Những ngày rong ruổi ở xứ Thanh, tôi đã gặp nhiều nghệ nhân cả đời cần mẫn gìn giữ, phát triển nghề dệt thủ công. Nghệ nhân Phạm Thị Bảo (71 tuổi), làng Nhỏi, xã Ngọc Lặc học nghề từ năm 12 tuổi từ bà nội và mẹ. Đến năm 20 tuổi, sản phẩm của bà đã có mặt ở nhiều chợ trong vùng. Khoảng 20 năm gần đây, thổ cẩm công nghiệp được bày bán tràn lan trên thị trường, ảnh hưởng rất lớn đến nghề dệt truyền thống, do đó, bà Bảo tập hợp những người phụ nữ giỏi nghề, xây dựng Cơ sở sản xuất hàng thổ cẩm dân tộc Mường. Khi những sản phẩm vừa tinh xảo, vừa đẹp mắt chinh phục được người dân địa phương, bà Bảo mang đi giới thiệu ở nhiều nơi. Bà Bảo chia sẻ: Trong các dịp lễ, Tết, bà con vẫn sử dụng đồ truyền thống, nên chúng tôi cải thiện mẫu mã, phát triển đa dạng sản phẩm hơn.
Cơ sở của bà Bảo có nhiều thành viên giỏi nghề tham gia các công đoạn, từ dệt đến may thành khăn, áo, váy...Bà còn phối hợp nhiều phụ nữ khác có khung dệt tại nhà để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách. “Việc tự dệt sản phẩm và sử dụng mang ý nghĩa rất đặc biệt đối với phụ nữ Mường. Chúng tôi rất vui mừng vì còn được nhiều người tin dùng”, bà Bảo tâm sự.
Miền núi Thanh Hóa là nơi sinh sống của đồng bào các dân tộc thiểu số như: Mường, Thái, Thổ, Khơ Mú, Dao, H’ Mông..., có nhiều thôn, bản có nghề dệt như: thôn Ngọc (xã Cẩm Tú); bản Chai, bản Cang (xã Mường Chanh); bản Sáng, bản Pùng (xã Quang Chiểu)… Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống gắn với phát triển du lịch, cơ quan chức năng của tỉnh đã có nhiều biện pháp bảo tồn nghề dệt thổ cẩm, gắn với phát triển du lịch, qua đó tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân.
Nghệ nhân Lò Thị Dân, thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông) có hơn 43 năm gìn giữ nghề dệt, góp phần làm nên sự hấp dẫn của các điểm du lịch trong khu vực. Với kỹ thuật khéo léo, am hiểu hoa văn, họa tiết trên từng trang phục, bà đã nỗ lực truyền nghề, sáng tạo, tìm tòi những nét hoa văn mới, thổi hồn vào sản phẩm.
Những năm gần đây, du khách đến tham quan khu du lịch Pù Luông ngày một đông thường đến thôn Lặn Ngoài dạo chơi và rất thích khăn quàng thổ cẩm của người dân nơi đây. Việc bám nghề du lịch, dệt thổ cẩm đã giúp nhiều người có công việc ổn định, không ít hộ dân vươn lên khá giả. Bà Dân bộc bạch: “Lớp trẻ đang thấy được giá trị của thổ cẩm truyền thống nên đã theo tôi học ngày càng đông. Trong thôn, hầu như nhà nào cũng đã khôi phục được khung dệt”.
Nghề dệt thổ cẩm đòi hỏi quy trình tỉ mỉ, công phu từ chọn nguyên liệu đến hoàn thiện. Các sản phẩm thổ cẩm của đồng bào miền tây Thanh Hóa vừa tinh xảo, bền đẹp vừa mang đậm nét văn hóa.
