Cả hệ thống chính trị quyết tâm gỡ "thẻ vàng" IUU trong năm 2026

Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại Phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo về chống khai thác IUU ngày 28/7/2026, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, Trưởng ban Chỉ đạo đã giao các bộ, ngành và địa phương thực hiện 22 nhiệm vụ. Đến nay, có 5 nhiệm vụ đã hoàn thành, 15 nhiệm vụ thường xuyên tiếp tục được duy trì và 2 nhiệm vụ theo tiến độ đang triển khai.

Các bộ, ngành, địa phương tiếp tục quán triệt quan điểm điều hành xuyên suốt: Gỡ cảnh báo "thẻ vàng" là mục tiêu trước mắt; xây dựng nghề cá minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và bền vững là mục tiêu lâu dài; công tác chống khai thác IUU phải trở thành nhiệm vụ thường xuyên của quản trị nghề cá quốc gia, không kết thúc khi cảnh báo được gỡ bỏ.

Chuyển biến nổi bật là phương thức điều hành, quản trị hệ thống từng bước dựa trên dữ liệu, quản lý rủi ro, trách nhiệm giải trình và hồ sơ kiểm chứng. Công tác quản lý chuyển từ kiểm tra từng công đoạn sang kiểm soát chuỗi dữ liệu; từ thống kê số vụ xử phạt sang theo dõi toàn bộ quá trình xử lý vụ việc; từ tiếp nhận báo cáo của địa phương sang tăng cường khả năng đối soát, kiểm tra, kiểm chứng của Trung ương.

Dữ liệu về đội tàu, thiết bị giám sát hành trình (VMS), tàu rời và cập cảng, sản lượng bốc dỡ, hệ thống eCDT và xử lý vi phạm đang từng bước được kết nối, đối soát nhằm phát hiện bất thường, xác định trách nhiệm và theo dõi kết quả xử lý.

Kết quả thực hiện của 22 địa phương được lượng hóa theo nhóm chỉ tiêu, nhiệm vụ. Các địa phương cập nhật, tự đánh giá và chịu trách nhiệm về dữ liệu, tạo cơ sở để Trung ương nhận diện địa phương, nhóm tàu và vụ việc có nguy cơ, tập trung chỉ đạo thay vì kiểm tra dàn trải.

Công tác quản lý đội tàu chuyển từ thống kê số lượng sang quản lý trạng thái từng tàu. Các tàu không đủ điều kiện hoạt động, đã xóa đăng ký, ngừng hoạt động hoặc có nguy cơ cao vi phạm IUU được lập danh sách để theo dõi, kiểm soát. Hệ thống VMS từng bước được sử dụng không chỉ để theo dõi vị trí mà còn phục vụ cảnh báo và quản lý rủi ro.

Hệ thống eCDT chuyển từ số hóa khai báo sang hỗ trợ kiểm soát điều kiện hoạt động, sản lượng và truy xuất nguồn gốc. Dữ liệu từng chuyến biển được cập nhật theo thời gian thực trên eCDT tại 141 cảng cá, bến cá. Việc cấp giấy biên nhận thủy sản bốc dỡ qua cảng, giấy xác nhận nguyên liệu và giấy chứng nhận nguồn gốc được số hóa trên hệ thống.

Chuỗi dữ liệu truy xuất đang từng bước kết nối từ tàu cá, điều kiện hoạt động, VMS, rời cảng, hoạt động trên biển, cập cảng, sản lượng bốc dỡ, giấy tờ liên quan đến doanh nghiệp và lô hàng. Cơ sở dữ liệu quản lý thủy sản nhập khẩu cũng đang được vận hành; 90 doanh nghiệp đã báo cáo phân loại tại nhà máy.

Tại cuộc họp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề xuất các giải pháp để chuẩn bị điều kiện tốt nhất làm việc với Ủy ban châu Âu (EC) trong đợt thanh tra lần thứ 6 sắp tới, quyết tâm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026, đồng thời xây dựng nghề cá Việt Nam minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và phát triển bền vững. Bộ đề nghị các bộ, ngành và địa phương chuyển quyết tâm chính trị thành kết quả thực thi cụ thể, thực chất, xử lý dứt điểm những điểm nghẽn còn lại…

Kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá, sau Phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo, chuyển biến căn bản nhất là công tác quản lý đã chuyển từ hồ sơ thủ công sang quản trị bằng dữ liệu, bước đầu hình thành công cụ điều hành chống khai thác IUU trên phạm vi toàn quốc và quản lý được trạng thái của từng tàu cá; ghi nhận, biểu dương nỗ lực của các bộ, ngành, địa phương và các cơ quan thông tấn, báo chí trong công tác triển khai nhiệm vụ, tuyên truyền về chống khai thác IUU thời gian qua. Kết quả đạt được là đáng ghi nhận, nhưng Phó Thủ tướng nhấn mạnh tuyệt đối không được chủ quan, nhất là trong thực hiện 38 khuyến nghị của EC.

Từ thực tế đó, Phó Thủ tướng đề nghị thống nhất quan điểm, coi việc gỡ cảnh báo "thẻ vàng" là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng từ nay đến cuối năm, gắn với mục tiêu phát triển ngành thủy sản bền vững; yêu cầu toàn hệ thống chính trị thực hiện nghiêm "5 không": "Không phát sinh tàu cá bị nước ngoài bắt giữ; không để tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động; không để vụ việc vi phạm quy định về thiết bị giám sát hành trình (VMS) kéo dài mà không được xử lý triệt để; không để lô hàng thủy sản không truy xuất được nguồn gốc; không để số liệu báo cáo sai lệch với dữ liệu và hồ sơ thực tế".

Đây là những yêu cầu xuyên suốt, đòi hỏi các bộ, ngành, địa phương phải chuyển quyết tâm thành hành động cụ thể, tăng cường kiểm tra, giám sát và chịu trách nhiệm về kết quả thực hiện.

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng yêu cầu bám sát các nhiệm vụ được giao, khẩn trương thành lập nhóm đầu mối để thường xuyên tiếp nhận, trao đổi, làm rõ các vấn đề với EC. Bên cạnh đó, Bộ cần chủ động tham mưu, kịp thời nhân rộng những cách làm hay, hiệu quả của các địa phương làm tốt.

Đối với các Bộ Quốc phòng, Công an, Công thương, Tài chính, Phó Thủ tướng yêu cầu tiếp tục thực hiện hiệu quả chức năng quản lý nhà nước theo thẩm quyền, phối hợp chặt chẽ trong triển khai các nhiệm vụ chống khai thác IUU. Trong đó, Bộ Quốc phòng chỉ đạo Bộ đội Biên phòng phối hợp chặt chẽ với các cảng cá kiểm soát tàu xuất, nhập bến; duy trì lực lượng tại các vùng biển giáp ranh, chồng lấn nhằm ngăn chặn vi phạm.

Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Hải quan siết chặt quy trình, thủ tục kiểm tra hàng hóa thủy sản xuất khẩu, nhập khẩu. Bộ Công an cần quyết liệt hơn nữa trong xử lý hình sự các hành vi gian lận nguồn gốc thủy sản, tổ chức đưa tàu đi khai thác trái phép. Bộ Công thương và Bộ Ngoại giao phối hợp chặt chẽ, chủ động tác động, cung cấp thông tin kịp thời qua các kênh ngoại giao và hệ thống tham tán thương mại tại châu Âu, qua đó giúp EC thấy rõ tinh thần cầu thị và những kết quả Việt Nam đã đạt được trong chống khai thác IUU.

Đối với các địa phương ven biển, Phó Thủ tướng yêu cầu Chủ tịch Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả chống khai thác IUU trên địa bàn. Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương phải mở chiến dịch tổng rà soát, huy động lực lượng công an, quân đội ở cơ sở cùng chính quyền địa phương khẩn trương hoàn thành việc cập nhật 100% dữ liệu lên hệ thống VNFishbase. Việc rà soát, cập nhật phải gắn với kiểm soát thực tế hoạt động của tàu cá, khắc phục tình trạng tàu không đủ điều kiện vẫn hoạt động và dữ liệu chưa đầy đủ, chậm cập nhật.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương quyết liệt vào cuộc, thực hiện đầy đủ nhiệm vụ được giao, bảo đảm tiến độ và hiệu quả thực chất, không để những tồn tại kéo dài ảnh hưởng đến nỗ lực gỡ cảnh báo "thẻ vàng". Nhấn mạnh yêu cầu phát triển bền vững, Phó Thủ tướng lưu ý, song song với chống khai thác IUU, các bộ, ngành và địa phương phải tập trung triển khai các nghị quyết của Đảng về phát triển bền vững kinh tế biển.

Theo Phó Thủ tướng, mục tiêu không chỉ là ngăn chặn, xử lý vi phạm mà còn phải tạo điều kiện để ngư dân phát triển sản xuất, nâng cao thu nhập, làm giàu từ biển. Muốn vậy, cần thúc đẩy phát triển công nghiệp chế biến, nuôi trồng thủy sản, bảo vệ nguồn lợi thủy sản và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, khi đời sống ngư dân được cải thiện, sinh kế được bảo đảm và hoạt động sản xuất phát triển bền vững, tình trạng vi phạm sẽ từng bước được đẩy lùi. Vì vậy, nhiệm vụ chống khai thác IUU phải được triển khai đồng bộ với các giải pháp phát triển ngành thủy sản và kinh tế biển. Các bộ, ngành, địa phương cần nâng cao trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ, vừa kiểm soát nghiêm hoạt động khai thác, vừa tạo động lực để ngư dân tuân thủ quy định, phát triển sản xuất đúng pháp luật.

Phó Thủ tướng yêu cầu toàn hệ thống chính trị tập trung thực hiện quyết liệt các nhiệm vụ, xử lý những tồn tại, hạn chế, bảo đảm kết quả chống khai thác IUU có thể kiểm chứng bằng dữ liệu và thực tế. Qua đó, quyết tâm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026, đồng thời xây dựng ngành thủy sản Việt Nam minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và phát triển bền vững.