Cách đây 53 năm về trước, trong trận đánh ác liệt với quân địch trên chiến trường Tây Ninh, các anh đã anh dũng hy sinh và được chôn cất cạnh nhau bên một gốc cây cổ thụ tại ấp Con Trăn, xã Tân Hòa, huyện Tân Châu (cũ).
Mẫu giấy ghi tên liệt sĩ trong lọ thuốc kháng sinh Penicillin
Những ngày đầu Thu, có mặt trong căn nhà nhỏ của gia đình ông Lê Văn Thái (sinh năm 1957, ở xã Vĩnh Tường, Nghệ An), chúng tôi được nghe ông chia sẻ về hành trình đi tìm mộ anh trai mình - liệt sĩ Lê Văn Tự, hy sinh ngày 4/1/1973.
Ông Thái cho biết, anh Lê Văn Tự là con trai đầu trong gia đình. Anh nhập ngũ vào ngày 5/1/1971 và đến ngày 31/10/1971 được điều động vào miền Đông Nam bộ, trong đội hình của Tiểu đoàn 42 thông tin.
Từ ngày đi cho đến lúc hy sinh, anh trai ông chưa kịp về phép lấy một lần. Ngày ấy, khi giấy báo tử được gửi về, cha ông rất đau buồn, khóc suốt nhiều ngày. Cho đến lúc trăn trối, cha ông vẫn đau đáu dặn, bằng mọi giá phải tìm và đưa anh Tự về.
Năm 2003, dù kinh tế gia đình khó khăn, ông Thái vẫn quyết định vay 7 triệu đồng để vào miền Nam tìm mộ anh. Một tháng rưỡi rong ruổi hết tỉnh này sang tỉnh khác, tìm khắp các nghĩa trang liệt sĩ, nhưng đều không thấy. Thiếu thông tin, ông không thể biết được anh mình đang nằm ở đâu nên đành trở về Nghệ An.
Cơ hội tìm thấy mộ liệt sĩ Lê Văn Tự đến vào một buổi chiều cuối đông, năm 2010. Khi đang đi làm đồng ruộng, ông nhận được cuộc điện thoại từ người họ hàng ở trong miền Nam báo về, đã có thông tin về mộ anh Tự.
“Hôm đó, tôi bỏ ruộng chạy về luôn. Sau hàng chục năm mòn mỏi chờ đợi, thông tin khiến cả gia đình vỡ òa trong nước mắt”, ông Thái chia sẻ.
Vài ngày sau, ông Thái cùng người thân khăn gói, tức tốc vào Tây Ninh. Khi được chỉ điểm khu đất nơi an táng anh trai mình, ông bàng hoàng nhận ra khu vực này chính là nơi mà chiếc xe máy của mình từng bị chết máy giữa cơn mưa tầm tã trong chuyến tìm mộ anh trai vào bảy năm trước.
Năm nay đã ở tuổi 70, và cũng đã nhiều năm trôi qua, nhưng ông Thái vẫn nhớ được: Cô Ba, người huyện Tân Châu, Tây Ninh, là y tá khẳng định anh trai tôi và một người tên Hiền, cùng quê, cùng đơn vị được an táng dưới gốc cây cổ thụ tại ấp Con Trăn, xã Tân Hòa, huyện Tân Châu (cũ).
“Chúng tôi đào theo vị trí cô Ba chỉ, phát hiện hai hộp sọ, một ít xương và hai lọ thuốc Penicillin. Trong mỗi chiếc lọ có mảnh giấy nhỏ có ghi thông tin, đã ố màu thời gian, nhưng còn đọc được: Liệt sĩ Lê Văn Tự, Liệt sĩ Nguyễn Hiền.
Lúc đó, mọi người không ai kìm được nước mắt. Bởi không thể phân định được xương của ai, sau khi được sự đồng ý của cơ quan chức năng, chúng tôi quyết định cất bốc, đưa toàn bộ xương cốt và mấy nắm đất đen trong huyệt mộ đó về Nghệ An”, ông Thái nhớ lại.
Giải mã thông tin “liệt sĩ Nguyễn Hiền”
Trở về quê hương Nghệ An, hai người lính kiên trung tiếp tục được yên nghỉ bên nhau, chung một ngôi mộ tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Việt-Lào. Tuy nhiên, thời điểm đó, do chưa khẳng định được danh tính người nằm cùng phần mộ nên trên bia mộ chỉ có tên liệt sĩ Lê Văn Tự.
Những năm sau đó, ông Lê Văn Thái tiếp tục nhờ bạn bè, người quen, các cựu chiến binh và cơ quan chức năng dò hỏi thông tin về người liệt sĩ tên Nguyễn Hiền chôn chung mộ với anh trai mình, nhưng không có manh mối.
Mãi cho đến năm 2016, có mấy người ở huyện Nghi Lộc cũ tìm đến nhà ông Thái và giới thiệu là người thân của liệt sĩ Trần Đình Hiền (sinh năm 1952), quê xã Nghi Tiến, huyện Nghi Lộc (nay là xã Hải Lộc, Nghệ An).
Lúc đó, khi tôi kể lại việc khai quật ngôi mộ dưới gốc cây và đưa lọ Penicillin có mẩu giấy ghi dòng chữ Nguyễn Hiền ra, anh Lịch vô cùng xúc động, òa khóc. Bao năm, anh ấy và gia đình cũng đi tìm hết nơi này sang nơi khác, nhưng không thấy mộ em mình...
ÔNG LÊ VĂN THÁI
Theo thông tin ông Trần Đình Lịch, anh trai liệt sĩ Trần Đình Hiền cung cấp cho ông Thái, thì hồ sơ lưu giữ tại Tiểu đoàn 42 thông tin cho thấy tháng 1/1973, trong lần làm nhiệm vụ, anh Hiền và anh Tự bị thương khi vượt sông. Cả hai anh được điều trị tại trạm phẫu ở ấp Con Trăn, xã Tân Hòa.
Ngày 4/1/1973, khu vực trạm phẫu bị địch càn, cả anh Trần Đình Hiền và Lê Văn Tự hy sinh. Do tình thế nguy cấp, các y tá, bác sĩ trạm phẫu chỉ kịp an táng hai anh dưới gốc cây kèm hai lọ Penicillin ghi tên.
“Lúc đó, khi tôi kể lại việc khai quật ngôi mộ dưới gốc cây và đưa lọ Penicillin có mẩu giấy ghi dòng chữ Nguyễn Hiền ra, anh Lịch vô cùng xúc động, òa khóc. Bao năm, anh ấy và gia đình cũng đi tìm hết nơi này sang nơi khác, nhưng không thấy mộ em mình…”, ông Thái cho hay.
Giải đáp băn khoăn của chúng tôi: “Em trai đã hy sinh của ông Lịch là Trần Đình Hiền, tại sao tên ghi trên mẩu giấy là Nguyễn Hiền”, ông Thái cho rằng: Dù chưa thể khẳng định được, tuy nhiên, thông tin ông cung cấp về quá trình tìm kiếm anh trai trùng khớp với thông tin của ông Lịch thu thập được, cho thấy nhiều khả năng, khi an táng, họ của liệt sĩ Hiền bị ghi nhầm.
Quá trình làm việc với đơn vị và những nhân chứng sau đó của gia đình, ông Lịch khẳng định nhận định của ông Thái là chính xác.
Anh Trần Công Long Bình (sinh năm 1976, trú tại phường Vinh Hưng, tỉnh Nghệ An, con trai ông Trần Đình Lịch) chia sẻ: “Sau khi thông tin về chú của tôi được giải mã, phần mộ chung trong Nghĩa trang Liệt sĩ quốc tế Việt-Lào được gắn tấm bia mới, đầy đủ thông tin của hai liệt sĩ Lê Văn Tự và Trần Đình Hiền. Bố tôi và chú Thái cũng kết nghĩa anh em. Mối lương duyên đó được vun đắp, giữ gìn. Đến nay, khi bố tôi đã qua đời, gia đình hai bên đi lại thân thiết, ngày giỗ chung hay ngày Thương binh, liệt sĩ 27/7, lễ Tết, hai nhà đều gặp nhau...”.
