Mới đây, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh Bùi Xuân Cường yêu cầu các sở, ngành khẩn trương hoàn thành những nhiệm vụ được giao đối với các đề xuất đầu tư dự án Metro của các doanh nghiệp. Các dự án đề xuất bao gồm: Dự án do Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (Thaco) làm tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và tuyến Metro số 2 (đoạn Tham Lương - Bến Thành và đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm); đây là tuyến Metro tích hợp đặc biệt quan trọng nhằm kết nối liên thông từ sân bay Long Thành đến sân bay Tân Sơn Nhất. Riêng dự án đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành có chiều dài 41,8 km, tổng mức đầu tư khoảng 88.725 tỷ đồng (tương đương khoảng 3,5 tỷ USD). Dự án được thiết kế theo tiêu chuẩn đường sắt đôi khổ 1.435 mm, tốc độ thiết kế trên tuyến đạt 120 km/giờ.
Một dự án Metro khác do Công ty cổ phần Tập đoàn Sovico đề xuất là tuyến Metro số 4 (Đông Thạnh - Khu đô thị Hiệp Phước); theo đề án, tuyến Metro số 4 có tổng chiều dài 47,3 km với mức đầu tư sơ bộ khoảng 157.450 tỷ đồng. Tổng công ty Đầu tư và Phát triển công nghiệp - CTCP (Tập đoàn Becamex) cũng đã đề xuất đầu tư dự án đường sắt nhanh kết nối trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh - Cái Mép - Bàu Bàng - Cần Thơ. Trong đó, tuyến Thành phố Hồ Chí Minh - Cái Mép dài khoảng 86,4 km; tuyến bắt đầu từ ga An Bình (Thành phố Hồ Chí Minh) đi theo tuyến đường sắt Trảng Bom - Sài Gòn (Hòa Hưng) - Tân Kiên và tuyến đường sắt Biên Hòa - Vũng Tàu đến cụm cảng Cái Mép (có nhánh kết nối ga Trảng Bom11 km). Tuyến Thành phố Hồ Chí Minh - Bàu Bàng từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đến Khu công nghiệp Bàu Bàng dài khoảng 52 km; còn tuyến Thành phố Hồ Chí Minh - Cần Thơ, đi từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh qua Tây Ninh, Đồng Tháp, Vĩnh Long đến Cần Thơ khoảng 174 km. Ông Lê Nguyễn Bảo Trọng, Giám đốc kinh tế kỹ thuật, Tập đoàn Becamex cho biết, khi hình thành dự án sẽ tạo thành mạng lưới giao thông linh hoạt, kết nối cảng biển, khu công nghiệp và trung tâm đô thị. Mục tiêu của dự án là xây dựng trục logistics xanh nối liền trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đến Cái Mép, Bàu Bàng, Cần Thơ, trở thành xương sống vận tải xanh của khu vực miền nam. Dự án này có thể giảm 1,7 triệu phát thải và tiết kiệm hơn 2,2 tỷ USD chi phí logistics mỗi năm.
Ngoài ra, đối với tuyến Metro kết nối trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đến khu vực Cần Giờ do Công ty cổ phần Đầu tư và phát triển đường sắt cao tốc Vinspeed (Tập đoàn Vingroup) đề xuất, Ủy ban nhân dân thành phố giao các sở, ngành và địa phương liên quan khẩn trương có ý kiến trình thành phố xem xét. Ông Lê Văn Khoa, Giám đốc kỹ thuật VinSpeed cho biết, VinSpeed đưa ra phương án đề xuất đầu tư tuyến đường sắt tốc độ cao từ trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh đi Cần Giờ với tốc độ 350 km/giờ, toàn tuyến dài 48,1 km di chuyển 16 phút; so với phương án cũ tốc độ 250 km/giờ, dự án nay nâng lên 350 km/giờ, thiết kế đường đôi, khổ 1.435 mm; vận tốc này cao gấp hơn ba lần metro Bến Thành - Suối Tiên (110 km/giờ); dự kiến khởi công vào cuối năm 2025. “Đây là tuyến đường sắt đô thị tiềm năng kết nối từ khu nội thành đến Khu đô thị lấn biển Cần Giờ, giúp phát triển giao thông, du lịch trên địa bàn, giúp mở thêm không gian phát triển mới”, ông Khoa chia sẻ. Về hình thức đầu tư, đại diện VinSpeed cho hay doanh nghiệp sẽ trực tiếp bỏ vốn đầu tư bằng nguồn vốn tư nhân của VinSpeed, không sử dụng nguồn vốn nhà nước.
Theo VinSpeed, dự án có tổng mức đầu tư 2,93 tỷ USD (hơn 76.000 tỷ đồng). Doanh nghiệp cam kết chi trả toàn bộ chi phí xây dựng, thiết bị, quản lý dự án và dự phòng, với cơ cấu 15% vốn tự có, 85% vốn vay. Riêng chi phí giải phóng mặt bằng hơn 7.600 tỷ đồng sẽ do Nhà nước thực hiện. Ông Trương Tiến Triển, Phó trưởng Ban Quản lý phát triển đô thị Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, sau khi chính thức vận hành việc kết nối trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh với khu vực biển Cần Giờ qua tuyến Metro này sẽ giúp rút ngắn quãng thời gian di chuyển, tạo đột phá trong kết nối giao thông cũng như du lịch, dịch vụ khác.
Để triển khai các dự án đường sắt đô thị, trong đó Thành phố Hồ Chí Minh đặt ra mục tiêu đến năm 2035 hoàn thành 7 tuyến dài 355 km thật sự là thách thức lớn nếu không có các cơ chế đặc thù, vượt trội. Vừa qua, Quốc hội thông qua Luật Đường sắt 2025 bổ sung thêm một số cơ chế, chính sách đặc thù, đặc biệt để đầu tư phát triển đường sắt, đường sắt đô thị. Trong đó đặc biệt quan tâm đến thu hút khối doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư. Tiến sĩ Trương Minh Huy Vũ, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Thời gian qua, các dự án đường sắt chủ yếu là đầu tư công, cho nên việc tư nhân đầu tư đường sắt tốc độ cao là chưa có tiền lệ, kinh nghiệm. Tuy nhiên Nghị quyết số 188/2025/QH15 về phát triển đường sắt đô thị đã ủng hộ các doanh nghiệp Việt Nam mạnh dạn bỏ vốn đầu tư, lựa chọn công nghệ phù hợp, đồng thời đây là cơ hội tăng tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam tham gia. Do đó, những dự án Metro được đề xuất đầu tư cần được thành phố ủng hộ, tạo mọi điều kiện nhất là về cơ chế, chính sách và quy trình lựa chọn nhà đầu tư xứng tầm.
