Sau nhiều năm phát triển nhanh, hệ thống điện Việt Nam đang bước vào giai đoạn vận hành với cơ cấu nguồn ngày càng đa dạng và phức tạp.
An toàn hệ thống là nguyên tắc bất biến
Theo Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện quốc gia (NSMO), Bộ Công thương, tính đến đầu năm 2026, hệ thống điện quốc gia có 479 nhà máy điện, với tổng công suất đạt hơn 92.383MW. Trong điều kiện đó, việc huy động, điều độ các nguồn điện không chỉ chịu tác động của nhu cầu phụ tải mà còn phụ thuộc lớn đặc tính kỹ thuật của từng loại hình nguồn.
Trong cơ cấu nguồn điện hiện nay, nhiệt điện than vẫn giữ vai trò nguồn điện nền quan trọng, góp phần bảo đảm ổn định hệ thống. Tuy nhiên, thực tế năm 2025 cho thấy, nhu cầu điện không tăng cao như dự báo, trong khi tỷ trọng năng lượng tái tạo tiếp tục gia tăng nhanh. Hệ quả là chế độ vận hành của nhiều nhà máy nhiệt điện phải điều chỉnh linh hoạt hơn so thiết kế ban đầu, nhất là tại các khu vực nam miền trung và Tây Nguyên.
Tại Nhà máy Nhiệt điện BOT Vĩnh Tân 1 (công suất 1.200MW), chế độ vận hành trong năm 2025 ghi nhận nhiều biến động lớn về phụ tải. Theo ông Phan Ngọc Cẩm Thành, Phó Tổng Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Điện lực Vĩnh Tân 1, nhà máy được thiết kế để vận hành ở chế độ chạy nền, song trước sự gia tăng nhanh của năng lượng tái tạo, đặc biệt vào các khung giờ trưa, tổ máy buộc phải tăng, giảm tải thường xuyên với biên độ lớn, khác xa so với điều kiện thiết kế.
Các tổ máy nhiệt điện than có giới hạn kỹ thuật nhất định, do đó việc thay đổi phụ tải liên tục trong thời gian ngắn có thể ảnh hưởng đến độ bền thiết bị và hiệu quả kinh tế. Các nhà máy sẵn sàng tuân thủ yêu cầu điều độ, nhưng kiến nghị cần có khoảng thời gian duy trì công suất hợp lý để tổ máy ổn định trước khi điều chỉnh tiếp. Không chỉ vậy, nhiều doanh nghiệp điện gió cũng bày tỏ sự tiếc nuối khi sản lượng điện huy động vào cuối năm 2025 không được như kỳ vọng.
Trước những thách thức đặt ra trong công tác điều độ, vận hành hệ thống điện, ông Nguyễn Quốc Trung, Phó Tổng Giám đốc NSMO khẳng định, an toàn của hệ thống điện không thể chỉ trông chờ vào công tác điều độ, mà còn phụ thuộc chặt chẽ kỷ luật kỹ thuật và trách nhiệm vận hành của từng chủ thể tham gia hệ thống, trong đó có các nhà máy và đơn vị truyền tải điện. Quan điểm chỉ đạo xuyên suốt của NSMO là coi an toàn hệ thống điện là “giới hạn cứng”, tuyệt đối không đánh đổi vì bất kỳ yếu tố nào; không vì áp lực giải tỏa công suất, tiến độ dự án hay lợi ích của bất kỳ tổ chức, cá nhân nào mà xem nhẹ an toàn của hệ thống điện quốc gia.
Đầu tư lưới truyền tải, nâng cao khả năng tích hợp
Cùng với yêu cầu giữ vững an toàn hệ thống, phát triển đồng bộ giữa nguồn và lưới điện được xác định là giải pháp căn cơ nhằm nâng cao khả năng tích hợp năng lượng tái tạo. Tại khu vực nam miền trung và Tây Nguyên, nơi tập trung nhiều dự án điện gió, điện mặt trời, việc phối hợp giữa các nhà máy điện với đơn vị truyền tải và các cấp điều độ có ý nghĩa rất quan trọng, góp phần bảo đảm vận hành an toàn, ổn định hệ thống điện.
Theo Quy hoạch Điện VIII điều chỉnh, tổng giá trị đầu tư hệ thống lưới điện giai đoạn 2026-2030 dự kiến gấp khoảng hai lần giá trị tài sản lưới điện hiện tại. Trong bối cảnh đó, Tổng công ty Truyền tải điện quốc gia (EVNNPT) xác định nâng cao năng lực vận hành linh hoạt, an toàn, tin cậy hệ thống truyền tải là nhiệm vụ then chốt, vừa đáp ứng yêu cầu giải tỏa công suất nguồn điện, vừa tạo nền tảng cho việc tích hợp hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo.
Thành viên Hội đồng thành viên EVNNPT Trần Đăng Khoa cho biết, bên cạnh đầu tư xây dựng mới, đơn vị đang triển khai chiến lược dài hạn nhằm nâng cao độ tin cậy của các tài sản truyền tải hiện hữu thông qua đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ hiện đại, hệ thống giám sát thông minh và các giải pháp tự động hóa trong quản lý, vận hành lưới điện.
Từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh, đại diện các nhà máy điện gió, điện mặt trời cho rằng, việc duy trì cơ chế đối thoại, trao đổi định kỳ với các cấp điều độ và đơn vị truyền tải đã giúp doanh nghiệp chủ động phòng ngừa nguy cơ sự cố, rút ngắn thời gian cắt điện phục vụ sửa chữa, đồng thời nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu hóa sản lượng phát điện.
Chia sẻ kinh nghiệm cụ thể, Phó Giám đốc Nhà máy Điện gió Nhơn Hòa 1 Nguyễn Lê Anh Khoa cho biết, năm 2025 là giai đoạn cao điểm khi nhà máy vừa phải bảo đảm vận hành an toàn, ổn định, vừa triển khai các hạng mục kỹ thuật phức tạp liên quan nâng cấp kết nối từ lưới 220kV lên cấp điện áp 500kV. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ, hỗ trợ kỹ thuật sát sao từ các cấp điều độ và đơn vị truyền tải để bảo đảm tiến độ và hạn chế tối đa ảnh hưởng vận hành hệ thống.