Điểm mới năm nay là hệ thống không xét tuyển sớm, không chia chỉ tiêu theo phương thức và tổ hợp. Vì thế, điểm chuẩn giữa các phương thức và tổ hợp sẽ được quy đổi tương đương.
“Sân chơi chung” xét tuyển cùng đợt
Theo Bộ GD&ĐT, kỳ tuyển sinh đại học năm nay cả nước có gần 850.000 thí sinh đăng ký hơn 7,6 triệu nguyện vọng xét tuyển trên hệ thống xét tuyển chung. Trung bình mỗi thí sinh đăng ký tới 9 nguyện vọng, vượt xa con số các năm trước, rất nhiều thí sinh đăng ký trên 100 nguyện vọng. Đáng chú ý, thống kê sơ bộ có ít nhất 10 thí sinh đăng ký từ 125 đến 152 nguyện vọng. Đặc biệt có trường ở TP Hồ Chí Minh, thí sinh đăng ký hơn 160.000 nguyện vọng xét tuyển.
Thí sinh Nguyễn Văn T (Bắc Ninh) chia sẻ: “Năm ngoái, các thí sinh được xét tuyển sớm nhờ phương thức nộp học bạ, do vậy, chắc chắn biết mình đỗ rồi. Năm nay, các trường không được công bố kết quả trước, nên lo ngại mình trượt, em đã “rải” đến gần 50 nguyện vọng. Nhiều quá, đến bây giờ, em cũng không còn nhớ rõ ngành nào là ưu tiên(!?)”.
Thực tế, nếu như những năm trước thí sinh có thể “giữ chỗ” trước thông qua các phương thức xét tuyển sớm như học bạ, điểm đánh giá năng lực hay ưu tiên xét tuyển của trường, thì năm nay mọi cơ hội giờ chỉ còn gói gọn trong một lần xét tuyển duy nhất dựa vào dữ liệu lọc ảo của bộ. Chính thay đổi này đã làm tăng thêm áp lực cho thí sinh, khiến nhiều em chọn “đăng ký thật nhiều” để... đỡ lo.
Lý giải số lượng nguyện vọng tăng, PGS, TS Nguyễn Phong Điền, Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng, điều này đã được dự đoán từ trước nên không có gì bất thường. Ông phân tích, những năm trước, thí sinh được xét tuyển và thông báo kết quả trúng tuyển sớm. Trong khi đó, Quy chế tuyển sinh năm nay bỏ xét tuyển sớm. Kết quả học bạ, chứng chỉ ngoại ngữ được quy đổi, hay điểm các kỳ thi đánh giá năng lực… vẫn được bảo lưu và sử dụng trong đợt xét tuyển chung của Bộ GD&ĐT. “Năm nay là “sân chơi chung”, dù xét tuyển bằng học bạ, điểm thi tốt nghiệp THPT hay các kỳ thi riêng… tất cả đều xét tuyển chung một đợt”, PGS, TS Nguyễn Phong Điền nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, xét tuyển sớm những năm qua khiến kỳ tuyển sinh kéo dài, thí sinh phải xin xác nhận kết quả học tập gửi nhiều cơ sở đào tạo, gây tốn kém nguồn lực xã hội. Khi đã có kết quả sớm, thí sinh thường yên tâm, chỉ đăng ký ít nguyện vọng, thậm chí có em chỉ cần một nguyện vọng trên Hệ thống hỗ trợ tuyển sinh chung là đủ vì đã trúng tuyển sớm. Đặc biệt, nhiều trường gọi trúng tuyển sớm với số lượng lớn nhưng tỷ lệ nhập học thấp, cho thấy hiệu quả không cao.
Phó Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho biết, nhóm xét tuyển miền bắc có 65 trường tham gia. Năm nay, số nguyện vọng cũng tăng. Việc bỏ xét tuyển sớm giúp bảo đảm công khai, minh bạch và công bằng hơn cho cả thí sinh lẫn các trường. Trước đây, có trường dành 50% chỉ tiêu cho học bạ THPT và 50% cho phương thức khác, vô hình trung khiến nhiều thí sinh giỏi mất cơ hội.
TS Lê Anh Đức, Trưởng Phòng Quản lý đào tạo Đại học Kinh tế quốc dân cũng cho rằng, việc Bộ GD&ĐT “siết chặt” quy định về tuyển sinh sớm; các trường không được công bố kết quả trước, khi đó tất cả nguyện vọng xét tuyển được thực hiện cùng đợt nhằm tạo sự minh bạch, đồng bộ thời gian xét tuyển. Quy định trên sẽ tạo công bằng hơn trong tuyển sinh, hạn chế tình trạng trường “chạy đua” tuyển sinh sớm, gây nhiễu thông tin. Thí sinh có thêm thời gian cân nhắc, không bị “chốt đơn” từ quá sớm khi chưa rõ năng lực thực tế sau kỳ thi tốt nghiệp.
Tối ưu hóa khả năng trúng tuyển
Ths Phạm Thanh Hà, Phó Trưởng phòng phụ trách Quản lý đào tạo, Trường đại học Ngoại thương cho biết: Năm nay, tất cả các trường đại học đều không xác định chỉ tiêu theo từng phương thức hay tổ hợp tuyển sinh, mà chỉ xác định chỉ tiêu theo từng ngành hoặc chương trình đào tạo. Khi xét tuyển, hệ thống tự động lựa chọn điểm cao nhất trong các phương thức hoặc tổ hợp mà thí sinh có. Vì thế, việc đặt thứ tự nguyện vọng là rất quan trọng. Ths Phạm Thanh Hà lưu ý thêm, thí sinh không nên tập trung toàn bộ nguyện vọng vào một trường, mà nên phân bổ theo ngành yêu thích ở nhiều trường với mức điểm chuẩn khác nhau để tối ưu hóa khả năng trúng tuyển.
Theo PGS, TS Nguyễn Phong Điền, việc quy đổi tương đương điểm trúng tuyển không phức tạp như nhiều người nghĩ, chỉ là hiệu chỉnh kỹ thuật theo lý thuyết khảo thí để bảo đảm công bằng giữa các tổ hợp và phương thức xét tuyển. “Học sinh lớp 12 đã được học về phân vị nên khái niệm này không xa lạ”, PGS, TS Nguyễn Phong Điền nói, đồng thời cho hay, 65 trường trong nhóm miền bắc đều thực hiện thành thạo quy đổi điểm theo phương pháp bách phân vị. Theo đó, việc áp dụng bách phân vị hiện nay là phù hợp và tất yếu để bảo đảm công bằng trong tuyển sinh, giúp các trường tuyển đúng thí sinh phù hợp, đồng thời tạo điều kiện để học sinh lựa chọn ngành học yêu thích. Cơ hội sẽ được phân bổ đều cho các trường và thí sinh.
Tại Đại học Kinh tế quốc dân, ông Lê Anh Đức cho hay, các phương thức xét tuyển vào trường sẽ được quy đổi về cùng một thang điểm 30. Điều này nghĩa là các điểm số từ các kỳ thi khác nhau, các chứng chỉ quốc tế, hay các phương thức xét tuyển khác nhau sẽ được chuyển đổi để có thể so sánh và xét tuyển chung. “Việc quy đổi này giúp cho việc xét tuyển trở nên công bằng hơn, tạo điều kiện cho thí sinh có thể so sánh điểm số của mình với các phương thức khác nhau”, ông Lê Anh Đức nhấn mạnh, đồng thời dẫn thí dụ: Nếu năm trước, một ngành có điểm chuẩn là 26 dựa trên tổ hợp xét tuyển cụ thể thì năm nay, sau khi quy đổi, điểm chuẩn có thể là 25 nhưng vẫn xét trên tổng số chỉ tiêu.
Trên thực tế, một thí sinh có thể đăng ký nhiều phương thức khác nhau - từ thi tốt nghiệp THPT, học bạ THPT, chứng chỉ ngoại ngữ quốc tế, cho tới điểm thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy. Ông Lê Anh Đức cho rằng, nếu không có phương pháp quy đổi hợp lý, việc so sánh và lựa chọn sẽ dễ rơi vào tình trạng thiếu công bằng. Hiện, mỗi phương thức xét tuyển hiện nay được thiết kế theo cấu trúc và thang điểm riêng. Chứng chỉ IELTS tính theo thang điểm 0 - 9, điểm học bạ theo thang 10, kỳ thi tốt nghiệp THPT theo thang 30, còn bài thi đánh giá năng lực lại theo thang 1.200. Nếu không có cách “đặt thước đo chung”, các trường khó có thể xác định năng lực thật sự của thí sinh khi cùng cạnh tranh vào một ngành học.
Chính vì vậy, quy đổi điểm không chỉ là yêu cầu kỹ thuật trong xét tuyển mà còn là cơ sở để bảo đảm tính minh bạch, khách quan và công bằng cho tất cả thí sinh. Khi tất cả thí sinh, dù xét tuyển theo phương thức nào, đều có một thước đo chung, nguy cơ thiên lệch cho một nhóm đối tượng sẽ giảm đi đáng kể. Ngoài ra, phương pháp này giúp bảo đảm tính khoa học trong tuyển sinh. Việc quy đổi dựa trên chuẩn thống nhất góp phần phản ánh đúng năng lực học tập và năng lực ngoại ngữ của thí sinh, thay vì để mỗi thang điểm hoạt động rời rạc. Quy đổi điểm cũng giúp thí sinh dễ định hướng chiến lược đăng ký. Nhiều em thường phân vân giữa việc nộp chứng chỉ IELTS, dùng điểm học bạ hay chờ kết quả kỳ thi tốt nghiệp. Khi có bảng quy đổi rõ ràng, thí sinh có thể tính toán và chọn phương án tối ưu, tránh đăng ký theo cảm tính.
Đây cũng là giải pháp tăng tính linh hoạt cho các trường đại học. Thông qua quy đổi, các trường vừa có thể đa dạng hóa nguồn tuyển, vừa duy trì sự công bằng trong đánh giá. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh tuyển sinh ngày càng gay gắt. Trong xu thế tuyển sinh đa dạng, quy đổi điểm giữa các phương thức không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là công cụ quản lý hiệu quả. Nếu được áp dụng thống nhất, đây sẽ là “chìa khóa” góp phần nâng cao chất lượng tuyển sinh đại học những năm tới.
Hiện nay, toàn bộ thông tin tuyển sinh đã được công bố trên website của các trường. Việc thí sinh nắm rõ điểm sàn, độ lệch điểm giữa các tổ hợp xét tuyển, quy trình đăng ký và các mốc thời gian là yếu tố then chốt để không đánh mất cơ hội vào giảng đường đại học đúng với nguyện vọng đã ấp ủ. Một chuyên gia tuyển sinh cảnh báo: “Việc cho phép đăng ký không giới hạn số nguyện vọng là để mở rộng cơ hội cho thí sinh. Nhưng nếu không có sự tư vấn kỹ càng, các em dễ chọn sai ngành, sai trường, dẫn đến việc học không phù hợp, phải chuyển ngành hoặc bỏ học giữa chừng”.
Về vấn đề này, ông Lê Anh Đức đề xuất, Bộ GD&ĐT tiếp tục tăng cường hệ thống lọc ảo thông minh. Các cơ sở giáo dục đại học nên công bố dự báo điểm chuẩn theo nhiều kịch bản, hỗ trợ thí sinh cân nhắc. Về phía thí sinh, các em cần có chiến lược chọn nguyện vọng thông minh: không chỉ chạy theo số lượng mà phải tính toán mức độ phù hợp với năng lực, ngành học, xu hướng nghề nghiệp.
