Điều hành ngân sách linh hoạt, tạo thêm nguồn lực cho tăng trưởng

Hỗ trợ doanh nghiệp nhưng vẫn giữ đà tăng thu

6 tháng đầu năm 2026, công tác điều hành ngân sách nhà nước diễn ra trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục có nhiều biến động. Xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng, những thay đổi trong chính sách thương mại của các nền kinh tế lớn vẫn tác động đến hoạt động sản xuất, kinh doanh. Trong nước, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó về thị trường, đơn hàng và chi phí sản xuất.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra đối với chính sách tài khóa không chỉ là bảo đảm nguồn thu cho ngân sách mà còn phải tạo điều kiện để doanh nghiệp phục hồi và mở rộng sản xuất, kinh doanh. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong điều hành ngân sách của Bộ Tài chính từ đầu năm đến nay.

Một trong những giải pháp được tiếp tục triển khai là các chính sách miễn, giảm và gia hạn thuế, phí, lệ phí. Theo Bộ Tài chính, tổng quy mô các chính sách hỗ trợ đã ban hành khoảng 316,8 nghìn tỷ đồng. Trong đó, số miễn, giảm thuế, phí và lệ phí thực hiện trong 6 tháng đầu năm ước khoảng 89 nghìn tỷ đồng.

Các chính sách này tập trung vào nhiều lĩnh vực như giảm thuế giá trị gia tăng, giảm thuế bảo vệ môi trường đối với xăng dầu, miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp, chấm dứt thu lệ phí môn bài, giảm thuế xuất nhập khẩu đối với một số nhóm hàng và gia hạn thời hạn nộp một số sắc thuế, tiền thuê đất.

Việc hỗ trợ doanh nghiệp đồng nghĩa với việc ngân sách giảm một phần nguồn thu trong ngắn hạn. Tuy nhiên, mục tiêu lớn hơn là giúp doanh nghiệp có thêm nguồn lực để duy trì hoạt động, mở rộng đầu tư và tạo thêm việc làm. Khi hoạt động sản xuất, kinh doanh phục hồi, nguồn thu ngân sách cũng được mở rộng theo hướng ổn định hơn.

Kết quả thu ngân sách 6 tháng đầu năm cho thấy cách điều hành này đã phát huy hiệu quả. Theo Bộ Tài chính, thu ngân sách nhà nước ước đạt khoảng 1.565,4 nghìn tỷ đồng, bằng 61,9% dự toán và tăng 17,2% so với cùng kỳ năm 2025.

Trong đó, thu nội địa đạt khoảng 1.351,4 nghìn tỷ đồng, bằng 61,4% dự toán và tăng 16,4%. Đáng chú ý, nếu loại trừ các khoản thu đặc thù như tiền sử dụng đất, xổ số kiến thiết, cổ tức và lợi nhuận sau thuế của doanh nghiệp nhà nước hay thu hồi vốn đầu tư của Nhà nước, các khoản thu nội địa còn lại tăng tới 26,7%.

Nguồn thu từ khu vực doanh nghiệp cũng ghi nhận mức tăng tích cực. Thu từ doanh nghiệp nhà nước, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và khu vực ngoài quốc doanh đạt khoảng 712,2 nghìn tỷ đồng, tăng 38,4% so với cùng kỳ, bằng 69,9 dự toán. Riêng khu vực ngoài quốc doanh tăng 47,1%, cho thấy hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp tư nhân tiếp tục phục hồi.

Bên cạnh các chính sách hỗ trợ, Bộ Tài chính tiếp tục đẩy mạnh các giải pháp quản lý thu. Ngành thuế mở rộng hóa đơn điện tử, tăng cường quản lý đối với thương mại điện tử, kinh doanh trên nền tảng số và giao dịch xuyên biên giới. Ngành hải quan tiếp tục hiện đại hóa công tác quản lý, đẩy mạnh Hải quan số, tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu.

Cùng với đó, công tác chống thất thu, chống chuyển giá, thu hồi nợ thuế và kiểm tra sau thông quan tiếp tục được tăng cường. Trong 6 tháng đầu năm, cơ quan thuế thực hiện khoảng 21,6 nghìn cuộc kiểm tra, kiến nghị xử lý tài chính khoảng 30,3 nghìn tỷ đồng và đôn đốc thu hồi khoảng 41,9 nghìn tỷ đồng tiền nợ thuế. Cơ quan hải quan thực hiện 502 cuộc kiểm tra sau thông quan và xử lý gần 11,42 nghìn vụ vi phạm.

Những kết quả này cho thấy điều hành thu ngân sách không chỉ dựa vào tăng trưởng của nền kinh tế mà còn dựa vào việc nâng cao hiệu quả quản lý, hạn chế thất thu và mở rộng cơ sở thu từ các lĩnh vực mới.

Cơ cấu lại chi ngân sách theo hướng hiệu quả hơn

Cùng với điều hành thu, công tác điều hành chi ngân sách trong 6 tháng đầu năm cũng tiếp tục được thực hiện theo hướng chặt chẽ và tiết kiệm.

Năm 2026, nhu cầu chi ngân sách rất lớn khi vừa phải bảo đảm nguồn lực cho đầu tư phát triển, vừa thực hiện các nhiệm vụ về quốc phòng, an ninh, an sinh xã hội, cải cách tiền lương, sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Để đáp ứng các yêu cầu này, Bộ Tài chính tiếp tục rà soát, sắp xếp các nhiệm vụ chi, cắt giảm những khoản chi chưa thực sự cần thiết và ưu tiên nguồn lực cho các nhiệm vụ trọng tâm.

Việc thực hiện Nghị quyết số 135/NQ-CP về tiết kiệm chi ngân sách năm 2026 tiếp tục thể hiện rõ định hướng này. Các bộ, ngành và địa phương thực hiện tiết kiệm 10% chi thường xuyên để tạo nguồn cải cách tiền lương, đồng thời phấn đấu tiết kiệm thêm trên 5% chi thường xuyên và tiết kiệm 5% dự toán chi đầu tư để bổ sung nguồn lực cho các công trình hạ tầng trọng điểm.

Theo Bộ Tài chính, tổng chi ngân sách nhà nước 6 tháng đầu năm ước đạt khoảng 1.098,2 nghìn tỷ đồng, bằng 34,8% dự toán.

Trong đó, chi đầu tư phát triển đạt khoảng 317,7 nghìn tỷ đồng, bằng 28,4% dự toán Quốc hội quyết định. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 30,9% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Dù còn chậm so với yêu cầu, tiến độ giải ngân trong tháng 6 đã có chuyển biến tích cực hơn so với các tháng đầu năm.

Cùng với đầu tư phát triển, ngân sách vẫn bảo đảm đầy đủ kinh phí cho giáo dục, y tế, quốc phòng, an ninh, chi trả tiền lương, lương hưu, trợ cấp xã hội và hoạt động của bộ máy sau khi sắp xếp tổ chức.

Ngân sách Trung ương cũng đã sử dụng khoảng 24,8 nghìn tỷ đồng từ nguồn dự phòng để thực hiện các nhiệm vụ cấp bách như khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, bảo đảm quốc phòng, an ninh và các nhiệm vụ phát sinh theo quy định.

Bên cạnh điều hành thu và chi, Bộ Tài chính tiếp tục kiểm soát chặt chẽ bội chi và nợ công trong giới hạn Quốc hội quyết định. Công tác huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ được thực hiện phù hợp với nhu cầu cân đối ngân sách và kế hoạch trả nợ. Đến hết tháng 6, khoảng 182,6 nghìn tỷ đồng trái phiếu Chính phủ đã được phát hành với kỳ hạn bình quân 9,36 năm và lãi suất bình quân 4,11%/năm.

Nhìn chung, điều hành ngân sách nhà nước 6 tháng đầu năm 2026 tiếp tục bám sát mục tiêu hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn bảo đảm an toàn tài chính quốc gia. Từ các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, tăng cường quản lý thu đến việc cơ cấu lại chi ngân sách và ưu tiên đầu tư phát triển, nguồn lực tài chính công đang được sử dụng theo hướng hiệu quả hơn.

Trong những tháng cuối năm, khi nhiều chính sách hỗ trợ tiếp tục được triển khai và các dự án đầu tư công bước vào giai đoạn tăng tốc giải ngân, công tác điều hành ngân sách sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ổn định kinh tế vĩ mô, tạo nguồn lực cho tăng trưởng và thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội năm 2026.