Mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10% trở lên trong giai đoạn 2026-2030 không cho phép Việt Nam đi theo những lối mòn phát triển cũ. Trong bối cảnh mang tính bước ngoặt, kinh tế tư nhân cũng không thể tiếp tục bó hẹp ở vai trò “hỗ trợ” hay “đóng góp thêm”, mà phải vươn lên thành một động lực chính tạo ra năng lực cạnh tranh quốc gia, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao, đưa đất nước bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.
Ngày 8/7 tại Hà Nội, Báo Nhân Dân phối hợp Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức Hội thảo “Tăng trưởng 2 con số - Động lực từ doanh nghiệp”. Các đại biểu tập trung phân tích những điểm nghẽn đang cản trở khối kinh tế tư nhân; đồng thời, đề xuất hàng loạt giải pháp tháo gỡ các rào cản, hướng tới mục tiêu chuyển hóa nguồn lực, năng lực sản xuất và khát vọng của khu vực này thành động lực tăng trưởng bền vững cho đất nước.
Thay đổi cách tiếp cận
Phát biểu khai mạc Hội thảo, đồng chí Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam đánh giá: Hơn một năm triển khai Nghị quyết số 68-NQ/TW đã khơi dậy mạnh mẽ tinh thần khởi nghiệp, đưa kinh tế tư nhân trở thành nền tảng cốt lõi cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Tuy nhiên, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vẫn phải đối mặt với những điểm nghẽn về cấu trúc, thể chế, cùng nhiều khó khăn trong tiếp cận đất đai, nguồn vốn và thị trường…
Để doanh nghiệp thật sự là trung tâm của động lực tăng trưởng, yêu cầu cấp bách là tiếp tục hoàn thiện thể chế, giảm chi phí tuân thủ và tháo gỡ mọi rào cản. Các chính sách cần được thiết kế xoay quanh doanh nghiệp: Vừa tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp phát triển, vừa trao cơ hội cùng Nhà nước kiến tạo cơ chế, xây dựng hạ tầng và tham gia quản trị quốc gia. Giờ đây, doanh nghiệp không chỉ được xem là “đối tượng quản lý”, mà phải trở thành “đối tác kiến tạo”, đồng hành cùng sự phát triển.
Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cũng cho rằng, động lực tăng trưởng lớn nhất của Việt Nam giai đoạn tới là cải cách thể chế. Đây không chỉ là sửa một vài thủ tục, cắt một vài giấy phép hay giảm điều kiện kinh doanh về số lượng. Quan trọng hơn, phải thay đổi cách tiếp cận: Từ tư duy quản lý sang phục vụ và kiến tạo; từ tiền kiểm sang hậu kiểm; từ “không quản được thì cấm” sang quản lý thông minh, minh bạch và có trách nhiệm.
Nhìn sâu hơn vào thực tế triển khai cải cách thể chế, Phó Trưởng ban Chính sách, Chiến lược Trung ương Nguyễn Đức Hiển đặt vấn đề: Liên quan đến cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, nếu nhìn về số lượng đều thấy rõ Trung ương đã rất quyết tâm. Tuy nhiên, cần trả lời câu hỏi: Cắt giảm các thủ tục và chi phí tuân thủ đã thực chất hay chưa? Câu chuyện cải cách thể chế cuối cùng vẫn phụ thuộc lớn vào sự chuyển dịch đồng bộ ở cấp thực thi tại các ngành và địa phương.
Từ góc độ điều hành chính sách tiền tệ quốc gia, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Nguyễn Ngọc Cảnh cho biết: Mục tiêu tăng trưởng “2 con số” là điều kiện tiên quyết để Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao vào năm 2045. Vì vậy, hệ thống ngân hàng cam kết điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, tín dụng và ngoại hối, kiểm soát lạm phát cũng như bảo đảm cung ứng đủ vốn cho nền kinh tế, góp phần đưa đất nước bước vào kỷ nguyên hùng cường, thịnh vượng.
Nâng cao chất lượng cải cách thể chế
Đi vào phân tích những rào cản cụ thể đang kìm hãm doanh nghiệp, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế VCCI Đậu Anh Tuấn nhận định: Quyết tâm cải cách của Trung ương rất rõ ràng, quyết liệt và nhanh chóng. Nhưng chuyển động của các cơ quan thực thi lại chưa “đồng tốc”, khiến vướng mắc về thủ tục hành chính vẫn phổ biến. Chỉ khi cải cách được triển khai đồng bộ, thống nhất từ Trung ương đến địa phương, mới thật sự đi vào cuộc sống, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, giúp doanh nghiệp giải phóng nguồn lực phát triển.
Minh chứng rõ nét cho sự thiếu “đồng tốc” trong thực thi bộc lộ qua câu chuyện của ngành thủy sản. Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) Nguyễn Hoài Nam phản ánh, quá trình các bộ, ngành tự cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh thời gian qua chưa mang lại hiệu quả kỳ vọng bởi thiếu vắng sự tham gia của đối tượng chịu tác động trực tiếp là doanh nghiệp.
Qua rà soát, VASEP nhận thấy còn nhiều vướng mắc dù đã nhiều lần kiến nghị, nhưng vẫn chưa được tiếp thu và đưa vào các đợt cắt giảm. Đơn cử, để xuất khẩu một lô hàng thủy sản, hiện doanh nghiệp vẫn phải hoàn thiện nhiều giấy tờ cùng nhiều khâu xác nhận liên quan. Đây là những rào cản thực tế cần sớm tháo gỡ để không đánh mất cơ hội tăng trưởng của ngành.
Những điểm nghẽn pháp lý cũng đang tạo ra rào cản lớn với lĩnh vực bất động sản. Theo ông Lê Hoàng Châu, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Thành phố Hồ Chí Minh, cải cách thể chế là giải pháp ít tốn kém nhưng mang lại hiệu quả bao trùm. Tuy nhiên, lĩnh vực này vẫn vướng nhiều điểm nghẽn như thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư và trong lĩnh vực xây dựng. Thí dụ, Bộ Công an đã bãi bỏ một số thủ tục về kiểm tra, nghiệm thu phòng cháy, chữa cháy, nhưng trong lĩnh vực xây dựng vẫn tồn tại các thủ tục kiểm tra tương tự, cần tiếp tục rà soát để cắt giảm.
Nhằm nâng cao chất lượng cải cách thể chế, đại biểu chuyên trách Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phan Đức Hiếu đưa ra ba đề xuất trọng tâm. Thứ nhất, có thể gộp một số luật, đồng thời áp dụng một nghị định hướng dẫn chung cho nhiều luật liên quan nhằm hạn chế sự chồng chéo. Thứ hai, cần thiết lập cơ chế đặc thù (như Tổ công tác của Trung ương) để trực tiếp tháo gỡ những vướng mắc doanh nghiệp gặp phải trong quá trình thực thi pháp luật. Thứ ba, kiểm soát chặt chẽ việc ban hành quy định mới, ngăn chặn tình trạng điều kiện kinh doanh vừa cắt giảm lại “tái sinh” dưới những vỏ bọc tinh vi hơn.
Môi trường kinh doanh ổn định, thông thoáng
Khi các nút thắt về thể chế từng bước được nhận diện, bước tiếp theo cần tập trung tháo gỡ, tạo bệ phóng vững chắc giúp doanh nghiệp vươn lên.
Bàn về cú huých để kinh tế tư nhân trở thành trung tâm của tăng trưởng, bà Nguyễn Minh Thảo, Trưởng ban Phát triển doanh nghiệp và Môi trường kinh doanh, Viện Chiến lược và chính sách kinh tế-tài chính (Bộ Tài chính) cho rằng: Doanh nghiệp không chỉ cần chính sách ưu đãi mà quan trọng hơn là môi trường kinh doanh ổn định, minh bạch, thông thoáng, giảm gánh nặng thủ tục và chi phí tuân thủ thấp. Song song với đó, cần thiết lập cơ chế đột phá hướng tới hình thành doanh nghiệp tư nhân lớn, có khả năng dẫn dắt cũng như năng lực đảm nhận các dự án trọng điểm quốc gia.
Tiếp nối góc nhìn về việc nuôi dưỡng doanh nghiệp, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam Tô Hoài Nam khẳng định, doanh nghiệp Việt Nam không thiếu khát vọng và không ngại lớn, nhưng cốt lõi là cần một hệ sinh thái thuận lợi để phát triển.
Sự hỗ trợ thiết thực nhất từ Nhà nước là kiến tạo môi trường kinh doanh lành mạnh, làm bệ phóng cho hàng triệu doanh nghiệp cùng bứt phá và vươn lên thành doanh nghiệp lớn. Để làm được, trước khi ban hành mỗi quy định mới, cơ quan quản lý cần làm rõ: Doanh nghiệp mất bao nhiêu thời gian, bao nhiêu chi phí và có dễ tuân thủ hay không? Nếu chưa có lời giải đáp thật sự thuyết phục cho những vấn đề này, quy định đó chưa nên ban hành.
Khẳng định quan điểm kinh tế tư nhân là trung tâm của chiến lược tăng trưởng, Cục trưởng Phát triển kinh tế tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) Bùi Anh Tuấn cho biết: Giai đoạn tới, trọng tâm chính sách sẽ chuyển từ “hỗ trợ doanh nghiệp” sang “kiến tạo hệ sinh thái phát triển”. Theo đó, ưu tiên số một là cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh; tiếp tục quyết liệt, triệt để cải cách thủ tục hành chính; thiết kế, triển khai các chính sách xử lý các điểm nghẽn và giảm chi phí; đầu tư năng lực cạnh tranh dài hạn của doanh nghiệp và cuối cùng là đồng hành, hỗ trợ theo từng giai đoạn phát triển, theo từng nhóm doanh nghiệp.
