Nhiều phần mộ chưa có tên, tuổi
Ngay từ sáng sớm, các lực lượng chia thành từng tổ thực hiện nhiệm vụ tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung-Lấp Vò. Người ghi chép, số hóa thông tin; người cẩn trọng tháo từng lớp gạch ốp mộ, đào bóc từng lớp đất, cát.
Sau nhiều thập kỷ, nhiều hài cốt đã không còn nguyên vẹn, có trường hợp chỉ còn những mảnh xương rất nhỏ lẫn trong bùn đất. Khi đào tới lớp huyệt mộ, các cán bộ, chiến sĩ cẩn thận sàng lọc từng lớp bùn đất để thu nhận từng mảnh xương còn sót lại, không bỏ sót mẫu phẩm nào.
Sự cẩn trọng ấy không chỉ để bảo đảm đúng quy trình chuyên môn mà còn để gìn giữ từng mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN. Bởi, việc sai sót có thể làm mất đi cơ hội xác định danh tính của một liệt sĩ, đồng nghĩa với việc thêm một gia đình tiếp tục sống trong nỗi chờ đợi.
Thượng tá Nguyễn Tuấn Anh, Phó Chủ nhiệm Chính trị Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Tháp cho biết, đến ngày 10/7, địa phương đã khai quật 128/184 phần mộ chưa xác định danh tính tại Nghĩa trang Liệt sĩ Lai Vung-Lấp Vò và thu nhận được 97 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN. Các phần mộ nằm rất sâu, ngập nước khiến việc xác định vị trí hài cốt và khai quật mất rất nhiều thời gian. Dù vậy, tất cả cán bộ, chiến sĩ đều xác định đây là nhiệm vụ thiêng liêng nên luôn nỗ lực tìm mọi giải pháp để hoàn thành với tinh thần trách nhiệm cao nhất.
Từ khi triển khai “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” cho đến nay, nhiều ngày nắng rất gay gắt, cũng có hôm mưa như trút nước. Thượng tá Nguyễn Tuấn Anh tâm sự: “Dưới mái bạt dã chiến, các chiến sĩ luôn động viên nhau hoàn thành nhiệm vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất. Những thao tác lặp đi lặp lại qua nhiều phần mộ nhưng chưa bao giờ chúng tôi cho phép mình chủ quan. Bởi, phía sau mỗi mẫu hài cốt liệt sĩ là cơ hội đoàn tụ của một gia đình đã chờ đợi suốt nhiều thập kỷ”.
Lặng lẽ với công việc từ sáng đến chiều, đồng chí Trần Anh Tuấn, thành viên Tổ chuyên trách số 1 tâm sự: “Dù trời nắng hay mưa, anh em vẫn làm. Điều khiến tôi tự hào nhất là mình có thể góp một phần nhỏ giúp các bác, các chú tìm lại danh tính”.
Mỗi phần mộ không chỉ là một vị trí khai quật. Đó là nơi yên nghỉ của một người con đã gửi lại tuổi đôi mươi nơi chiến trường. Có người đã nằm lại hơn nửa thế kỷ mà vẫn chưa một lần được gọi đúng tên. Có gia đình đến hôm nay vẫn chỉ biết người thân mình hy sinh đâu đó nhưng chưa bao giờ biết chính xác nơi yên nghỉ.
Gìn giữ hy vọng trong từng mẫu hài cốt
Từ những mảnh xương nhỏ, chiếc răng còn sót lại sau hơn nửa thế kỷ, cán bộ pháp y, quân y cùng lực lượng số hóa hồ sơ tỉ mỉ thực hiện từng công đoạn lấy mẫu, mã hóa thông tin và hoàn thiện hồ sơ khoa học. Những mẫu hài cốt này sau đó được chuyển đến cơ quan chuyên môn thực hiện giám định ADN và đối chiếu với mẫu sinh phẩm của thân nhân liệt sĩ.
Trước khi được chuyển đến cơ quan chuyên môn để giám định ADN, mỗi mẫu hài cốt đều phải trải qua quy trình thu nhận, lấy mẫu, bảo quản và lập hồ sơ hết sức nghiêm ngặt. Đồng chí Trịnh Thanh Bình, cán bộ Trung tâm Pháp y tỉnh Đồng Tháp cho biết, phần lớn hài cốt đã chịu tác động của khí hậu, độ ẩm và điều kiện thổ nhưỡng suốt nhiều thập kỷ nên việc thu nhận mẫu phục vụ giám định ADN gặp rất nhiều khó khăn. Vài trường hợp chỉ còn một mảnh xương hoặc một chiếc răng đủ điều kiện phục vụ giám định ADN. Vì vậy, sau mỗi lần lấy mẫu, kỹ thuật viên đều phải thay găng tay, khử khuẩn dụng cụ và đối chiếu lại toàn bộ thông tin trước khi chuyển sang phần mộ tiếp theo.
Đi đôi với việc lấy mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN, toàn bộ thông tin về phần mộ cũng được ghi chép cụ thể và số hóa. Thượng úy Nguyễn Thành Luân, Phòng Chính trị (Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Đồng Tháp) cho biết, việc số hóa đòi hỏi độ chính xác gần như tuyệt đối. Sai lệch một thông tin nhỏ thì việc đối chiếu sau này sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Một dữ liệu được ghi đúng hôm nay sẽ là căn cứ quan trọng để xác định danh tính liệt sĩ trong tương lai.
Tính đến ngày 9/7, tỉnh Đồng Tháp đã khai quật 938 phần mộ liệt sĩ, thu nhận 711 mẫu hài cốt phục vụ giám định ADN và bàn giao 376 mẫu cho cơ quan chuyên môn tiến hành xác định danh tính.
Theo thống kê, toàn tỉnh Đồng Tháp hiện có 31 nghĩa trang liệt sĩ, với hơn 35.200 phần mộ, trong đó còn hơn 11.800 phần mộ chưa xác định được thông tin.
Theo kế hoạch, giai đoạn từ năm 2026 đến ngày 27/7/2027, địa phương phấn đấu hoàn thành việc lấy mẫu hài cốt liệt sĩ đối với toàn bộ số phần mộ chưa xác định được thông tin. Giai đoạn từ tháng 7/2027 đến tháng 12/2030, Đồng Tháp tiếp tục triển khai lấy mẫu, bàn giao mẫu đối với những phần mộ liệt sĩ thiếu thông tin và các mộ liệt sĩ đã có một số dữ liệu nhưng chưa xác định được danh tính sau khi áp dụng phương pháp thực chứng.
Có những phần mộ vẫn còn lưu giữ được mẫu xương đủ điều kiện phục vụ giám định ADN, nhưng cũng có những phần mộ mà dấu vết thời gian đã gần như xóa nhòa mọi hy vọng. Dù kết quả thế nào, những người làm nhiệm vụ vẫn lặng lẽ khép lại từng phần mộ và tiếp tục bước đến vị trí tiếp theo, bởi họ hiểu rằng phía trước vẫn còn rất nhiều người lính đang chờ được gọi tên.
