Anh Điểm đến với nghề mây tre đan từ một lớp học nghề của Thành đoàn Hà Nội năm 1990. Sau nhiều năm làm và truyền nghề, năm 2018, vợ chồng anh về Phú Vinh định cư, gắn bó lâu dài với làng nghề. Trong quá trình làm việc, anh luôn tìm cách đưa những vật liệu mới vào sản phẩm.
Bước ngoặt đến khi anh bắt gặp một thân cây đu đủ bị bỏ bên bờ ao. Phần thân cây tưởng như không còn giá trị lại khiến người thợ nảy ra ý tưởng thử làm vật liệu cho đèn. Sau khi phần thịt cây phân hủy, bên trong thân cây đu đủ còn lại những lớp xơ. Khi chiếu đèn vào, anh nhận thấy ánh sáng xuyên qua lớp xơ tạo hiệu ứng đặc biệt. Từ phát hiện đó, anh bắt đầu tìm cách xử lý để biến thân cây thành vật liệu có thể sử dụng lâu dài.
Sau nhiều lần thử nghiệm, anh tìm ra phương pháp xử lý bằng nhiệt và ngâm nước vôi. Thân cây được xử lý ở khoảng 100 độ C trong 50-60 giờ để làm mềm, loại bỏ phần hữu cơ, sau đó tách lấy phần xơ và ngâm nước vôi. Quá trình này giúp hạn chế nấm mốc, mối mọt, đồng thời làm vật liệu cứng hơn, tạo điều kiện để tạo thành hình chiếc đèn.
Chiếc đèn đầu tiên làm từ thân cây đu đủ được hoàn thành năm 2018, hiện vẫn được gia đình anh sử dụng thường xuyên. Điểm khác biệt của dòng sản phẩm nằm ở chính đặc tính tự nhiên của vật liệu. Những lớp xơ không hoàn toàn giống nhau, do đó khi tạo thành chụp đèn, ánh sáng xuyên qua tạo nên các mảng sáng tối khác biệt. Mỗi sản phẩm vì thế có nét riêng, khó có thể tạo ra sự giống nhau tuyệt đối.
Một số sản phẩm được phát triển thành những tác phẩm có chủ đề, trong đó có cặp đèn “Uyên ương” lấy ý tưởng về sự gắn kết giữa con người. Sản phẩm được giới thiệu với giá khoảng 2-3 triệu đồng/cặp. Hiện cơ sở gia đình anh Điểm duy trì sản xuất các sản phẩm mây tre đan và đèn từ thân cây đu đủ.
Năm 2025, dù thị trường hàng thủ công mỹ nghệ gặp khó khăn, doanh thu của cơ sở vẫn đạt khoảng 500 triệu đồng. Sáu tháng đầu năm 2026, doanh thu đạt 235 triệu đồng, trong đó riêng dòng đèn làm từ thân cây đu đủ mang về khoảng 100 triệu đồng. Cơ sở hiện tạo việc làm thường xuyên cho 4 lao động. Mong muốn của anh Điểm là đặt ra một hướng phát triển rộng hơn cho sản phẩm.
Tại những vùng trồng nhiều đu đủ, thân cây sau thu hoạch thường được chặt bỏ. Nếu xây dựng được nguồn nguyên liệu ổn định, người dân có thể tham gia từ khâu thu gom, sơ chế; các cơ sở làng nghề đảm nhiệm xử lý, tạo hình và hoàn thiện sản phẩm.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phú Nghĩa Trần Thị Thu Hằng cho biết: “Đèn đu đủ là sản phẩm mới, tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có, thân thiện với môi trường. Địa phương khuyến khích các cơ sở tiếp tục sáng tạo, chia sẻ kinh nghiệm, truyền nghề, qua đó tạo thêm việc làm cho lao động tại chỗ”.
Thị trường và yêu cầu của khách hàng thay đổi trong khi cạnh tranh ngày càng lớn. Việc tìm kiếm vật liệu, mẫu mã và công năng mới trở thành một trong những cách để các cơ sở sản xuất thích ứng. Với anh Điểm, sáng tạo không tách rời bài toán sinh kế.
Gia đình anh hiện có 4 sản phẩm được đánh giá OCOP 3 sao và đã đăng ký quyền sở hữu trí tuệ cho sản phẩm đèn làm từ thân cây đu đủ. Những kết quả này tạo thêm cơ sở để tiếp tục hoàn thiện sản phẩm, tìm kiếm thị trường và mở rộng sản xuất.
Từ thân cây bị bỏ đi, người thợ Phú Vinh đã tạo ra sản phẩm có thể bán được trên thị trường. Sản phẩm ấy giúp hình thành doanh thu, việc làm và giải pháp tận dụng nguồn nguyên liệu sẵn có. Đó cũng là một hướng để nghề mây tre đan Phú Vinh tiếp tục thích ứng: Giữ kỹ thuật và kinh nghiệm của nghề truyền thống, đồng thời tìm kiếm vật liệu, sản phẩm và thị trường mới.
