Vươn lên dẫn đầu thị trường
Theo báo cáo Clarkson tháng 2/2025, ngành đóng tàu Hàn Quốc chiếm 50% thị phần toàn cầu, vượt qua Trung Quốc (chiếm tới 71% trong năm 2024) để giữ ngôi đầu thế giới. Thành công này đến từ chiến lược tập trung phát triển tàu xanh, tàu thông minh, tàu quân sự hiện đại, cùng việc đẩy mạnh số hóa và tự động hóa. Một minh chứng tiêu biểu là HD Hyundai Heavy Industries, nơi triển khai công nghệ “digital twin” (mô phỏng số song song), cho phép giám sát quy trình theo thời gian thực, tăng năng suất và rút ngắn chu kỳ đóng tàu xuống chỉ còn hơn một năm. Nhiều công đoạn hàn được tự động hóa hoàn toàn, vừa nâng cao chất lượng, vừa tiết kiệm chi phí.
Năm 2024, ngành đóng tàu Hàn Quốc mang lại doanh thu hơn 24 tỷ USD, đóng góp 6,5% GDP, chỉ đứng sau ngành chế tạo bán dẫn và ô-tô. Theo báo cáo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD), lĩnh vực này chiếm 2% giá trị gia tăng và hơn 10% kim ngạch xuất khẩu quốc gia, trở thành một trong những động lực then chốt của nền kinh tế. Cũng theo số liệu mới nhất, năm 2024, ba “ông lớn” dẫn dắt ngành đóng tàu của Hàn Quốc gồm HD Hyundai Heavy Industries, Hanwha Ocean và Samsung Heavy Industries đạt lợi nhuận kinh doanh khoảng gần 1,59 tỷ USD. Riêng Hanwha Ocean ghi nhận doanh thu 7,87 tỷ USD, lợi nhuận kinh doanh hơn 173 triệu USD. Từ chỗ phụ thuộc nhập khẩu công nghệ, Hàn Quốc đã vươn lên thành cường quốc đóng tàu với tầm ảnh hưởng toàn cầu.
Đó là những thông tin đáng chú ý được đưa ra tại Hội thảo chuyên đề về đóng tàu và logistics vừa diễn ra tháng 8/2025 tại tỉnh Gyeongsangnam, thủ phủ của ngành công nghiệp tàu thủy Hàn Quốc. Đại diện các doanh nghiệp đóng tàu và công nghiệp phụ trợ đóng tàu tiêu biểu đã mang đến các kinh nghiệm cũng như tìm kiếm cơ hội mở rộng hợp tác, nâng cao chuỗi giá trị.
Giới chuyên gia đánh giá thành công của Hàn Quốc gắn liền với sự hỗ trợ mạnh mẽ của Chính phủ. Giáo sư Yang Young Mo, chuyên gia nghiên cứu và đào tạo trong lĩnh vực đóng tàu cho biết, nhiều năm qua, Hàn Quốc triển khai đồng bộ các chương trình bảo lãnh tín dụng xuất khẩu, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển (R&D), đào tạo nhân lực, tạo thành một hệ sinh thái kết nối giữa doanh nghiệp, viện nghiên cứu và nhà nước.
Ngành công nghiệp đóng tàu cũng đạt đến mức chuyên biệt cao khi mỗi nhà máy tập trung vào một công đoạn nhất định, hình thành hệ sinh thái khép kín. Ông Ryu Chang Soo, Tổng Giám đốc Công ty Neotec, chia sẻ: “Chúng tôi chuyên gia công tấm thép và sản xuất vật liệu cách nhiệt cho tàu chở LNG (khí tự nhiên hóa lỏng) 174K của Samsung Heavy Industries. Sự chuyên biệt giúp đầu tư công nghệ chuyên sâu, đồng thời vị trí gần nhà máy đóng tàu tại Geoje tạo thuận lợi cho hợp tác nhanh chóng, hiệu quả”.
Trong chuyến thăm cuối tháng 8/2025, phóng viên cũng có dịp tham quan nhà máy DHI, một trong những xưởng đóng tàu hiện đại nhất Hàn Quốc và là đối tác lớn của Samsung Heavy Industries. Có 31 kỹ sư, kỹ thuật viên người Việt đang làm việc tại đây. Theo đại diện đơn vị, người lao động Việt Nam được đánh giá là tay nghề cao, hòa đồng và tuân thủ tốt kỷ luật lao động.
Kỳ vọng hợp tác để bứt phá
Theo số liệu năm 2025, Việt Nam có khoảng 88 doanh nghiệp đóng tàu phân bố trên cả nước. Đường bờ biển dài hơn 3.200 km cùng chi phí nhân công ở mức cạnh tranh là những lợi thế thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ. Giáo sư Yang Young Mo nhận định: “Nếu mở nhà máy tại Việt Nam, các doanh nghiệp Hàn Quốc có thể tiết kiệm hơn một nửa chi phí nhân công, vốn chiếm tới 25% chi phí đóng tàu”. Ông cũng khuyến nghị Việt Nam cần hợp tác sâu hơn, không chỉ dừng ở thi công mà tiến tới thiết kế, kỹ thuật - yếu tố cốt lõi cho sự phát triển lâu dài.
Giáo sư Yang Young Mo nhấn mạnh rằng, một con tàu có thể cần tới hàng trăm nghìn, thậm chí hàng triệu chi tiết, phức tạp hơn cả ô-tô hay máy bay. Do đó, muốn phát triển bền vững, Việt Nam không thể chỉ đầu tư riêng ngành đóng tàu mà còn phải phát triển đồng bộ các ngành công nghiệp phụ trợ, từ sản xuất linh kiện, vật tư, đến các dịch vụ kỹ thuật cao: “Lợi thế của Việt Nam là dân số đông gấp đôi Hàn Quốc, nếu tận dụng tốt nguồn lao động dồi dào và tăng cường hợp tác quốc tế, Việt Nam thậm chí có thể phát triển nhanh hơn cả Trung Quốc trong giai đoạn đầu”, Giáo sư Yang Young Mo cho biết.
Nhiều doanh nghiệp Hàn Quốc cũng bày tỏ mong muốn hợp tác với Việt Nam. Ông Chang Hun Ju, Trưởng đại diện Công ty Sunyang VK Shipbuilding chi nhánh Việt Nam cho biết, trong hai năm qua, ông đã khảo sát toàn diện tình hình ngành công nghiệp đóng tàu Việt Nam. Từ đó, doanh nghiệp đã chính thức thành lập chi nhánh tại Việt Nam. Ông chia sẻ: “Khi trực tiếp quan sát quá trình đóng tàu trong nước, tôi có niềm tin và khát vọng đồng hành cùng ngành đóng tàu Việt Nam. Chúng tôi mong muốn trở thành cầu nối vững chắc, đưa các doanh nghiệp cung cấp thiết bị, vật tư và đối tác Hàn Quốc đến Việt Nam, đồng thời chuyển giao công nghệ”.
Bên cạnh đó, Công ty NeoTech và New Tech - đối tác cung ứng thiết bị cho HD Hyundai Heavy Industries - đang nghiên cứu mở kho hậu cần tại Việt Nam nhằm cung cấp linh kiện, thiết bị cho các nhà máy đóng tàu trong nước theo mô hình “Just In Time” (giao hàng đúng lúc). Tương tự, Công ty Byucksan Marine Insulation với 25 năm kinh nghiệm sản xuất vật liệu cách nhiệt và chống cháy cho các nhà máy đóng tàu lớn như Samsung Heavy Industries và Hanwha Ocean, cũng bước đầu xuất khẩu vật liệu chống cháy sang Việt Nam cũng như tìm kiếm đối tác mở rộng sản xuất.
Ngành đóng tàu Hàn Quốc từ chỗ nhập khẩu công nghệ cho đến vị thế đứng đầu thế giới là minh chứng cho sự phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và chính sách hỗ trợ phù hợp. Với lợi thế địa lý, nhu cầu thị trường lớn và xu hướng dịch chuyển ngành đóng tàu toàn cầu sang khu vực châu Á, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển mạnh mẽ ngành công nghiệp đóng tàu. Việc tăng cường hợp tác quốc tế, đặc biệt với các quốc gia có nền công nghiệp hàng hải phát triển như Hàn Quốc có thể được xem là hướng đi chiến lược giúp ngành đóng tàu Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.
