Lễ hội nghinh Ông Trần Đề năm nay được tổ chức công phu với hai phần chính: Lễ rước và Lễ tế truyền thống.
Ngay từ sáng sớm, không khí tại Lăng Ông đã trở nên náo nhiệt khi hàng nghìn người dân và du khách đổ về. Điểm nhấn quan trọng nhất chính là nghi thức rước kiệu Nam Hải Tướng Quân ra biển. Hàng trăm tàu thuyền từ lớn đến nhỏ được trang hoàng lộng lẫy với cờ hoa, hộ tống tàu chở kiệu tiến ra khơi xa để thỉnh cá Ông.
Trên tàu chở kiệu, tiếng trống, tiếng nhạc hòa cùng các điệu múa lân sôi động tạo nên một khung cảnh uy nghiêm nhưng cũng đầy phấn khởi. Khi ra đến cửa biển, các nghi thức khấn nguyện, "xin keo" được thực hiện một cách thành kính. Giây phút tàu trở về cảng, trong tiếng reo hò của hàng ngàn người chờ đợi trên bờ, niềm tin về một mùa biển "tôm cá đầy khoang" như được thắp sáng hơn bao giờ hết.
Nằm trong dòng chảy văn hóa tín ngưỡng đặc trưng của cư dân ven biển Việt Nam, Lễ hội nghinh Ông Trần Đề không chỉ là lời cầu nguyện cho những chuyến biển bình an mà còn là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, minh chứng cho sức sống bền bỉ của tình đoàn kết và lòng tri ân nguồn cội.
Lễ hội nghinh Ông Trần Đề không đơn thuần là một sự kiện tín ngưỡng, mà là một phần máu thịt trong đời sống của bà con làng cá Kinh Ba. Lịch sử của lễ hội gắn liền với những câu chuyện về lòng nhân hậu của biển cả. Năm 1955, tại Bãi Giá (thuộc xã Trung Bình, huyện Long Phú xưa), ngư dân phát hiện xác một cá Ông lớn trôi dạt vào bờ. Với niềm tin cá Ông là vị thần hộ mệnh, thường xuyên cứu giúp tàu thuyền khi gặp sóng to gió lớn, người dân đã cùng nhau vớt xác Ông và lập miếu thờ bằng tranh tre đơn sơ.
Trải qua thăng trầm lịch sử, đến năm 1983, khi việc làm ăn của làng biển ngày càng phát đạt, ngư dân đã dời Lăng Ông về xã Trần Đề hiện nay. Ngôi lăng được đặt tên là Lăng Ông Nam Hải, do một Ban Trị sự tâm huyết quản lý và hương khói quanh năm. Kể từ đó, cứ vào các ngày 21, 22 và 23 tháng 3 âm lịch hằng năm, vùng đất cảng biển Trần Đề lại rộn ràng vào hội.
Ông Hồ Quang Đại, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Trần Đề cho biết: Năm 2019, Bộ Văn hóa-Thể thao và Du lịch đưa Lễ hội nghinh Ông xã Trần Đề vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia là một dấu mốc lịch sử. Đây không chỉ là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những giá trị tâm linh và văn hóa lâu đời mà còn là niềm tự hào của ngư dân các xã, phường ven biển.
Lễ hội là dịp để những người con xa quê tìm về nguồn cội, nhớ ơn tiền nhân đã có công khai hoang, lập ấp; là dịp gắn kết cộng đồng ngư dân ven biển thông qua việc chung tay góp sức, góp của để tổ chức lễ hội. Sau lễ hội, ngư dân ra khơi với một tâm thế mới, đầy tự tin và hy vọng về sự bình an, thịnh vượng cho gia đình và xã hội.
Hiện nay, các xã, phường ven biển thành phố Cần Thơ có đội tàu hùng hậu với gần 800 chiếc, sản lượng khai thác đạt hơn 70.000 tấn mỗi năm. Con số này cho thấy biển cả đóng vai trò then chốt trong kinh tế địa phương và Lễ hội nghinh Ông chính là điểm tựa tinh thần không thể thiếu của ngành nghề này.
Những năm gần đây, sự xuất hiện của tuyến tàu cao tốc Trần Đề–Côn Đảo đã mở ra cơ hội lớn cho du lịch địa phương. Du khách trên hành trình đi Côn Đảo thường dừng chân tham dự lễ hội, khiến không khí càng thêm sôi động. Đây chính là đòn bẩy để quảng bá hình ảnh vùng đất cảng biển Trần Đề đến với bạn bè quốc tế.
Tuy nhiên, để giữ gìn và phát huy hơn nữa nét đẹp văn hóa này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa cộng đồng và chính quyền địa phương. Việc bảo tồn không chỉ nằm ở các nghi lễ mà còn phải gắn liền với việc nâng cao nhận thức về bảo vệ nguồn lợi thủy sản và môi trường biển.
Kết thúc những ngày hội, những con tàu lại nối đuôi nhau ra khơi, mang theo ước nguyện về một tương lai tươi sáng. Lễ hội nghinh Ông Trần Đề là minh chứng sống động cho sức sống mạnh mẽ của văn hóa dân gian trong dòng chảy hiện đại, là nơi hội tụ của lòng người và khát vọng chinh phục biển khơi.
