Trong đó, riêng khối địa phương, tổng dự toán được sử dụng là 28.032,79 tỷ đồng; đã giải ngân 10.789,36 tỷ đồng, đạt 38,49%; còn 17.243,43 tỷ đồng chưa giải ngân. Thời gian còn lại của năm không nhiều, áp lực giải ngân kinh phí cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đòi hỏi phải làm rõ các nguyên nhân để kịp thời tháo gỡ.
Bộ Khoa học và Công nghệ cho rằng, thực tiễn từ các địa phương đạt tỷ lệ giải ngân cao (7 địa phương) cho thấy sự chủ động và quyết tâm của lãnh đạo địa phương tạo ra khác biệt lớn về tốc độ giải ngân. Tuy nhiên, nhiều ý kiến nhận định, tỷ lệ giải ngân cao chưa phản ánh đầy đủ hiệu quả sử dụng kinh phí cũng như những khó khăn trong triển khai từng nhiệm vụ, bởi cần xem xét đồng thời quy mô dự toán, thời điểm giao kinh phí và kết quả đầu ra.
Thực tế, những vướng mắc trong giải ngân của các địa phương cho thấy, tuy thể chế cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã được hoàn thiện căn bản, đẩy mạnh việc phân cấp, phân quyền cho địa phương, nhưng quá trình triển khai vẫn còn những khó khăn cần giải quyết. Chẳng hạn, về cơ chế tài chính, đầu tư, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo đã có Nghị định 265/2025/NĐ-CP, Nghị định 267/2025/NĐ-CP, Nghị định 268/2025/ NĐ-CP, Thông tư 38/2025/TT-BKHCN, Thông tư 39/2025/TT-BKHCN. Tuy nhiên, một số địa phương phản ánh biểu mẫu, phụ lục lại yêu cầu thêm nhiều giấy tờ, làm tăng các điều kiện “con”, khiến khó triển khai nhiệm vụ.
Việc chưa rõ trách nhiệm giữa Sở Khoa học và Công nghệ với Quỹ Phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo địa phương trong quản lý nhiệm vụ, ký hợp đồng, nghiệm thu và thanh toán kinh phí cũng là một vướng mắc. Nhiều địa phương đề nghị làm rõ có bắt buộc thành lập Quỹ hay không; nếu không thành lập Quỹ thì việc giao dự toán kinh phí thực hiện các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trên địa bàn được thực hiện như thế nào.
Thông tin về danh mục, phạm vi và tiến độ triển khai các nền tảng dùng chung, cơ sở dữ liệu do trung ương đầu tư hoặc dự kiến đầu tư chưa được công bố đầy đủ, gây lúng túng cho địa phương trong xác định phạm vi, quy mô đầu tư cũng như lập và thẩm định dự toán kinh phí. Một số nhiệm vụ, dự án phải xin ý kiến bộ, ngành để tránh trùng lặp và bảo đảm khả năng kết nối, tích hợp cho nên bị kéo dài thời gian. Có địa phương phản ánh thiếu hướng dẫn cụ thể về tổ chức hoạt động ứng dụng, chuyển giao tiến bộ khoa học và công nghệ tại cấp xã… Bởi vậy, địa phương mong chờ Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như các bộ, ngành liên quan tháo gỡ nhanh các vướng mắc.
Bên cạnh đó, quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, tổ chức lại bộ máy làm tăng khối lượng công việc, kéo dài thời gian hoàn thiện hồ sơ, ảnh hưởng tiến độ thực hiện và giải ngân. Đáng chú ý, hạn chế về nhân lực và trình độ chuyên môn của cán bộ tại một số địa phương ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tổ chức thực hiện các nhiệm vụ đầu tư công nghệ. Thí dụ tại Cần Thơ, Tuyên Quang, Cao Bằng, Lào Cai…, cán bộ cấp xã còn mỏng, chủ yếu kiêm nhiệm, thiếu chuyên môn hoặc kinh nghiệm lập hồ sơ, dự toán, đấu thầu, thanh quyết toán.
Một số địa phương đề nghị tăng cường đầu mối hỗ trợ, giải đáp vướng mắc về thẩm định, mua sắm, thuê dịch vụ công nghệ thông tin và tổ chức thực hiện nhiệm vụ chuyển đổi số tại địa phương. Những phản ánh ấy cho thấy việc giao nhiệm vụ, kinh phí cần đi cùng bảo đảm năng lực thực hiện.
Từ thực tế nêu trên, cùng với việc các địa phương nhanh chóng nhận diện nguyên nhân, rà soát, bố trí cán bộ phù hợp, đẩy nhanh giải ngân kinh phí; Bộ Khoa học và Công nghệ và các cơ quan liên quan cần kịp thời hoàn thiện cơ chế tài chính và các quy định về quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; xác định đầu mối chuyên môn hỗ trợ, giải đáp cụ thể, tránh hướng dẫn chung chung, nhất là đối với lĩnh vực đổi mới sáng tạo còn khá mới mẻ; tạo thuận lợi cho địa phương triển khai, bảo đảm tiến độ giải ngân gắn với hiệu quả sử dụng kinh phí; có cơ chế đánh giá hiệu quả sử dụng kinh phí dựa trên kết quả đầu ra, làm căn cứ xác định trách nhiệm và bố trí nguồn lực cho những năm tiếp theo.
Đây cũng là nền tảng để nâng cao năng lực tổ chức thực hiện trong những năm tiếp theo, khi nguồn lực dành cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tiếp tục tăng.
