Việc xây dựng, ban hành Luật Phòng bệnh với phạm vi điều chỉnh bao quát toàn diện về phòng bệnh là hết sức cần thiết trước tình trạng Việt Nam đang đối mặt với gánh nặng kép từ cả bệnh truyền nhiễm và sự gia tăng đáng báo động của các bệnh không lây nhiễm, rối loạn sức khỏe tâm thần, dinh dưỡng không hợp lý...
Trong buổi cung cấp thông tin cho báo chí sáng 7/11, ông Phạm Đức Mạnh, Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho biết, Luật Phòng bệnh ra đời sẽ thể chế hóa đầy đủ, toàn diện đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về phòng bệnh, chuyển mạnh từ tư duy tập trung “khám bệnh, chữa bệnh” sang “chủ động phòng bệnh”, “phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe toàn diện, liên tục theo vòng đời.
Dự thảo Luật Phòng bệnh quy định về phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm, các rối loạn sức khỏe tâm thần và các yếu tố nguy cơ khác; dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm để phòng bệnh. Luật áp dụng đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trong nước, nước ngoài tại Việt Nam.
Điểm mới trong chăm sóc sức khỏe tâm thần
Một nội dung bổ sung mới trong dự thảo Luật chính là các quy định về phòng, chống các rối loạn sức khỏe tâm thần. Luật quy định các yếu tố nguy cơ, phát hiện sớm và các biện pháp phòng ngừa mắc rối loạn sức khỏe tâm thần; quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần.
Ba cấp độ phòng ngừa được đưa vào luật gồm phòng ngừa toàn diện, phòng ngừa có chọn lọc và phòng ngừa được chỉ định, phản ánh cách tiếp cận đa tầng và khoa học đối với sức khỏe tâm thần cộng đồng. Bộ trưởng Bộ Y tế sẽ là người quy định chi tiết các biện pháp chuyên môn trong công tác phát hiện, giám sát và can thiệp sớm.
Theo ông Phạm Đức Mạnh, điểm mới của dự thảo là xác định rõ quyền và trách nhiệm của cá nhân, tổ chức, gia đình và chính quyền địa phương trong công tác phòng, chống rối loạn sức khỏe tâm thần.
Người có nguy cơ hoặc đã mắc rối loạn sức khỏe tâm thần được quyền khám sàng lọc định kỳ, tiếp cận dịch vụ tư vấn, điều trị và không bị kỳ thị, phân biệt đối xử. Đồng thời, họ có trách nhiệm phối hợp với cơ quan y tế, chính quyền địa phương trong việc giám sát, điều trị và phục hồi chức năng.
Dự thảo cũng nêu rõ chế tài đối với hành vi gian dối, giả bệnh tâm thần để trục lợi hoặc trốn tránh nghĩa vụ pháp lý, nhằm ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách nhân đạo. Luật cũng giao trách nhiệm cho các cơ sở trợ giúp xã hội trong việc tổ chức các dịch vụ chăm sóc, tư vấn, phục hồi tâm lý.
Đồng thời thực hiện truyền thông nâng cao nhận thức cộng đồng về sức khỏe tâm thần. Khám sức khỏe định kỳ, dự phòng bệnh không lây nhiễm
"Theo dự thảo Luật, người dân nguy cơ cao mắc rối loạn tâm thần được khám sàng lọc phát hiện sớm, theo dõi và trị liệu phù hợp để ngăn ngừa tình trạng rối loạn tiến triển nặng hơn thành bệnh lý", ông Mạnh nói.
Mở rộng phạm vi sử dụng vaccine và đối tượng tiêm chủng
Một nội dung mới trong lĩnh vực tiêm chủng, theo đại diện Phòng Tiêm chủng Quốc gia, Luật mới mở rộng phạm vi sử dụng vaccine, sinh phẩm và mở rộng thêm các đối tượng khác có nguy cơ như: Người già; người làm công tác chống dịch; lực lượng vũ trang... "Việc mở rộng đối tượng hướng tới tiêm chủng trọn đời cho người dân", đại diện Cục Phòng bệnh nói.
Về dinh dưỡng trong phòng bệnh, dự thảo Luật quy định về nguyên tắc thực hiện dinh dưỡng trong phòng bệnh trong đó nhấn mạnh phải được thực hiện trong suốt vòng đời, chú trọng dinh dưỡng 1.000 ngày đầu đời từ khi mang thai đến trẻ dưới 24 tháng tuổi (Đây là giai đoạn vàng quyết định thể lực và tầm vóc của trẻ em do yếu tố dinh dưỡng).
Đồng thời, Luật quy định cụ thể về dinh dưỡng cho một số nhóm đối tượng (phụ nữ có thai, bà mẹ cho con bú và trẻ dưới 24 tháng tuổi; trẻ em, lứa tuổi học đường, người lao động và người cao tuổi).
Theo Phó Cục trưởng Cục Phòng bệnh Phạm Đức Mạnh, dự thảo Luật Phòng bệnh có những quy định rõ hơn trong công tác phòng, chống bệnh không lây nhiễm. Theo đó, quy định các biện pháp phòng, chống bệnh, các yếu tố nguy cơ gây bệnh; phát hiện sớm, dự phòng bệnh và quản lý bệnh tại cộng đồng.
Luật Phòng bệnh dự kiến bổ sung quy định về khám sức khỏe định kỳ và khám sàng lọc để thể chế Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị: “người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất mỗi năm một lần từ năm 2026”.
Đại diện Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế cho hay, khi Luật được ban hành sẽ không phát sinh tổ chức nhân sự. Tuy nhiên, hiện tại nhân lực trong lĩnh vực này còn thiếu nên để luật đi vào đời sống cần có những quy định về nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phòng bệnh; đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực, kinh phí cho công tác phòng bệnh; chế độ đối với người làm công tác phòng, chống bệnh truyền nhiễm và Quỹ Phòng bệnh nhằm tạo nguồn tài chính bền vững cho hoạt động phòng bệnh.
Dự thảo Luật Phòng bệnh đang được trình Quốc hội khóa XV xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 10.
Dự thảo Luật Phòng bệnh gồm 6 chương, 41 điều, được thiết kế dựa trên 5 nhóm chính sách lớn đã được Chính phủ thông qua, bao gồm: Phòng, chống bệnh truyền nhiễm; phòng, chống bệnh không lây nhiễm; phòng, chống các rối loạn sức khỏe tâm thần; dinh dưỡng trong phòng bệnh và các điều kiện bảo đảm để phòng bệnh.
