Do vậy, việc kiểm soát ô nhiễm nhựa đang trở thành yêu cầu cấp thiết để bảo đảm sự phát triển bền vững của ngành du lịch.
Tăng trưởng du lịch kéo theo áp lực môi trường
Theo báo cáo tổng kết của ngành du lịch, năm 2025 Việt Nam đón khoảng 22 triệu lượt khách quốc tế, tổng thu từ du lịch vượt 1 triệu tỷ đồng, đóng góp gần 9% GDP.
Quy mô của ngành cũng ngày càng mở rộng: Cả nước hiện có khoảng 40 nghìn cơ sở lưu trú với gần 800 nghìn phòng, gần 4.000 doanh nghiệp lữ hành quốc tế cùng hàng trăm khu, điểm du lịch. Sự phát triển này góp phần tạo việc làm cho hàng triệu lao động và thúc đẩy tăng trưởng nhiều lĩnh vực liên quan như vận tải, thương mại và nông nghiệp. Tuy nhiên, quy mô phát triển nhanh cũng kéo theo nhiều thách thức môi trường. Trong đó, rác thải nhựa phát sinh từ các hoạt động lưu trú, ăn uống, tham quan và tiêu dùng của du khách đang trở thành nguồn áp lực đáng kể đối với hệ thống quản lý chất thải ở nhiều địa phương.
Theo nghiên cứu về ô nhiễm nhựa trong ngành du lịch do Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam thực hiện, trung bình một khách lưu trú phát sinh khoảng 0,4 kg rác mỗi ngày đêm, khách tham quan trong ngày phát sinh khoảng 0,2 kg rác.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Trung Lương, chuyên gia tư vấn du lịch của UNDP Việt Nam cho biết, lượng rác thải nhựa từ du lịch đang gia tăng nhanh tại nhiều điểm đến, nhất là các khu du lịch biển và khu bảo tồn thiên nhiên, nơi môi trường và cảnh quan đóng vai trò cốt lõi trong sức hấp dẫn của du lịch. Nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả, lượng nhựa phát sinh từ du lịch sẽ tiếp tục tăng.
Kết quả nghiên cứu tại các đô thị du lịch biển như Đà Nẵng, khách lưu trú phát thải chất thải nhựa gấp hơn 2 lần so với khách tại các điểm du lịch sinh thái như Ninh Bình. Du khách là nguồn phát thải chính, với lượng chất thải nhựa cao gấp 1,7 đến 3 lần so với người dân địa phương. Hành vi tiêu dùng cũng góp phần đáng kể vào thực trạng này.
Tại Ninh Bình, 72% du khách sử dụng nhiều hơn 3 chai nhựa/ngày. Trong khi đó, 95% doanh nghiệp tại Ninh Bình và gần 82% tại Đà Nẵng vẫn cung cấp nhựa dùng một lần cho du khách, dù mức độ nhận thức về tác hại môi trường của chất thải nhựa là rất cao.
Các dự báo cho thấy, đến năm 2030, lượng rác thải nhựa từ hoạt động du lịch tại Việt Nam có thể đạt hơn 330 nghìn tấn. Trong khi đó, rác thải nhựa đặc tính khó phân hủy, có thể tồn tại trong môi trường hàng trăm năm gây ô nhiễm đất, nước và đại dương, đồng thời ảnh hưởng tới hệ sinh thái và sức khỏe con người.
Thúc đẩy mô hình du lịch không rác thải nhựa
Theo ông Hà Văn Siêu, Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, vấn đề giảm thiểu rác thải nhựa đã được đưa vào các định hướng chiến lược và kế hoạch hành động của quốc gia, kết hợp giữa quản lý bền vững, chiến lược thích ứng khí hậu và hỗ trợ chính sách đồng bộ. Chính phủ đã ban hành Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, tập trung vào việc xanh hóa nền kinh tế, phát triển năng lượng tái tạo, áp dụng kinh tế tuần hoàn, huy động tài chính xanh để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050.
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã tích hợp tiêu chí bền vững vào quản lý vận hành du lịch, phối hợp các Bộ, ngành, địa phương và đối tác quốc tế để thúc đẩy các chính sách về du lịch xanh, bền vững, khuyến khích các mô hình kinh doanh du lịch thân thiện với môi trường, từng bước giảm thiểu nhựa dùng một lần trong các cơ sở lưu trú, khu, điểm và chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch.
Ông Vũ Thái Trường, Trưởng bộ phận kinh tế tuần hoàn và biến đổi khí hậu của UNDP Việt Nam nhấn mạnh, việc giảm thiểu rác thải nhựa không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường, mà còn là lợi thế cạnh tranh chiến lược của các điểm đến. Các khoản đầu tư cho giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nhựa cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư cho tương lai, giúp bảo vệ hình ảnh điểm đến và lợi ích kinh tế lâu dài của ngành du lịch.
Để kiểm soát hiệu quả rác thải nhựa trong du lịch, chúng ta cần có cách tiếp cận tổng thể từ chính sách, hạ tầng đến hành vi tiêu dùng. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống chính sách quản lý chất thải nhựa trong lĩnh vực du lịch theo hướng tích hợp với chiến lược tăng trưởng xanh và kinh tế tuần hoàn. Các quy định về giảm thiểu nhựa dùng một lần cần được cụ thể hóa trong tiêu chuẩn vận hành của cơ sở lưu trú, khu du lịch, nhà hàng và doanh nghiệp lữ hành.
Bên cạnh đó, việc xây dựng và mở rộng các bộ tiêu chí du lịch xanh được xem là công cụ quan trọng để thúc đẩy doanh nghiệp chuyển đổi mô hình kinh doanh. Thông qua các nhãn sinh thái, tiêu chuẩn môi trường và chứng nhận du lịch bền vững, doanh nghiệp có thể từng bước giảm sử dụng nhựa dùng một lần, tăng cường tái sử dụng và sử dụng vật liệu thân thiện môi trường.
Một giải pháp quan trọng khác là đầu tư nâng cấp hệ thống thu gom, phân loại và tái chế chất thải tại các điểm đến. Nhiều địa phương hiện vẫn thiếu hạ tầng phân loại rác tại nguồn, trong khi lượng rác tăng đột biến vào mùa cao điểm du lịch.
Cùng với đó, cần thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân và cộng đồng vào chuỗi quản lý chất thải. Các doanh nghiệp du lịch có thể đóng vai trò tiên phong trong việc giảm phát sinh nhựa, từ việc thay thế chai nước nhựa bằng hệ thống cấp nước tái sử dụng, sử dụng vật liệu sinh học trong dịch vụ ăn uống đến giảm bao bì nhựa trong chuỗi cung ứng.
Về phía du khách, cần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi tiêu dùng. Các chương trình truyền thông về du lịch có trách nhiệm, du lịch không rác thải nhựa cần được triển khai rộng rãi nhằm khuyến khích khách mang theo các sản phẩm tái sử dụng, hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần và tham gia hoạt động bảo vệ môi trường tại điểm đến.
