Theo phương án đề xuất, doanh nghiệp đầu tư ứng dụng, chuyển giao, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo có thể được hỗ trợ 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng, nhưng không vượt quá 6%/năm, trong thời gian tối đa 5 năm. Chính sách dự kiến được triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp trước khi đánh giá, hoàn thiện để nhân rộng.
Doanh nghiệp là trung tâm của chính sách hỗ trợ
Phát biểu khai mạc hội thảo, Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân nhấn mạnh, Nghị quyết số 57 xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới. Để hiện thực hóa mục tiêu này cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ nghiên cứu, phát triển công nghệ lõi, công nghệ chiến lược, xây dựng hạ tầng đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực đến hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.
Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định, doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, các chính sách phải xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, xây dựng cơ chế và hạ tầng dùng chung nhằm giảm chi phí đầu tư, tạo điều kiện để doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo Bộ trưởng, mục tiêu của chương trình hỗ trợ lãi suất vay thông qua NATIF là khuyến khích doanh nghiệp đầu tư ứng dụng, chuyển giao và đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất lao động, không chỉ đối với doanh nghiệp khoa học và công nghệ mà cả những doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư công nghệ mới.
Việc triển khai nhiệm vụ hỗ trợ lãi suất vay thông qua Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia (NATIF) nhằm cụ thể hóa các quy định của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2025, góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư các dự án ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Thực tiễn cho thấy, nhiều doanh nghiệp có nhu cầu đầu tư đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực sản xuất và sức cạnh tranh nhưng vẫn gặp khó khăn về nguồn vốn. Các dự án công nghệ thường đòi hỏi vốn lớn, thời gian thu hồi dài nên chi phí lãi vay là một trong những rào cản đáng kể, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Việc Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí lãi vay sẽ góp phần giảm gánh nặng tài chính, tạo động lực để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Hỗ trợ lãi suất theo cơ chế thị trường, thí điểm 20 doanh nghiệp
Trình bày phương án tại hội thảo, Giám đốc Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia Bùi Quang Minh cho biết, chính sách hỗ trợ lãi suất vay được xây dựng theo nguyên tắc thị trường.
Theo Ban soạn thảo, bản chất của cơ chế hỗ trợ lãi suất là Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp thay vì cấp phát kinh phí hoặc cho vay ưu đãi trực tiếp. Doanh nghiệp vẫn vay vốn theo cơ chế thị trường; tổ chức tín dụng thực hiện đầy đủ việc thẩm định, quyết định cho vay, quản trị rủi ro và thu hồi nợ theo quy định.
Đây được đánh giá là cơ chế có hiệu quả đòn bẩy cao, bởi với một khoản kinh phí hỗ trợ từ ngân sách nhà nước có thể huy động nguồn vốn tín dụng lớn từ các tổ chức tín dụng. Qua đó vừa nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách, thúc đẩy xã hội hóa đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vừa hình thành cơ chế đồng hành giữa Nhà nước, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp trong đầu tư đổi mới công nghệ.
Nhà nước không thay thế hoạt động cấp tín dụng của ngân hàng và cũng không thay doanh nghiệp chịu trách nhiệm đầu tư, mà chỉ chia sẻ một phần chi phí vốn để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo đó, tổ chức tín dụng thực hiện thẩm định, quyết định cho vay và quản lý rủi ro theo quy định; Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí lãi vay nhằm khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ. Cơ chế này được kỳ vọng tạo hiệu ứng "đòn bẩy", huy động nguồn vốn tín dụng xã hội, đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Theo phương án đề xuất, doanh nghiệp thực hiện các dự án ứng dụng công nghệ, chuyển giao công nghệ, đổi mới công nghệ hoặc đổi mới sáng tạo sẽ được xem xét hỗ trợ nếu đáp ứng các tiêu chí về tính khả thi của dự án, hiệu quả kinh tế-xã hội, khả năng nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và tuân thủ các quy định của pháp luật.
Chính sách ưu tiên các dự án sử dụng công nghệ thuộc Danh mục công nghệ khuyến khích chuyển giao, công nghệ cao được ưu tiên đầu tư phát triển và công nghệ chiến lược; hướng tới các dự án tạo giá trị gia tăng cao và có tác động lan tỏa đối với nền kinh tế. Đề xuất mức hỗ trợ bằng 50% lãi suất vay theo hợp đồng tín dụng nhưng không vượt quá 6%/năm, thời gian hỗ trợ tối đa 5 năm.
Để kiểm chứng tính khả thi của cơ chế và quy trình phối hợp giữa Quỹ, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp, Bộ Khoa học và Công nghệ đề xuất triển khai thí điểm đối với 20 doanh nghiệp. Giai đoạn thí điểm dự kiến thực hiện đến hết tháng 9/2026, sau đó tổng kết, đánh giá để tiếp tục hoàn thiện cơ chế.
Tại hội thảo, các đại biểu tập trung góp ý về nhu cầu và tác động của chính sách; tiêu chí, điều kiện hỗ trợ; các rủi ro có thể phát sinh và phương án kiểm soát; quy trình phối hợp giữa Quỹ, tổ chức tín dụng và doanh nghiệp; đồng thời cho ý kiến về phương án triển khai thí điểm.
Các ý kiến sẽ được Bộ Khoa học và Công nghệ tổng hợp để tiếp tục hoàn thiện cơ chế, bảo đảm chính sách hỗ trợ lãi suất vay được triển khai công khai, minh bạch, đúng đối tượng, góp phần thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ công nghệ.
