Sáng 23/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Luật Thuế giá trị gia tăng, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp và Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt.
Ngưỡng doanh thu chịu thuế với cá nhân, hộ kinh doanh là vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của các đại biểu.
Cần nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế với hộ kinh doanh
Dự thảo Luật lần này không quy định ngưỡng doanh thu chịu thuế cụ thể trong luật mà giao Chính phủ quy định chi tiết để chủ động, linh hoạt trong điều hành.
Đại biểu Nguyễn Duy Thanh (Đoàn Cà Mau) nhận định đây là bước điều chỉnh linh hoạt trong quản lý thuế.
Theo ông Thanh, thực tiễn có rất nhiều hộ kinh doanh, người dân có ý kiến về ngưỡng doanh thu chịu thuế 500 triệu/năm. Với định hướng sửa đổi lần này, đại biểu ghi nhận ưu điểm tăng tính chủ động điều hành, phù hợp với thực tiễn khi quy mô hộ kinh doanh rất đa dạng.
Tuy nhiên, đại biểu Quốc hội cho rằng dự thảo luật và tờ trình của Chính phủ chưa làm rõ được phương án điều chỉnh.
Trước đó, Ủy ban Kinh tế và Tài chính - cơ quan thẩm tra dự thảo luật đề nghị ngưỡng chịu thuế với hộ kinh doanh tối thiểu là 2 tỷ đồng/năm, song đại biểu đề nghị là 3 tỷ đồng/năm.
“3 tỷ đồng chia đều cho 12 tháng thì doanh thu một tháng khoảng 250 triệu đồng. Trừ tất cả chi phí thuê mặt bằng, lãi suất, thuê nhân công thì hộ đó còn lại lợi nhuận khoảng 10%, tức là lãi 20-25 triệu đồng. Trong khi hộ đó có hai vợ chồng và hai đứa con thì chia ra bốn người, mức thu nhập như vậy là thấp”, đại biểu phân tích.
Trên cơ sở đó, đại biểu Quốc hội đề xuất quy định khung cứng trong luật, thí dụ doanh thu tối thiểu và doanh thu tối đa để bảo đảm tính ổn định hoặc ít nhất phải xác lập nguyên tắc rõ ràng như gắn với thu nhập bình quân đầu người, mức sống dân cư hoặc chỉ số giá tiêu dùng.
Ủng hộ chủ trương giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu, nhưng đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) cũng bày tỏ băn khoăn nếu mọi tham số thuế đều "đóng khung cứng" trong luật thì chính sách sẽ lạc hậu trước sự vận động nhanh chóng của nền kinh tế.
Trên tinh thần đó, đại biểu đề xuất: Luật quy định nguyên tắc và khung giới hạn (sàn và trần) và giao Chính phủ điều hành linh hoạt trong khung đó và Quốc hội thực hiện giám sát thực chất. Theo đại biểu, đây được xem là cách tiếp cận hiện đại, vừa bảo đảm đúng tinh thần Hiến pháp vừa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.
Đi sâu vào phân tích, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (Đoàn Lâm Đồng) đưa ra những dẫn chứng thuyết phục về việc cần nâng ngưỡng doanh thu chịu thuế hiện nay.
Dựa trên dữ liệu kinh tế, đại biểu cho biết GDP bình quân đầu người năm 2025 là 125,5 triệu đồng và dự kiến năm 2026 đạt khoảng 128-130 triệu đồng. Như vậy, ngưỡng 100 triệu đồng hiện tại chỉ bằng 0,8 lần GDP bình quân đầu người, thấp hơn nhiều so với thông lệ quốc tế. Tại các nước có nền kinh tế tương đồng ở Đông Nam Á và châu Á, ngưỡng miễn thuế thường ở mức từ 8 đến 15 lần GDP bình quân đầu người. Từ cơ sở đó, đại biểu đề nghị ngưỡng sàn không thấp hơn 1 tỷ đồng và ngưỡng trần không quá 2 tỷ đồng.
Trong khi đó, đại biểu Phan Đức Hiếu (Đoàn Hưng Yên) đề xuất luật quy định khung mức tối thiểu và tối đa doanh thu chịu thuế với khung rộng hơn, từ 1 tỷ đến 3 tỷ đồng. Đại biểu lý giải, quy định mức tối thiểu để bảo đảm tính hợp lý, phù hợp với thực tiễn, không tăng gánh nặng chi phí quá mức cho doanh nghiệp, tổ chức. Ngược lại, quy định mức tối đa, theo đại biểu, để bảo đảm cân bằng giữa giảm gánh nặng chi phí và thu ngân sách, cũng như mục tiêu thúc đẩy mở rộng, phát triển kinh doanh, tránh tình trạng cơ sở kinh doanh “không muốn lớn” mà cứ muốn duy trì "quy mô nhỏ" để được hưởng ưu đãi thuế.
Làm rõ hơn cơ chế kiểm soát
Cơ bản tán thành việc giao Chính phủ quy định ngưỡng doanh thu, song đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội chuyên trách thành phố Hải Phòng) đề nghị làm rõ hơn cơ chế kiểm soát việc thực hiện.
Theo đại biểu, vấn đề không chỉ là giao ai quy định, mà còn là quy định xong thì kiểm soát bằng cách nào.
“Nếu ngưỡng doanh thu là căn cứ để không phải nộp thuế thu nhập cá nhân hoặc không chịu thuế giá trị gia tăng, thì rất dễ phát sinh tình trạng chia nhỏ hộ kinh doanh, chia nhỏ dòng tiền, chia nhỏ điểm bán hoặc đứng tên nhiều người để nằm dưới ngưỡng”, đại biểu đặt vấn đề.
Vì vậy, đại biểu đề nghị trong văn bản quy định chi tiết, Chính phủ cần thiết kế các nguyên tắc chống chia tách giả tạo doanh thu; đồng thời có cơ chế báo cáo định kỳ để bảo đảm việc điều chỉnh ngưỡng doanh thu thực sự đúng mục tiêu hỗ trợ, không trở thành kẽ hở làm thất thu ngân sách.
Chung quan điểm, đại biểu Thạch Phước Bình (Đoàn Vĩnh Long) cũng lưu ý nguy cơ lợi dụng chính sách.
“Khi áp dụng ngưỡng doanh thu miễn thuế thu nhập doanh nghiệp, trong thực tiễn có thể phát sinh tình trạng doanh nghiệp chia nhỏ hoạt động thành nhiều pháp nhân để giữ doanh thu dưới ngưỡng miễn thuế”, ông Bình nêu vấn đề.
Từ đó, đại biểu đề nghị bổ sung quy định cơ chế cộng gộp doanh thu đối với các doanh nghiệp có cùng chủ sở hữu hoặc có mối quan hệ kiểm soát, nhằm bảo đảm tính công bằng và chống thất thu ngân sách.
Giải trình trước Quốc hội về một số nội dung đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính đã báo cáo, Thủ tướng chỉ đạo sát sao và bộ đã soạn thảo sẵn nghị định, đã gửi ý kiến thẩm định của Bộ Tư pháp, bảo đảm ngay sau khi luật được ban hành, Chính phủ khẩn trương ban hành ngay các văn bản hướng dẫn để luật có thời gian sớm nhất đi vào cuộc sống.
Về ngưỡng doanh thu được miễn nộp thuế, Bộ trưởng cho hay đã cân nhắc rất nhiều mặt, tính toán rất kỹ tác động đến cả thu ngân sách và cả đối tượng nộp thuế.
Theo Bộ trưởng, ngưỡng 1 tỷ đồng với hộ kinh doanh là hài hòa với thời điểm hiện nay. Trong dự thảo luật mới nhất đã tiếp thu theo hướng ngưỡng thuế sẽ giao cho Chính phủ quy định phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội trên nguyên tắc lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ. Ngưỡng 1 tỷ đồng đã gấp đôi mức hiện nay và tác động giảm thu ngân sách khoảng 4.800 tỷ đồng.
Đối với doanh nghiệp nhỏ, Bộ trưởng cho biết mức Chính phủ đề xuất cũng rất phù hợp với điều kiện hiện nay.
“Chúng tôi sẽ cân nhắc rất kỹ và tính toán thêm”, Bộ trưởng nói; đồng thời nhấn mạnh luật thuế phải thiết kế làm sao bảo đảm tính trung lập, tính hiệu quả, chi phí tuân thủ của người nộp thuế thấp nhất.
