Đổi mới cơ chế vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp

Tuy nhiên, cuộc cải cách này có phạm vi tác động sâu rộng, chưa có tiền lệ cho nên thực tiễn triển khai đang đặt ra nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và hoàn thiện.

Bài 1: Phân định rõ hơn chức năng và trách nhiệm

Mặc dù được triển khai trong điều kiện khối lượng công việc rất lớn, thời gian khẩn trương và yêu cầu chuyển đổi sâu rộng, nhưng đến nay, mô hình mới cơ bản vận hành ổn định, giảm đầu mối trung gian, phân định lại vai trò, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền giữa Trung ương, cấp tỉnh, cấp xã phù hợp yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Tăng tính trực tiếp trong chỉ đạo, điều hành

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng cho biết, một trong những thay đổi quan trọng nhất của mô hình là sự phân định rõ hơn vai trò, chức năng và trách nhiệm giữa các cấp chính quyền. Cấp tỉnh tập trung vào các nhiệm vụ mang tính chiến lược về quy hoạch, phân bổ nguồn lực, điều phối phát triển và kiểm tra, giám sát; cấp xã trực tiếp tổ chức thực hiện chính sách, cung ứng dịch vụ công và giải quyết các vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Theo đó, có 2.541 nhiệm vụ, thẩm quyền đã được phân cấp, phân quyền hoặc phân định lại giữa các cấp chính quyền. Trong đó, có 949 nhiệm vụ được Trung ương phân cấp cho địa phương (cấp tỉnh 870 nhiệm vụ, cấp xã 79 nhiệm vụ); 1.164 nhiệm vụ thuộc thẩm quyền cấp huyện trước đây đã giao cho cấp tỉnh 188 nhiệm vụ, cấp xã 859 nhiệm vụ, 117 nhiệm vụ bãi bỏ hoặc chuyển sang chủ thể thực hiện khác.

Việc phân cấp, phân quyền, phân định thẩm quyền chi tiết, cụ thể đối với các cấp, các ngành đã mang lại những tín hiệu tích cực được thể hiện bằng các chỉ số về cải cách hành chính, giải quyết thủ tục hành chính… ngày càng trơn tru, hiệu quả hơn với tinh thần gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân.

Cần Thơ chuyển mạnh sang quản trị theo mục tiêu, tiến độ, sản phẩm và hiệu quả thực chất. Các tầng nấc trung gian rườm rà được cắt giảm để tăng cường chỉ đạo, điều hành trực tiếp, không để xảy ra khoảng trống lãnh đạo.

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Cần Thơ Đồng Văn Thanh

Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Cần Thơ Đồng Văn Thanh cho biết, thành phố Cần Thơ mới được hình thành trên cơ sở hợp nhất ba địa phương, quy mô sáp nhập lớn khiến phạm vi quản lý, khối lượng công việc và yêu cầu phục vụ đều tăng nhiều lần so với trước. Giải quyết thách thức đó, Cần Thơ chuyển mạnh sang quản trị theo mục tiêu, tiến độ, sản phẩm và hiệu quả thực chất. Các tầng nấc trung gian rườm rà được cắt giảm để tăng cường chỉ đạo, điều hành trực tiếp, không để xảy ra khoảng trống lãnh đạo. Các quyết sách được triển khai nhanh chóng, đồng bộ, được tháo gỡ khó khăn ngay từ cơ sở qua việc thành lập 15 đoàn giám sát đối với 109 tổ chức đảng trực thuộc.

Quý I/2026, tăng trưởng kinh tế thành phố đạt 7,02%; tỷ lệ giải quyết hồ sơ đúng hạn tại trung tâm phục vụ hành chính công các cấp đạt tới 99,83%, tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt 95%, giúp tiết kiệm hơn 483 triệu đồng chi phí tuân thủ.

Tại tỉnh Bắc Ninh, nhờ được phân cấp, ủy quyền nhiều hơn, cấp xã chủ động giải quyết công việc tại chỗ, giảm phụ thuộc vào cấp trên; các chương trình phát triển kinh tế-xã hội, nhất là các dự án hạ tầng, chuyển đổi số và an sinh xã hội được phân bổ tập trung, tránh tình trạng “mạnh ai nấy làm” như trước đây, do đó các xã, phường tiếp cận nguồn lực nhanh chóng và bình đẳng hơn.

Sớm hoàn thiện chức năng số hóa hồ sơ

Hiện nay, Cổng dịch vụ công quốc gia kết nối với hệ thống giải quyết thủ tục của 34 tỉnh, thành phố, với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID) được triển khai hiệu quả; nhiều địa phương chủ động ứng dụng trí tuệ nhân tạo, trợ lý ảo, trạm công dân số và các giải pháp công nghệ mới trong cung cấp dịch vụ công.

Tuy nhiên, về mức độ phát triển hạ tầng số, khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu được đánh giá là có sự chênh lệch đáng kể. Công tác tích hợp, đồng bộ, làm sạch và chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống vẫn đang trong quá trình triển khai. Một số cơ sở dữ liệu chuyên ngành chưa được cập nhật, hoàn thiện đầy đủ, chưa tích hợp hoàn toàn về kho dữ liệu số của cấp tỉnh; chất lượng dữ liệu ở một số lĩnh vực chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về tính chính xác, đồng bộ và khả năng khai thác dùng chung.

Việc triển khai hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của các bộ, ngành thời gian qua đã góp phần quan trọng trong thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Phương

Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Bắc Ninh Nguyễn Văn Phương cho biết, việc triển khai hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của các bộ, ngành thời gian qua đã góp phần quan trọng trong thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Tuy nhiên, do đây là hệ thống mới, phạm vi triển khai rộng, khối lượng hồ sơ lớn và yêu cầu liên thông nhiều cấp, nhiều ngành cho nên trong quá trình vận hành thực tế vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc cần tiếp tục được nghiên cứu, hoàn thiện.

Hiện nay, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống của bộ, ngành với hệ thống của địa phương và Cổng Dịch vụ công quốc gia đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng vẫn chưa thật sự đồng bộ ở một số khâu. Một số thời điểm, hệ thống phát sinh lỗi kỹ thuật, tốc độ xử lý còn chậm hoặc việc liên thông dữ liệu chưa ổn định, ảnh hưởng nhất định đến quá trình tiếp nhận, giải quyết hồ sơ của địa phương.

Từ ngày 1/1/2026, khi các hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung của bộ, ngành được triển khai trên địa bàn tỉnh, cán bộ, công chức và người dân phải làm việc trên nhiều nền tảng khác nhau với giao diện, quy trình và cách thức vận hành chưa hoàn toàn thống nhất. Việc cấp tài khoản, phân quyền xử lý, phân luồng hồ sơ ở một số thời điểm còn cần tiếp tục điều chỉnh để phù hợp hơn với yêu cầu thực tiễn và đặc thù tổ chức của từng địa phương. Một số quy trình điện tử cũng đang trong quá trình hoàn thiện cho nên chưa phản ánh đầy đủ các trường hợp phát sinh trong thực tiễn giải quyết thủ tục hành chính.

Việc triển khai các dịch vụ công trực tuyến còn gặp một số khó khăn do quy trình xử lý giữa các hệ thống chưa đồng nhất; việc tích hợp thanh toán trực tuyến, số hóa hồ sơ, lưu trữ và tái sử dụng dữ liệu điện tử của người dân ở một số lĩnh vực vẫn cần tiếp tục được nâng cấp, hoàn thiện. Một số thủ tục liên thông giữa các cơ sở dữ liệu chuyên ngành còn phát sinh lỗi kỹ thuật, dẫn đến việc cán bộ phải thực hiện thêm các thao tác kiểm tra, đối chiếu hoặc cập nhật dữ liệu để bảo đảm tính chính xác của hồ sơ.

Thực tiễn triển khai cũng cho thấy một số hệ thống hiện vẫn được xây dựng trên cơ sở quy trình quản lý trước đây, trong khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đặt ra nhiều yêu cầu mới về tổ chức thực hiện, phân cấp, ủy quyền và xử lý hồ sơ liên thông. Vì vậy, ở một số lĩnh vực như đất đai, đầu tư, xây dựng hoặc các thủ tục có tính liên ngành, việc cập nhật, chuẩn hóa quy trình điện tử cần thêm thời gian để hoàn thiện, bảo đảm phù hợp yêu cầu quản lý và thực tiễn vận hành tại địa phương.

Một khó khăn khác là hiện nay công tác theo dõi, tổng hợp, thống kê và đánh giá tiến độ giải quyết hồ sơ còn được thực hiện trên nhiều hệ thống khác nhau. Điều này phần nào ảnh hưởng đến việc khai thác dữ liệu phục vụ công tác quản lý, chỉ đạo điều hành cũng như việc theo dõi, đôn đốc tiến độ giải quyết hồ sơ của các cơ quan, đơn vị.

Từ thực tiễn triển khai tại Bắc Ninh, đồng chí Nguyễn Văn Phương đề nghị các bộ, ngành Trung ương tiếp tục quan tâm hoàn thiện các hệ thống thông tin giải quyết thủ tục hành chính tập trung; tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và hệ thống của địa phương; đồng thời sớm hoàn thiện các chức năng về số hóa hồ sơ, thanh toán trực tuyến, lưu trữ dữ liệu điện tử, thống kê, báo cáo và giám sát tiến độ giải quyết hồ sơ.

Cần tiếp tục có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật kịp thời, thống nhất quy trình nghiệp vụ, bảo đảm các hệ thống vận hành ổn định, thông suốt, góp phần nâng cao hiệu quả phục vụ người dân, doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu xây dựng nền hành chính hiện đại trong giai đoạn phát triển mới.

Trong bối cảnh quản trị hiện đại ngày càng dựa trên dữ liệu và công nghệ số, các nội dung nêu trên không chỉ là vấn đề về hạ tầng kỹ thuật mà còn nhằm giải quyết thách thức để nâng cao năng lực quản trị, năng lực đổi mới sáng tạo và khả năng thích ứng của bộ máy.

Khi dữ liệu giữa Trung ương và địa phương, giữa các cơ quan được kết nối, chia sẻ sẽ đẩy mạnh việc số hóa hồ sơ, tài liệu và cấu trúc lại quy trình giải quyết thủ tục hành chính; chuyển mạnh mẽ từ quản lý dựa trên hồ sơ, giấy tờ sang quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng, từ đó nâng cao năng lực dự báo, giám sát, điều hành và ra quyết định...

(Còn nữa)