Vẫn còn nhiều điểm nghẽn pháp lý đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, nhà đầu tư
Tại diễn đàn, nhiều số liệu đã chỉ ra bức tranh đầu tư toàn cảnh của Việt Nam trong những năm gần đây. Năm 2025, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 38,42 tỷ USD, tăng 0,5% so với năm trước. Đáng chú ý, vốn FDI thực hiện ước đạt 27,62 tỷ USD - mức cao nhất trong 5 năm qua, phản ánh niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài tiếp tục được duy trì, đặc biệt trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo.
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của hoạt động đầu tư, kinh doanh là những yêu cầu ngày càng cao hơn đối với tính ổn định, tính minh bạch và khả năng dự đoán của môi trường pháp lý. Tuy nhiên theo nhiều chuyên gia đánh giá, điểm nghẽn của nền kinh tế về cơ bản nằm trong thể chế, đặc biệt là yếu tố pháp luật và thi hành pháp luật. Chính vì vậy, muốn tăng phát triển bền vững dựa trên thu hút đầu tư và tham gia các chuỗi cung ứng toàn cầu, thể chế cần phù hợp, bảo đảm yếu tố minh bạch, công bằng để doanh nghiệp, nhà đầu tư có khả năng tiên liệu, nhận diện và kiểm soát rủi ro.
Bà Natalie Fairlie, Phó Chủ tịch Hiệp hội doanh nghiệp Úc tại Việt Nam (AusCham) cho biết khảo sát của AusCham cho thấy, 49% doanh nghiệp Úc đang hoạt động ở Việt Nam chia sẻ họ thiếu thông tin và khó tiếp cận thông tin để triển khai các hoạt động sản xuất, kinh doanh.
“Thay đổi là điều không tránh khỏi song phải bảo đảm tính nhất quán. Doanh nghiệp, nhà đầu tư chỉ yên tâm khi chính sách nhất quán, minh bạch và ổn định. Đây là yếu tố cực kỳ quan trọng. Quy định mới cần điều khoản chuyển tiếp để bảo đảm tính liền mạch, có thời gian hợp lý để thay đổi”, bà Natalie Fairlie nhấn mạnh.
Ông Vũ Lê Bằng, luật sư thành viên, Đồng Quản lý Điều hành tại Nishimura & Asahi (Việt Nam) cũng cho biết thủ tục hành chính phức tạp và sự thiếu thống nhất trong quy định vẫn là những rào cản lớn với nhà đầu tư, dù môi trường kinh doanh đã có nhiều cải thiện.
Đề cập đến 3 “điểm nghẽn” trong thu hút đầu tư tại Việt Nam, gồm: Tính dự đoán chính sách (chỉ 6-8% doanh nghiệp dự đoán chính sách thường xuyên; 76% Nghị định hiệu lực dưới 45 ngày); tiếp cận vốn (93,5% khoản vay yêu cầu tài sản bảo đảm); dự án đầu tư (quy hoạch chậm phê duyệt, định giá đất bất thường, phối hợp liên ngành yếu...), Phó Tổng thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, ông Đậu Anh Tuấn cho rằng, đây chính là cơ hội cho chuyên gia pháp lý trong việc giúp doanh nghiệp tư vấn cập nhật chính sách liên tục, cấu trúc tài chính sáng tạo, đặc biệt trong giải quyết tranh chấp…
Trong thực tiễn hoạt động đầu tư kinh doanh hiện nay, dễ thấy rằng rủi ro pháp lý không còn chỉ xuất hiện ở giai đoạn phát sinh tranh chấp, mà đã hiện diện ngay từ quá trình xây dựng mô hình đầu tư, lựa chọn đối tác, đàm phán hợp đồng, tổ chức quản trị nội bộ cho đến quá trình thực hiện và vận hành hoạt động kinh doanh.
Cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả sẽ tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp ngay từ giai đoạn trước tranh chấp
Theo Luật sư Vũ Lê Bằng, nhiều tranh chấp xuất phát từ các lỗi phổ biến như người ký hợp đồng không đúng thẩm quyền; thiếu thống nhất giữa điều lệ công ty, thỏa thuận cổ đông và giấy đăng ký doanh nghiệp; hoặc sử dụng mẫu hợp đồng nước ngoài nhưng không điều chỉnh phù hợp với pháp luật Việt Nam. “Khi đầu tư tại Việt Nam, quản trị rủi ro pháp lý không chỉ là hiểu luật mà còn là sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hồ sơ, quy trình và chứng cứ ngay từ đầu", luật sư Vũ Lê Bằng nhấn mạnh.
Ở một góc độ nhất định, nhiều tranh chấp thương mại, đầu tư phát sinh không nhất thiết vì xung đột lợi ích, mà còn vì các rủi ro pháp lý không được nhận diện đầy đủ hoặc không được kiểm soát kịp thời ngay từ đầu. Điều đó cho thấy rằng, đối với cộng đồng doanh nghiệp, quản trị rủi ro pháp lý ngày nay không còn chỉ là một yêu cầu mang tính tuân thủ, mà đang dần trở thành một yếu tố có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển bền vững của doanh nghiệp, nhà đầu tư.
Chia sẻ về điểm nghẽn pháp lý quản trị rủi ro cần được khơi thông cho doanh nghiệp, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh Chủ tịch Trung tâm Trọng tài quốc tế Việt Nam nhấn mạnh: "Vai trò của trọng tài và phương thức giải quyết tranh chấp thay thế không chỉ dừng lại ở việc giải quyết tranh chấp khi tranh chấp đã phát sinh. Điều chúng tôi hướng tới là góp phần hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp nâng cao năng lực phòng ngừa rủi ro pháp lý, hạn chế tranh chấp phát sinh và xây dựng một môi trường kinh doanh an toàn, minh bạch và ổn định hơn ngay cả từ hoạt động giải quyết tranh chấp chứ không chỉ từ hoạt động xúc tiến phát triển”.
Các chuyên gia cho rằng trong bối cảnh hoạt động đầu tư, kinh doanh ngày càng phức tạp và xuyên biên giới, nhu cầu về một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả, an toàn và có thể dự đoán được đang trở thành ưu tiên của cộng đồng doanh nghiệp.
Giáo sư, Tiến sĩ Lê Hồng Hạnh cũng nhấn mạnh thêm một cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả không chỉ thể hiện ở khả năng xử lý tốt các tranh chấp đã phát sinh, mà còn ở khả năng tạo dựng niềm tin cho doanh nghiệp ngay từ giai đoạn trước tranh chấp: “Trong trường hợp tranh chấp trở nên không thể tránh khỏi, doanh nghiệp cần có những cơ chế giải quyết tranh chấp đủ chuyên nghiệp, hiệu quả và đáng tin cậy để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình cũng như duy trì tính liên tục của hoạt động kinh doanh”.
Có thể thấy, việc nâng cao nhận thức của doanh nghiệp về quản trị rủi ro pháp lý, về các phương thức giải quyết tranh chấp và về vai trò của trọng tài và hòa giải có ý nghĩa ngày càng quan trọng đối với sự phát triển bền vững của môi trường đầu tư tại Việt Nam.
