Thủ tướng Lê Minh Hưng đi thị sát, kiểm tra các dự án chống ngập ở Thành phố Hồ Chí Minh

Dự án xây dựng hạ tầng và cải tạo môi trường kênh Tham Lương-Bến Cát-rạch Nước Lên là một trong những công trình trọng điểm của Thành phố Hồ Chí Minh. Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị Thành phố Hồ Chí Minh, dự án được Ủy ban nhân dân Thành phố phê duyệt năm 2022 và điều chỉnh vào năm 2025, với tổng mức đầu tư hơn 9.030 tỷ đồng, thời gian thực hiện từ năm 2021 đến năm 2026.

Dự án gồm 10 gói thầu xây lắp, khởi công ngày 23/2/2023. Đến nay, sản lượng nghiệm thu đạt gần 70%, còn khối lượng thực tế thi công tại hiện trường đạt khoảng 80%. Trong đó, hạng mục kè bờ, cống và cửa xả đã hoàn thành khoảng 98%; hạng mục giao thông và hạ tầng đạt khoảng 60%.

Nhiều đoạn tuyến đã hoàn thành thảm nhựa, trồng cây xanh, lát vỉa hè và kết nối với hệ thống hạ tầng hiện hữu. Tổng chiều dài đã thông xe đạt khoảng 42/63km; trong đó khoảng 16km đã hoàn thiện mặt đường nhựa, khoảng 26km đã hoàn thành nền đường và đang chuẩn bị thảm nhựa.

Để bảo đảm mục tiêu hoàn thành dự án vào cuối năm 2026, Ban Quản lý dự án cho biết sẽ tiếp tục phối hợp các địa phương xử lý dứt điểm các điểm còn vướng mặt bằng; đẩy nhanh việc bố trí bãi đổ đất hoặc áp dụng phương án tận thu khoáng sản; kiến nghị hỗ trợ nguồn vật liệu xây dựng, đồng thời xử lý dứt điểm các công trình điện, viễn thông còn ảnh hưởng đến thi công.

Đây là công trình hạ tầng quan trọng, góp phần cải thiện môi trường, chống ngập, chỉnh trang đô thị và tăng cường kết nối giao thông giữa Thành phố Hồ Chí Minh với các địa phương lân cận như Tây Ninh và Đồng Nai.

Báo cáo với Thủ tướng Lê Minh Hưng tại buổi thị sát, Công ty trách nhiệm hữu hạn Trung Nam An Triều - Nhà đầu tư, cho biết: Dự án giải quyết ngập do triều khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu - giai đoạn 1 (tổng vốn đầu tư 10.000 tỷ đồng) đạt khoảng 95% khối lượng. Hiện có 1.500 nhân sự được huy động để kịp hoàn thành, bàn giao công trình vào tháng 11 tới.

Đây là dự án chống ngập có ý nghĩa lớn đối với khu vực trung tâm và phía nam Thành phố Hồ Chí Minh, giúp kiểm soát ngập cho khu vực rộng 570km2 ở bờ hữu sông Sài Gòn và trung tâm Thành phố, nơi có khoảng 6,5 triệu người sinh sống.

Dự án được khởi công năm 2016, thực hiện theo hợp đồng BT. Công trình gồm 6 cống ngăn triều lớn, hệ thống đê bao ven sông Sài Gòn và các hạng mục phụ trợ.

Cùng với đó, công trình còn xây dựng tuyến đê bao-kè ven sông Sài Gòn từ Vàm Thuật đến Sông Kinh, tổng chiều dài khoảng 7,8km tại các đoạn xung yếu; kết hợp cống nhỏ có khẩu độ từ 1-10m trên đoạn từ Vàm Thuật đến Mương Chuối. Hệ thống đê/kè được xây dựng đồng bộ với các cống kiểm soát triều.

Xây dựng Nhà quản lý trung tâm và hệ thống quan trắc-điều khiển tự động SCADA, phục vụ quản lý và vận hành tập trung toàn bộ hệ thống công trình. Hệ thống này thực hiện thu thập và giám sát dữ liệu mực nước, lượng mưa; điều khiển cửa van, trạm bơm; giám sát, cảnh báo và hỗ trợ điều phối giao thông thủy...

Dự án được khởi công năm 2016, dự tính hoàn thành năm 2018, tuy nhiên, công trình nhiều lần đình trệ do vướng pháp lý và phương án thanh toán cho nhà đầu tư.

Để tháo gỡ các vướng mắc, Trung ương, Chính phủ đã ban hành nhiều chủ trương, kết luận, cơ chế liên quan, trong đó có Nghị quyết số 16/2026/NQ-CP, Nghị quyết số 212/NQ-CP, Nghị quyết số 260/2025/QH15 của Quốc hội và Nghị định số 257/2025/NĐ-CP.

Thành phố Hồ Chí Minh phát triển mạnh mẽ hơn 300 năm nay, hệ thống tiêu thoát nước đã cũ kỹ, chắp vá, bên cạnh là hệ thống quản lý và cải thiện hệ thống cống chưa đồng bộ và không khoa học. Với tốc độ phát triển hiện tại của Thành phố, tài nguyên đất và nước đang được khai thác gần như triệt để nhằm phục vụ công nghiệp, nông nghiệp, giao thông và xây dựng.

Về mặt tự nhiên, Thành phố Hồ Chí Minh nằm ở vùng trũng thấp của khu vực Đông Nam Bộ, nơi tập trung nhiều cửa sông lớn thuộc hệ thống sông Đồng Nai, lại sát với biển nên luôn chịu sự ảnh hưởng biến động từ dòng chảy của sông và triều cường từ biển; 60% đất đai có cao trình thấp dưới 2m, cao trình ở vùng thấp trũng chỉ từ 0 đến 5m nên luôn chịu sự ảnh hưởng trực tiếp và gián tiếp của Triều cường.

Hệ thống sông rạch chằng chịt, dày đặc với 8% diện tích là sông ngòi, kênh rạch, khiến thủy triều dễ dàng ảnh hưởng và tạo điều kiện ngập nước. Trong đó, địa chất yếu, có khả năng lún hoặc sạt lở. Bên cạnh những cơn mưa lớn, tập trung, kéo dài và có xu hướng ngày một nặng nề.

Xét đến khía cạnh chủ quan, ý thức giữ gìn vệ sinh, khai thông cống rãnh của đại bộ phận dân cư còn yếu. Cống rãnh thường xuyên bị tắc do rác thải sinh hoạt dân cư, dẫn đến việc nước mưa không thể đổ ra kênh lớn ra sông, làm ngập nặng các con đường trong thành phố.

Nhằm giải quyết tình trạng ngập úng và tiêu thoát nước ở Thành phố Hồ Chí Minh, có 2 quy hoạch tổng thể đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt như sau:

Quy hoạch 752: Quy hoạch tổng thể và nghiên cứu khả thi hệ thống thoát nước đô thị và nước thải Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2020, Chính phủ phê duyệt bằng Quyết định số 752/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 19/6/2001. Phạm vi dự án có diện tích khoảng 650km², các giải pháp chính được đề xuất là:

Phục hồi và xây dựng mới các hệ thống cống thoát nước; cải tạo hệ thống các kênh trục (Nhiêu Lộc-Thị Nghè, Tân Hóa-Lò Gốm, Kênh Đôi-Kênh Tẻ, Tham Lương-Bến Cát,...); nâng cao cốt nền lên +2,0m hoặc sử dụng hệ thống đê bao nhỏ và bơm tiêu đối với các vùng đất thấp.

Dự án QH752 chưa xét đến ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và điều kiện lún nền. Các tuyến cống thoát nước của QH752 được thiết kế với lượng mưa 92mm và mực nước triều +1,32m. Vì vậy, để chống ngập úng và phát huy tác dụng của QH752 cần phải có giải pháp chống ngập do triều có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu và lún nền.

Quy hoạch 1547: Quy hoạch thủy lợi chống ngập úng khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, Phê duyệt tại Quyết định số 1547/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 28/10/2008- có nhiệm vụ chính là chống ngập do triều và lũ, chia ra 3 vùng kiểm soát chống ngập bao gồm: vùng I là toàn bộ khu vực bờ hữu sông Sài Gòn-Nhà Bè và bờ tả sông Vàm Cỏ-Vàm Cỏ Đông; vùng II là vùng ngã ba sông Sài Gòn-Đồng Nai phía bờ tả sông Sài Gòn; và vùng III là khu vực bờ tả sông Nhà Bè-Soài Rạp.

Dự án An Triều: Giải quyết ngập do triều khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu - giai đoạn 1: quy mô gồm xây dựng 8 cống kiểm soát triều, gồm 6 cống lớn và 2 cống nhỏ. Trong đó, 6 cống lớn có khẩu độ từ 40-160m, cao trình ngưỡng cống từ -10,0m đến -3,6m; 2 cống nhỏ có khẩu độ từ 10-20m. Các công trình được bố trí hệ thống cửa van điều tiết, kết hợp âu thuyền và trạm bơm tại các vị trí phù hợp;

Xây dựng tuyến đê bao-kè ven sông Sài Gòn từ Vàm Thuật đến Sông Kinh, tổng chiều dài khoảng 7,8km tại các đoạn xung yếu; kết hợp cống nhỏ có khẩu độ từ 1-10m trên đoạn từ Vàm Thuật đến Mương Chuối. Hệ thống đê/kè được xây dựng đồng bộ với các cống kiểm soát triều, công trình tiêu thoát nước, 24 cống nhỏ dưới đê và các hạng mục gia cố, bảo vệ bờ.

Xây dựng Nhà quản lý trung tâm và hệ thống quan trắc-điều khiển tự động SCADA, phục vụ quản lý và vận hành tập trung toàn bộ hệ thống công trình. Hệ thống thực hiện thu thập và giám sát dữ liệu mực nước, lượng mưa; điều khiển cửa van, trạm bơm và âu thuyền; giám sát, cảnh báo và hỗ trợ điều phối giao thông thủy, bảo đảm các hạng mục của dự án được vận hành đồng bộ và chủ động.

Mục tiêu chính của dự án được xác định: Ngăn chặn triều cường, kiểm soát tình trạng ngập do triều cường, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu cho khu vực nội đô và trung tâm Thành phố, thuộc địa bàn các phường: Sài Gòn, Tân Định, Bến Thành, Cầu Ông Lãnh; Xóm Chiếu, Khánh Hội, Vĩnh Hội; Tân Thuận, Phú Thuận, Tân Mỹ, Tân Hưng; Chánh Hưng, Phú Định, Bình Đông; và các xã Nhà Bè, Hiệp Phước, Tân Nhựt, Bình Chánh, Hưng Long, Bình Hưng (trước sáp nhập là các Quận 1, Quận 4, Quận 7, Quận 8 và các huyện Nhà Bè, Bình Chánh).

Chủ động điều tiết, hạ thấp mực nước trong hệ thống sông, kênh, rạch, qua đó nâng cao hiệu quả tiêu thoát nước mưa của các dự án thoát nước đô thị theo Quy hoạch 752. Hỗ trợ trữ nước mưa trong điều kiện mưa lớn kết hợp triều cường, giảm áp lực cho hệ thống cống thoát nước hiện hữu. Góp phần cải thiện môi trường nước, chỉnh trang cảnh quan đô thị và nâng cao chất lượng không gian sống cho người dân khu vực dự án. Bảo đảm yêu cầu giao thông thủy nội địa theo cấp kỹ thuật và quy định hiện hành của Thành phố Hồ Chí Minh.

Dự án “Giải quyết ngập do triều khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, có xét đến yếu tố biến đổi khí hậu – giai đoạn 1” là công trình hạ tầng thủy lợi trọng điểm của Thành phố Hồ Chí Minh, được triển khai nhằm kiểm soát ngập úng do triều cường, đồng thời nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu trong điều kiện đô thị hóa nhanh và nền địa chất yếu. Dự án được xây dựng trên cơ sở các quy hoạch tổng thể đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, đặc biệt là Quy hoạch 752 về thoát nước đô thị và Quy hoạch 1547 về thủy lợi chống ngập khu vực Thành phố Hồ Chí Minh, bảo đảm tính đồng bộ giữa công tác chống ngập do mưa và kiểm soát triều.

Quy mô đầu tư của dự án bao gồm việc xây dựng 6 cống kiểm soát triều quy mô lớn tại các cửa sông chính: Bến Nghé, Tân Thuận, Phú Xuân, Mương Chuối, Cây Khô và Phú Định, với khẩu độ từ 40m đến 160m; 2 cống kiểm soát nhỏ, khẩu độ 10-25m là Cầu Kinh và Bà Bướm; đồng thời xây dựng tuyến đê bao – kè ven sông Sài Gòn dài khoảng 6,0km tại các đoạn xung yếu từ Vàm Thuật đến sông Kinh, kết hợp 24 cống kiểm soát triều quy mô nhỏ có khẩu độ từ 1m đến 10m. Dự án còn bao gồm nhà quản lý trung tâm, hệ thống quan trắc-điều khiển tự động SCADA, phục vụ công tác vận hành, giám sát và điều tiết mực nước một cách chủ động, linh hoạt.