không thiếu những cuộc thi, liên hoan được tổ chức rầm rộ, những vở diễn mới liên tục ra mắt mỗi năm, nhưng sân khấu nước ta vẫn đang loay hoay đi tìm khán giả. Lý do tình trạng này là bởi các đơn vị chức năng chưa xây được nhịp cầu đủ mạnh để kết nối với công chúng trong môi trường truyền thông đang thay đổi từng ngày.

Các văn nghệ sĩ trong chuyến đi thực tế tại mỏ than ở Quảng Ninh vào dịp Ngày Thơ Việt Nam năm 2026. (Ảnh: THIÊN AN)

Chuyển động mới của văn học viết về công nhân

Trong dòng chảy của văn học đương đại, đề tài công nhân từng là mạch nguồn quan trọng, được khai thác nhiều, nhưng cũng có giai đoạn gần như vắng bóng. Vài năm trở lại đây, mảng đề tài này được quan tâm hơn, không còn bó hẹp trong khuôn mẫu cũ mà thể hiện góc nhìn đa chiều, gắn với nhịp vận động của xã hội hiện đại. 

Hơn 50.000 khán giả có mặt tại Sân vận động quốc gia Mỹ Đình thưởng thức chương trình “Tổ quốc trong tim”. (Ảnh THÀNH ĐẠT)

Hoàn thiện thể chế, tạo đà cho văn hóa bứt phá

Ngày 24/4, Quốc hội chính thức thông qua Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam với tỷ lệ tán thành cao (477/489 đại biểu). Nghị quyết đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hoàn thiện thể chế, tạo đà cho văn hóa thật sự bứt phá, trở thành nguồn lực nội sinh và động lực đưa đất nước phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn mới.

Nguyễn Bảo Yến (áo vàng) và các thành viên Hội đồng đánh giá luận án và các giảng viên hướng dẫn của Nhạc viện Quốc gia S.V.Rachmaninov.

Nguyễn Bảo Yến: Từ Quán quân Sao Mai đến Tiến sĩ âm nhạc đầu tiên của Việt Nam ở nước ngoài

Tại Nhạc viện Quốc gia S.V.Rachmaninov bên dòng sông Đông của nước Nga vừa diễn ra một sự kiện đáng nhớ khi Quán quân Sao Mai năm 2015 Nguyễn Bảo Yến bảo vệ thành công luận án Tiến sĩ chuyên ngành âm nhạc. Cô cũng là nữ ca sĩ Việt Nam đầu tiên được nhận học vị Tiến sĩ âm nhạc ở nước ngoài.

Các đại biểu cắt băng khai trương Tuần văn hóa Thanh Hóa-Hội An.

Tuần văn hóa kỷ niệm 65 năm kết nghĩa Thanh Hóa-Hội An

Kỷ niệm 65 năm ngày kết nghĩa giữa đô thị tỉnh lỵ Thanh Hóa và Hội An, thành phố Đà Nẵng (1961-2026), tại Công viên Hội An ở phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa diễn ra chuỗi hoạt động, sự kiện trong khuôn khổ Tuần lễ văn hóa tôn vinh nghĩa tình Thanh Hóa-Hội An.

Khuôn viên di tích Giồng Bốm là toàn bộ khu vực của Thánh thất Ngọc Minh gồm 3 ngôi nhà: Hiệp thiên đài, Cửu trùng đài và Bát quái đài. (Ảnh: Mộng Thường)

Giồng Bốm 80 năm: Hào khí “đạo không rời đời”

Tám mươi năm là một quãng lùi đủ dài để khói lửa chiến tranh tan vào hư không, nhường chỗ cho màu xanh trù phú phủ lên mảnh đất Phong Thạnh kiên cường. Thế nhưng, thời gian dẫu có bào mòn vạn vật cũng chẳng thể xóa nhòa ký ức bi tráng về rực lửa năm 1946 tại vùng đất cực nam Tổ quốc.