Định hình đô thị tăng trưởng xanh ở Việt Nam

Tuy nhiên, làm thế nào để kiến tạo và duy trì những đô thị xanh đúng nghĩa, bền vững là bài toán không đơn giản, đòi hỏi phải có cơ sở khoa học, quy chuẩn rõ ràng và những giải pháp thực thi đồng bộ.

Bài 2: Xu thế tất yếu và định hướng cho tương lai

Hoàn thiện các quy chuẩn

Ngày 19/1/2018, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 84/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh Việt Nam đến năm 2030 (Quyết định 84). Đây được xem là kim chỉ nam cho việc tạo lập và phát triển đô thị tăng trưởng xanh của Việt Nam trong những năm tiếp theo.

Về tính kế thừa, Quyết định 84 ra đời trên cơ sở Quyết định số 1393/QĐ-TTg ngày 25/9/2012 phê duyệt Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh và Quyết định số 403/QĐ-TTg ngày 20/3/2014 phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về tăng trưởng xanh giai đoạn 2014-2020 của Thủ tướng Chính phủ.

Về bản chất, khái niệm đô thị tăng trưởng xanh mang nghĩa phổ quát hơn, bao hàm việc quy hoạch xây dựng tổng thể của một địa phương (mà các khu đô thị xanh, công trình xanh của một số doanh nghiệp đang thực hiện chỉ là một phần trong nội dung đó).

Quyết định 84 cũng xây dựng lộ trình cụ thể cho từng giai đoạn, đến năm 2020, 2025 và 2030. Tiếp đến, đã có hàng chục văn bản quy phạm pháp luật liên quan trực tiếp đến nội dung đô thị tăng trưởng xanh được Chính phủ và các bộ, ngành liên quan ban hành.

Tất cả đều hướng đến mục tiêu quốc gia về giảm phát thải khí nhà kính; thích ứng với biến đổi khí hậu; xanh hóa các ngành kinh tế; xanh hóa lối sống và thúc đẩy tiêu dùng bền vững.

Để đánh giá thực trạng đô thị của mỗi địa phương, Bộ Xây dựng đã phân loại 14 nhiệm vụ trong Kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh thành 3 nhóm chủ đề. Trong đó, nhiệm vụ đầu tư phát triển các khu đô thị đã được các địa phương hưởng ứng, tổ chức thực hiện và đạt được nhiều kết quả tích cực.

Cụ thể, tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng…, đã xây dựng được hàng trăm khu đô thị theo hướng phát triển xanh, sinh thái và chú trọng không gian sinh hoạt cộng đồng.

Nhiều yếu tố “xanh” như điều chỉnh thích ứng biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính, ứng phó với nước biển dâng, ứng dụng khoa học-công nghệ tiên tiến, hệ thống thu gom và xử lý chất thải… đã được lồng ghép trong việc cải tạo, xây mới các công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị.

Việc ứng dụng mô hình thông tin xây dựng - BIM đã giúp rút ngắn thời gian và nâng cao chất lượng công trình, kiểm soát sử dụng năng lượng. Ứng dụng hệ thống thông tin địa lý - GIS cho phép quản lý cơ sở dữ liệu xây dựng, hạ tầng kỹ thuật đô thị, giám sát môi trường đô thị… cho thấy hiệu quả rõ rệt.

Lĩnh vực vật liệu xây dựng xanh, tiết kiệm năng lượng, thân thiện môi trường được chú trọng đầu tư. Đã có 15 nhà máy sản xuất xi-măng được gắn nhãn sản phẩm xanh; gần 300 cơ sở sản xuất các loại vật liệu xây dựng thân thiện môi trường; hơn 2 nghìn cơ sở sản xuất gạch không nung với công suất 1,2 tỷ viên gạch mỗi năm.

Vật liệu xanh, thân thiện môi trường ngày càng được ưa chuộng và sử dụng rộng rãi trong các dự án, công trình xây dựng.

Theo Phó Vụ trưởng Khoa học công nghệ, môi trường và vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) Nguyễn Công Thịnh, cho đến nay Việt Nam chưa có quy chuẩn cụ thể đối với các khu đô thị xanh, công trình xanh.

Tại Luật Xây dựng sửa đổi số 62/2020/QH14 có quy định Nhà nước khuyến khích hoạt động đầu tư, chứng nhận công trình xây dựng sử dụng tiết kiệm, hiệu quả năng lượng, tài nguyên, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường, phát triển đô thị sinh thái, đô thị thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Nghị định số 15/2021/NĐ-CP ngày 3/3/2021 của Chính phủ cũng nêu khái niệm công trình xanh (Green Building) là công trình xây dựng được thiết kế, xây dựng và vận hành đáp ứng các tiêu chí, tiêu chuẩn về sử dụng hiệu quả năng lượng, tiết kiệm tài nguyên, bảo đảm tiện nghi, chất lượng môi trường sống bên trong công trình và bảo vệ môi trường bên ngoài công trình.

Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 24/1/2022 về quy hoạch, xây dựng, quản lý và phát triển bền vững đô thị Việt Nam; Nghị quyết số 26/2022/UBTVQH15 ngày 21/9/2022 về phân loại đô thị do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành cũng đề cập đến các nội dung phát triển công trình xanh trong đô thị…

Hỗ trợ, thúc đẩy phát triển công trình xanh

Lý giải việc chưa có bộ tiêu chí cho các công trình xanh, ông Nguyễn Công Thịnh cho rằng, các công trình xanh đã và đang được triển khai xây dựng ở Việt Nam đều sử dụng các bộ công cụ đánh giá và chứng nhận phổ biến của các tổ chức quốc tế (như các bộ tiêu chí LOTUS, LEED, EDGE, Green Mark...).

Đây đều là các tổ chức đánh giá về công trình xanh đã được thừa nhận cho nên việc chấp nhận bộ tiêu chí đó có thể được xem là xu thế tất yếu trong quá trình phát triển và hội nhập. Thời điểm này chúng ta cần nghiên cứu giải pháp dành nguồn lực cho việc hỗ trợ, thúc đẩy phát triển công trình xanh hơn là dành nguồn lực để xây dựng tiêu chí.

Thế nhưng, việc sử dụng công cụ không phải của mình để định giá chất lượng hàng hóa của mình giống như việc đang chơi ván cờ trên sân nhà, mà trọng tài và luật chơi lại không phải do mình đặt ra...

Chưa đầy 5 năm qua, số lượng khu đô thị, công trình xanh tại Việt Nam được các tổ chức quốc tế chứng nhận tăng gấp hơn 6 lần kế hoạch, mục tiêu đề ra.

Tuy nhiên, bên cạnh sức hấp dẫn của thị trường bất động sản, cũng như chủ trương, chính sách ưu đãi của Đảng và Nhà nước ta trong phát triển các công trình xanh, thì cũng còn những băn khoăn từ việc trục lợi chính sách, lợi dụng ưu đãi về cơ chế vốn vay, thuế cũng như việc đẩy giá trị hàng hóa cao hơn giá trị thực…

Điều đó được chứng minh rõ nhất là giá bán căn hộ tại các khu đô thị xanh hiện nay có sự chênh lệch lớn so với giá tại các khu đô thị chưa “xanh”, gây khó khăn đáng kể cho đa số người dân mong muốn được sống “xanh”, nhưng mức thu nhập còn chưa tương xứng.

Kết quả đạt được trong việc thực hiện kế hoạch phát triển đô thị tăng trưởng xanh là rất đáng khích lệ. Đặc biệt là sự phát triển của các khu đô thị, công trình xanh đã thu hút được nhiều doanh nghiệp tham gia.

Về tầm nhìn dài hạn, đó hiển nhiên mới là bước khởi đầu của việc hình thành những đô thị xanh trong tương lai.

Để đạt được mục tiêu đề ra, bên cạnh sự đồng thuận của nhiều bên, sự tập trung chỉ đạo xuyên suốt và quyết tâm của cả hệ thống chính trị, còn cần có những quyết sách, chủ trương hợp lý, đúng đắn của cơ quan quản lý và mỗi địa phương.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Tường Văn, quá trình triển khai kế hoạch xây dựng đô thị tăng trưởng xanh ở nhiều địa phương còn lúng túng.

Nguyên nhân có phần do đây là một khái niệm khá mới mẻ cho nên nhận thức của địa phương, doanh nghiệp còn chưa đầy đủ, dẫn đến việc tìm kiếm, bổ sung nguồn lực, tổ chức thực hiện, tạo lập cơ chế… còn hạn chế, thiếu chủ động. Sự phát triển của các công trình xanh hiện nay chủ yếu mang tính đơn lẻ, xuất phát từ một số doanh nghiệp có tiềm lực.

Trong khi đó, công cụ giám sát cũng như nhiều trường thông tin về đô thị tăng trưởng xanh còn chưa được cập nhật đầy đủ khiến cho nhiều địa phương và doanh nghiệp lúng túng khi triển khai thực hiện…

Xuất phát từ thực tế cho thấy, định hướng đô thị tăng trưởng xanh Việt Nam cần thiết phải có bộ tiêu chí, tiêu chuẩn mang đặc thù Việt Nam. Điều đó không chỉ là nhiệm vụ kiến tạo đô thị mà còn mang dáng dấp, bản sắc văn hóa, con người Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

(Tiếp theo và hết) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 4/8/2025.