Nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ 8/3, Nhân Dân cuối tuần có cuộc trao đổi với bà Caroline Nyamayemombe, Trưởng đại diện Cơ quan Liên hợp quốc về Bình đẳng giới và Trao quyền cho phụ nữ tại Việt Nam (UN Women Việt Nam) chung quanh ý nghĩa và kỳ vọng của PGEI.
- Thưa bà, từ kinh nghiệm và góc nhìn toàn cầu của UN Women, bà đánh giá như thế nào về các chính sách thực hành quyền bình đẳng giới tại Việt Nam hiện nay?
- Nhân Ngày Quốc tế Phụ nữ năm nay, chúng ta cùng cộng đồng quốc tế lan tỏa một thông điệp chung: “Quyền - Công lý - Hành động” cho phụ nữ và trẻ em gái.
Đặc biệt, với chủ đề năm nay, công lý là góc độ được nhấn mạnh. Công lý quyết định chất lượng cuộc sống hằng ngày của phụ nữ và trẻ em gái - liệu họ có được sống an toàn, không bị bạo lực; có cơ hội tiếp cận việc làm, vị trí lãnh đạo; có được hưởng các dịch vụ thiết yếu đáp ứng nhu cầu của mình hay không.
Việt Nam đã xây dựng được hệ thống luật pháp và chính sách khá toàn diện nhằm thúc đẩy bình đẳng giới, những thành tựu trong lĩnh vực y tế, giáo dục và sự tham gia kinh tế của phụ nữ được quốc tế ghi nhận. Điều này thể hiện cam kết lâu dài của Việt Nam đối với phát triển bao trùm và công bằng.
Tuy nhiên, chúng ta cũng nhận thức rõ rằng, vẫn còn nhiều việc phải làm để bảo đảm mọi phụ nữ và trẻ em gái, nhất là ở vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa và nhóm yếu thế, được thụ hưởng đầy đủ và công bằng.
Nhân dịp này, UN Women tái khẳng định cam kết đồng hành chặt chẽ cùng Chính phủ Việt Nam, các tổ chức xã hội, cộng đồng và đối tác phát triển nhằm tăng cường khả năng tiếp cận công lý của phụ nữ; cải thiện nguồn lực tài chính và sự phối hợp giữa các cơ quan; giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu; đồng thời bảo đảm đổi mới sáng tạo và công nghệ phục vụ tất cả mọi người, không gây tổn hại.
Trong khi hệ thống thống kê quốc gia đang tiếp tục được hoàn thiện, việc tăng cường thu thập và phân tích dữ liệu ở cấp tỉnh, cấp xã là hết sức cần thiết - bởi đây là nơi chính sách tác động trực tiếp đến đời sống người dân.
Chỉ số Bình đẳng giới cấp tỉnh được xây dựng trên cơ sở điều chỉnh phương pháp đo lường quốc tế đã được UN Women áp dụng rộng rãi, bao gồm: Chỉ số Trao quyền cho Phụ nữ và Chỉ số Khoảng cách giới toàn cầu, để phù hợp với bối cảnh Việt Nam, đồng thời có khả năng mở rộng và cập nhật định kỳ.
Thông qua cách tiếp cận đa chiều, chỉ số này giúp các địa phương theo dõi mức độ đóng góp vào việc thực hiện Mục tiêu Phát triển bền vững số 5 và Chiến lược quốc gia về bình đẳng giới. Quan trọng hơn, việc lồng ghép các chỉ số giới vào quá trình ra quyết định ở địa phương sẽ giúp thiết kế chính sách và phân bổ ngân sách sát với nhu cầu thực tế.
Thí dụ, tại các tỉnh nông thôn hoặc còn nhiều khó khăn, phụ nữ có thể gặp hạn chế hơn trong tiếp cận việc làm bền vững, gánh nặng chăm sóc không lương lớn hơn và ít cơ hội tham gia lãnh đạo hơn so các đô thị lớn. Nếu chỉ nhìn vào số liệu trung bình toàn quốc, chúng ta có thể bỏ sót những nhóm đang bị tụt lại phía sau.
Chỉ số Bình đẳng giới cấp tỉnh là một công cụ quản trị mang tính định hướng tương lai, giúp Việt Nam thúc đẩy bình đẳng giới với độ chính xác cao hơn, trách nhiệm giải trình rõ ràng hơn và tham vọng mạnh mẽ hơn - từ cơ sở đi lên.
- Chỉ số PGEI khác gì so các khuôn khổ đánh giá trước đây, và có thể giúp chính quyền địa phương điều chỉnh, cải thiện chính sách như thế nào?
Chỉ số này có hai điểm khác biệt quan trọng.
Thứ nhất, chỉ số tập trung vào kết quả thực tế trong đời sống hằng ngày, chứ không chỉ dừng ở sự tồn tại của chính sách trên giấy tờ. Thay vì chỉ đặt câu hỏi “đã có luật hay chưa”, chỉ số xem xét những vấn đề cụ thể như: Phụ nữ có thu nhập hay không, và mức thu nhập đó so với nam giới ra sao? Trẻ em gái có được duy trì học tập và tiếp cận kỹ năng, công nghệ?... Cách tiếp cận này giúp nhận diện rõ ai đang bị bỏ lại phía sau và vì sao.
Thứ hai, chỉ số được thiết kế riêng cho cấp tỉnh, dựa trên nguồn dữ liệu có thể cập nhật thường xuyên và phản ánh thực tiễn địa phương. Vì vậy, đây không chỉ là một báo cáo phân tích dành cho chuyên gia, mà là công cụ thực tiễn để lãnh đạo địa phương theo dõi tiến bộ, điều chỉnh chính sách và phân bổ ngân sách nhằm cải thiện kết quả bình đẳng giới.
- Vậy người dân sẽ được hưởng lợi như thế nào từ những thay đổi chính sách dựa trên chỉ số này?
Người dân được hưởng lợi khi chính sách trở nên gần gũi và sát với đời sống thực tế hơn. Đối với phụ nữ và trẻ em gái, điều đó có thể đồng nghĩa với: Cơ hội tiếp cận việc làm bền vững và thu nhập tốt hơn; Giảm gánh nặng chăm sóc không lương nhờ dịch vụ hỗ trợ; Nhiều cơ hội hơn để tham gia và lên tiếng trong các quyết định tại địa phương.
Đối với gia đình và cộng đồng, kinh tế địa phương vững mạnh hơn; Dịch vụ công chất lượng hơn; Ngân sách được phân bổ công bằng và hiệu quả hơn.
Quan trọng hơn, tính minh bạch và trách nhiệm giải trình được nâng cao. Khi dữ liệu được công khai, người dân có thể theo dõi tiến độ của địa phương mình và đặt câu hỏi: Vì sao nơi này tiến bộ nhanh hơn nơi khác? Chúng ta có thể làm tốt hơn điều gì?
Như chúng tôi thường nhấn mạnh: Điều gì được đo lường thì sẽ được thực hiện. Khi chúng ta đo lường đúng những vấn đề thật sự quan trọng đối với phụ nữ và trẻ em gái và hành động dựa trên dữ liệu đó, chúng ta có thể xây dựng một quốc gia, nơi bình đẳng không chỉ là khát vọng, mà là hiện thực trong từng địa phương, từng chính sách và từng cuộc đời.
- Xin trân trọng cảm ơn bà! ■
Bộ chỉ số Bình đẳng giới cấp tỉnh (Provincial Gender Equality Index - PGEI) tại Việt Nam, do UN Women Việt Nam cùng Bộ Nội vụ, Tổng cục Thống kê phối hợp thực hiện. Được giới thiệu dưới dạng thử nghiệm tại Hà Nội đầu năm 2026, PGEI là hệ thống các chỉ báo định lượng và định tính: đo lường cả kết quả thực tế và trải nghiệm cuộc sống.
