Để không ai bị bỏ lại giữa dòng nước lạnh

Suốt 5 năm qua, từ miền trung đến miền bắc, dự án “Tình người trong cơn sóng” do Công ty TNHH Cứu hộ Giao thông 116 - Đội Cứu hộ Cứu nạn đường thủy 116 triển khai đã trở thành điểm tựa nhân đạo cho hàng nghìn gia đình, đưa người gặp nạn trở về trong sự trọn vẹn và đầy trân trọng.

Từ khát vọng "trả ơn đời" đến quyết tâm “không để ai bị bỏ lại phía sau”

Cuối mùa mưa, tại một xã ven sông ở miền bắc, gia đình nạn nhân đứng dọc bờ nước, ánh mắt nhìn xa bất định. Khi thông tin về vụ đuối nước được gửi đến Đội Cứu hộ Cứu nạn 116, các thành viên lập tức lên đường dù đêm đã xuống lạnh.

Họ tìm kiếm trong nhiều ngày liền giữa dòng nước xoáy, kiên trì cho đến khi tìm thấy nạn nhân, thực hiện những bước cuối cùng như vệ sinh, thay trang phục và bàn giao trong trạng thái chỉn chu. Gia đình không phải trả bất kỳ chi phí nào. Thậm chí, với trường hợp khó khăn, đội trích quỹ hỗ trợ thêm từ 3 đến 5 triệu đồng.

Đó là một trong hàng nghìn cuộc tìm kiếm mà Đội 116 đã thực hiện từ năm 2020 đến nay.

Nhưng hành trình này bắt đầu từ một câu chuyện rất riêng. Chính anh Nhâm Quang Văn - Tổng đội trưởng, từng trải qua giây phút sinh tử trên biển và được cứu sống. Từ trải nghiệm ấy, anh mang trong mình khát vọng “trả ơn đời”, xây dựng một mô hình cứu hộ, cứu nạn đường thủy hoàn toàn miễn phí để không một gia đình nghèo nào phải gánh (thông thường, mỗi cuộc tìm kiếm như vậy có khoản chi phí lên tới 70-150 triệu đồng).

Ngày 10/10/2020, Đội Cứu hộ Cứu nạn đường thủy 116 ra đời. Buổi đầu chỉ có một mình anh Văn tự lái ca nô, tự lặn, tự câu rà, tự ứng cứu… nhưng dần dần, mô hình nhân ái này lan tỏa, quy tụ hơn 100 thành viên tại nhiều tỉnh, thành phố. Tất cả đều là những người lao động bình thường, tình nguyện tham gia không lương, không phụ cấp, chỉ bằng chữ “tâm”.

Công tác cứu hộ có muôn ngàn "ngã rẽ". Chẳng hạn như tại tỉnh Thái Bình (cũ), nơi được bao bọc bởi sông và biển, đuối nước luôn là nỗi ám ảnh, đặc biệt với trẻ em và những người mưu sinh bằng nghề chài lưới. Khi xảy ra tai nạn, những gia đình nghèo gần như tuyệt vọng vì không thể xoay nổi chi phí tìm kiếm. Đội 116 xuất hiện đúng lúc, xoa dịu những nỗi đau ấy bằng tinh thần tận tuỵ.

Trong các đợt lũ, Đội 116 không chỉ cứu người, tìm kiếm các nạn nhân khỏi vùng ngập mà còn phối hợp đưa lương thực vào những nơi bị cô lập. Nguyên tắc nhất quán là không phân biệt người quen hay người nhà, “đi đến đâu cứu đến đó”, bảo đảm không bỏ sót bất kỳ ai trong vùng nguy hiểm.

Phương châm “Không để ai bị bỏ lại phía sau” trở thành kim chỉ nam trong mọi hành động. Dù là ngày Tết rét buốt hay nắng nóng như đổ lửa, dù một vụ hay hai vụ xảy ra cùng lúc tại hai địa bàn khác nhau, các thành viên vẫn lập tức lên đường. Trong suốt 5 năm qua, họ chưa từng nhận một chai nước lọc hay một suất cơm từ bất kỳ gia đình nào.

Vượt qua gian khó, chuyên nghiệp hóa mô hình cứu hộ, cứu nạn

Không chỉ dừng lại ở tinh thần thiện nguyện, Đội 116 đã hệ thống hóa kinh nghiệm thực tế thành phương pháp cứu hộ bài bản, phù hợp với từng địa hình, điều kiện thời tiết và dòng chảy. Ba phương án chủ lực được triển khai gồm:

Lặn - áp dụng tại khu vực nước sâu, nơi dòng chảy mạnh, đòi hỏi thể lực và kỹ năng cao; Câu rà - sử dụng thiết bị tự chế linh hoạt để rà soát diện tích rộng, tăng tốc độ tìm kiếm; Tìm nổi - dựa vào quy luật dòng nước và dấu hiệu tự nhiên để xác định hướng trôi dạt. Nhờ khả năng vận dụng linh hoạt, nhiều vụ việc phức tạp đã được giải quyết trong thời gian ngắn, giúp các gia đình tránh khỏi nỗi đau kéo dài.

Mô hình tổ chức của đội cũng được chuyên nghiệp hóa, với các bộ phận phối hợp chặt chẽ, gồm: Ban lãnh đạo, Ban kiểm soát nội bộ, Tổ hiện trường, Tổ bảo trì máy móc thiết bị, Tổ tiếp cận nạn nhân, Tổ hậu cần, Ban hành chính-tài chính… Nhờ vậy, mỗi nhiệm vụ cứu hộ đều vận hành nhịp nhàng, 24/24 giờ cho đến khi tìm thấy nạn nhân.

Anh Nhâm Quang Văn, Tổng đội trưởng Đội Cứu hộ Cứu nạn 116, chia sẻ: Trong mỗi chuyến cứu nạn, thử thách lớn nhất chưa bao giờ chỉ nằm ở sức người. Trang thiết bị của đội đa phần đã xuống cấp sau nhiều năm bám trụ với sóng nước, trong khi các đợt cứu hộ thường diễn ra đồng thời ở nhiều địa bàn khiến phương tiện phải hoạt động liên tục.

Những ngày đầu thành lập, anh Văn tự bỏ chi phí xăng dầu, sửa chữa, mua sắm dụng cụ. Về sau, khi mô hình lan tỏa, nhiều nhà hảo tâm đồng hành hỗ trợ, song quỹ cứu hộ của đội vẫn chỉ dành riêng cho nhiệm vụ cứu người và được công khai hằng năm. Mỗi thành viên tự lo toàn bộ chi phí cá nhân trong mọi chuyến đi.

Theo anh Văn, các đợt cứu hộ lớn như tại Phú Yên vừa qua (tháng 11/2025) càng cho thấy rõ áp lực mà đội phải đối mặt. Địa hình chia cắt, nước lũ lên nhanh và dòng chảy mạnh khiến việc tiếp cận khu vực bị cô lập vô cùng gian nan. Phương tiện luôn trong tình trạng quá tải, còn lực lượng phải chia nhỏ để vừa cứu người, vừa vận chuyển nhu yếu phẩm, vừa khảo sát hiện trường.

Khó khăn lớn nhất là việc di chuyển trong điều kiện thời tiết cực kỳ phức tạp. Chỉ một sơ suất nhỏ, ca nô có thể bị lật hoặc rơi vào hố sâu ẩn dưới dòng nước đục. Mưa, gió, dòng chảy là thứ không ai điều khiển được. Chúng tôi vừa phải tiếp cận cứu nạn, vừa phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho anh em. Đó là áp lực nặng nề nhất.

Tổng đội trưởng Đội Cứu hộ Cứu nạn 116 - Nhâm Văn Quang

Anh Nhâm Quang Văn cho biết, để vượt qua những thời điểm căng thẳng, Đội 116 luôn duy trì nguyên tắc tổ chức chặt chẽ và phối hợp nhịp nhàng. Lực lượng được chia thành từng tổ chuyên trách, mỗi tổ nắm rõ nhiệm vụ của mình: Từ cứu hộ, hậu cần, y tế cho tới khảo sát địa bàn. Nhờ vậy, mọi khâu đều vận hành liên tục mà không bị chồng chéo.

Hệ thống bộ đàm được duy trì 24/24 giờ, cập nhật thường xuyên diễn biến ở từng khu vực để tránh rơi vào điểm nguy hiểm. Đội cũng phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương và các câu lạc bộ thiện nguyện khác, giúp xác định nhanh nơi cần ứng cứu trước.

“Điều quý nhất là tinh thần đoàn kết và kỷ luật. Có những đợt, anh em thức trắng nhiều ngày, vừa thiếu ngủ, thiếu ăn nhưng không một ai than phiền. Mọi người đều hiểu rằng phải ưu tiên an toàn của người dân lên trước hết. Từ kinh nghiệm nhiều năm, chúng tôi buộc phải đưa ra quyết định thật chính xác trong mọi tình huống”, anh Văn chia sẻ.

Không chỉ cứu người, đội còn chú trọng phòng ngừa. Từ nhiều năm nay, các lớp dạy bơi và kỹ năng sinh tồn miễn phí được mở tại Thái Bình (cũ), Thanh Hóa và những tỉnh có nguy cơ đuối nước cao. Mỗi dịp hè, hàng nghìn trẻ em và người lớn được học bơi tại các bể bơi miễn phí mà đội phối hợp liên hệ, bảo đảm điều kiện an toàn và không tốn chi phí.

Mỗi bài học bơi là thêm một cuộc đời được bảo vệ. Đó cũng là cách Đội 116 chuyển từ “phản ứng thụ động” sang “phòng ngừa chủ động”, lan tỏa tri thức để giảm thiểu tai nạn.

Lan rộng tinh thần nhân ái

Trong bối cảnh thiên tai, bão lũ ngày càng phức tạp, Đội Cứu hộ Cứu nạn 116 không dừng lại ở những kết quả đã đạt được. Mục tiêu sắp tới là xây dựng mỗi tỉnh một chi nhánh, với đầy đủ trang thiết bị và nhân lực được đào tạo bài bản, bảo đảm mỗi điểm có ít nhất 20 thành viên.

Hiện đội có hơn 100 thành viên nòng cốt và hơn 400 cộng tác viên trên cả nước. Tất cả đều được huấn luyện về bơi lội, lặn, sơ cấp cứu và kỹ năng vận hành thiết bị cứu hộ. Khi nhận được đề nghị hỗ trợ, thành viên tại các tỉnh lập tức ứng trực, phối hợp với Tổng đội để triển khai nhanh nhất.

Anh Nhâm Quang Văn cho biết, Đội 116 đang đặt mục tiêu nâng cao tính chuyên nghiệp trong mọi mặt hoạt động. Trước hết, đội sẽ từng bước nâng cấp phương tiện cứu hộ, từ ca nô, áo phao tới thiết bị định vị và máy dò tìm để bảo đảm an toàn và rút ngắn thời gian tiếp cận hiện trường. Bên cạnh trang bị, đội cũng dự kiến mở các lớp huấn luyện chuyên sâu nhằm chuẩn hóa quy trình, tăng khả năng phối hợp giữa các tổ trong những tình huống khẩn cấp.

Người đội trường dày dặn kinh nghiệm chia sẻ thêm, Đội 116 sẽ tiếp tục mở rộng kết nối với các tổ chức thiện nguyện, cơ quan báo chí và chính quyền địa phương để nâng cao hiệu quả cứu hộ, đồng thời chú trọng phát triển lực lượng trẻ, đào tạo lớp kế cận.

“Cứu hộ không chỉ cần dũng cảm, mà còn cần sự bền bỉ và tính chuyên nghiệp lâu dài. Chúng tôi muốn Đội 116 luôn có một lực lượng kế thừa vững vàng để tiếp tục sứ mệnh cứu người”, anh nhấn mạnh.

Thời điểm nộp hồ sơ tham gia giải thưởng Human Act Prize 2025 của Báo Nhân Dân, đội vẫn đang tham gia cứu trợ khẩn cấp tại huyện Sóc Sơn (Hà Nội). Suốt 11 ngày liên tiếp, 56 thành viên đến từ Hưng Yên, Thanh Hóa, Quảng Ninh, Thái Nguyên và Hà Nội chưa một lần về nhà.

Hành trình của họ gần như không có điểm dừng: từ Nông Cống (Thanh Hóa) chống lũ, sang xã Thắng Lợi tìm người mất tích khi chạy lũ, rồi đến Việt Trì (Phú Thọ) tìm kiếm 2 nạn nhân lật tàu, tiếp tục đến Phú Bình (Thái Nguyên) hỗ trợ vùng ngập nặng, trước khi quay lại Sóc Sơn.

Những chuyến đi nối tiếp nhau như vậy cho thấy tinh thần quả cảm và trách nhiệm xã hội của Đội 116. Họ không phải lực lượng chính quy, không chế độ đãi ngộ, nhưng lại luôn có mặt nơi khó khăn nhất, hiểm nguy nhất.

Sự phát triển tự thân của đội, cùng sự đồng hành của các mạnh thường quân và sự tin tưởng của cộng đồng, tạo nền tảng để “Tình người trong cơn sóng” tiếp tục lan tỏa. Không chỉ cứu hộ, mô hình còn truyền đi thông điệp mạnh mẽ về lòng trắc ẩn, hành động thiện nguyện và tinh thần cộng đồng. Đó là những giá trị bền vững mà xã hội luôn rất cần.