Chuẩn bị kỹ lưỡng cho kỳ thi tốt nghiệp THPT

Theo thống kê của Sở Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Hà Nội, tính đến 17 giờ ngày 7/5, toàn thành phố có 103.000 thí sinh đã đăng ký dự thi tốt nghiệp THPT năm 2024, chiếm khoảng 92% tổng số thí sinh đang học lớp 12 tại các đơn vị, trường học trên địa bàn thành phố.
Thí sinh tìm hiểu quy chế của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: NAM NGUYỄN
Thí sinh tìm hiểu quy chế của kỳ thi tốt nghiệp THPT. Ảnh: NAM NGUYỄN

Nhiều khâu chuẩn bị đã sẵn sàng

Trong số các thí sinh đã đăng ký dự thi, có 90.930 thí sinh đăng ký dự thi lấy kết quả để vừa xét công nhận tốt nghiệp THPT, vừa để xét tuyển vào đại học; có 9.362 thí sinh đăng ký dự thi chỉ để xét công nhận tốt nghiệp THPT; số còn lại đăng ký dự thi lấy kết quả xét tuyển vào đại học. Sở GD&ĐT Hà Nội lưu ý, thí sinh đăng ký dự thi đúng thời gian quy định và thực hiện theo hình thức trực tuyến trên hệ thống quản lý thi của Bộ GD&ĐT, hạn cuối vào 17 giờ ngày 10/5/2024. Như vậy, thí sinh còn hai ngày nữa để đăng ký dự thi. Thí sinh lưu ý kiểm tra thật kỹ thông tin bài thi, môn thi, vì sau ngày 10/5 thí sinh không được quyền điều chỉnh thông tin bài thi, môn thi.

Sở GD&ĐT Hà Nội tiếp tục yêu cầu các nhà trường tăng cường rà soát đối tượng đăng ký dự thi; thường xuyên kiểm tra thông tin phản hồi sai sót của thí sinh để chỉnh sửa và thông báo kết quả chỉnh sửa cho thí sinh.

Nhằm kịp thời hướng dẫn, tiếp nhận và giải đáp những băn khoăn thắc mắc của thí sinh liên quan đến việc đăng ký thi tốt nghiệp THPT năm 2024, Bộ GD&ĐT công bố tổng đài hỗ trợ thí sinh. Theo đó, trong suốt thời gian đăng ký dự thi, thí sinh trên cả nước có thể liên hệ theo số máy 18008000 nhánh số 2 để được hỗ trợ, hướng dẫn và cung cấp các thông tin liên quan đến việc đăng ký thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2024.

Bộ GD&ĐT lưu ý thí sinh đọc kỹ hướng dẫn trước khi đăng ký dự thi và thực hiện đầy đủ các bước trong quy trình đăng ký thi tốt nghiệp THPT. Thí sinh cũng cần lưu ý, nếu đang là học sinh lớp 12 năm học 2023-2024 thì đăng ký dự thi theo hình thức trực tuyến tại hệ thống quản lý thi

https://thisinh.thitotnghiepthpt.edu.vn. Nếu là thí sinh tự do thì đăng ký dự thi trực tiếp tại các địa điểm đăng ký dự thi do sở GD&ĐT quy định.

Khi đăng nhập lần đầu, hệ thống yêu cầu thí sinh bắt buộc phải đổi mã đăng nhập (mật khẩu). Thí sinh có trách nhiệm bảo mật thông tin tài khoản, mật khẩu được cấp để đăng nhập vào hệ thống. Thí sinh cần ghi nhớ mật khẩu sau khi đổi. Trong trường hợp quên mật khẩu, thí sinh cần liên hệ với nhà trường để xin cấp lại mật khẩu hoặc bấm vào nút quên mật khẩu trên hệ thống để lấy lại mật khẩu. Trong thời gian đăng ký dự thi (từ ngày 2/5 đến 17 giờ ngày 10/5/2024), thí sinh có thể đăng nhập vào hệ thống để kiểm tra và chỉnh sửa lại thông tin của mình cho chính xác. Trước khi đăng nhập hệ thống để đăng ký dự thi, thí sinh cần chuẩn bị đầy đủ các thông tin cá nhân, file ảnh chụp chân dung (4 x 6), file ảnh chứng chỉ ngoại ngữ miễn thi (nếu có) và các minh chứng để hưởng chế độ ưu tiên.

Bộ GD&ĐT sẽ thành lập 63 đoàn kiểm tra công tác chỉ đạo, tổ chức coi thi và công tác thanh tra coi thi tại 63 sở giáo dục và đào tạo các tỉnh, thành phố. Số lượng cán bộ tối thiểu tham gia đoàn kiểm tra thực hiện nhiệm vụ kiểm tra trực tiếp tại một điểm thi theo nguyên tắc: Dưới 20 phòng thi có hai người; từ 20 đến 40 phòng thi có ba người; từ 41 phòng thi trở lên có bốn người. Đối với các điểm thi có các phòng thi bố trí phân tán hoặc nhiều tầng khác nhau thì số cán bộ kiểm tra tại điểm thi đó có thể lớn hơn tùy theo tình hình thực tế do trưởng đoàn kiểm tra quyết định.

Bộ GD&ĐT sẽ có quyết định điều động cán bộ, giảng viên cơ hữu của các cơ sở giáo dục đại học làm nhiệm vụ kiểm tra công tác chỉ đạo, tổ chức coi thi và công tác thanh tra coi thi tại 63 sở giáo dục và đào tạo trong suốt thời gian diễn ra kỳ thi tốt nghiệp THPT.

Ngoài ra, Bộ GD&ĐT cũng sẽ thành lập 10 đoàn kiểm tra công tác chuẩn bị tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT tại các sở giáo dục và đào tạo, trong đó đặc biệt quan tâm đến công tác chuẩn bị cơ sở vật chất tại các điểm thi và việc chuẩn bị in sao đề thi.

Cùng với các đoàn kiểm tra “cắm chốt” trực tiếp tại các điểm thi tại 63 tỉnh, thành phố, Bộ GD&ĐT yêu cầu thanh tra Bộ, thanh tra sở GD&ĐT chuẩn bị lực lượng để thành lập các đoàn kiểm tra, thanh tra đột xuất khi có dấu hiệu vi phạm hoặc theo phản ánh hoặc chỉ đạo của lãnh đạo, đồng thời dự phòng tình huống xảy ra do thiên tai, dịch bệnh.

Ôn luyện sao cho hiệu quả

Xác định khâu đăng ký dự thi là một trong những khâu quan trọng nhất với học sinh, các trường học trên địa bàn thành phố Hà Nội đã và đang vừa tăng cường tổ chức ôn tập, vừa phổ biến, hướng dẫn, hỗ trợ học sinh đăng ký dự thi. Ông Lê Trung Kiên, Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Gia Thiều (quận Long Biên) cho biết, nhà trường duy trì việc mở các phòng máy tính có kết nối internet và bố trí giáo viên trực, sẵn sàng hỗ trợ học sinh trong suốt thời gian đăng ký dự thi từ ngày 2/5 đến 17 giờ ngày 10/5. Trong trường hợp học sinh đăng ký tại nhà, nếu gặp khó khăn, thắc mắc, giáo viên cũng sẵn sàng hỗ trợ.

Về định hướng ôn tập chuẩn bị cho kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2024, PGS, TS Nguyễn Xuân Thành, Vụ trưởng Giáo dục trung học (Bộ GD&ĐT) lưu ý: Ngoài ba môn tương ứng với ba bài thi bắt buộc là toán, ngữ văn và ngoại ngữ, học sinh tùy theo lựa chọn đăng ký bài thi tổ hợp khoa học tự nhiên hoặc khoa học xã hội có kế hoạch tham gia ôn tập theo hướng dẫn của thầy, cô giáo ở trường và chủ động hệ thống hóa kiến thức cơ bản.

Với sự hướng dẫn của thầy, cô giáo, học sinh có thể sử dụng nhiều cách khác nhau để hệ thống hóa kiến thức. Thí dụ lập bảng, vẽ sơ đồ, bản đồ tư duy hay làm đề cương tóm tắt những nội dung kiến thức quan trọng, cốt lõi theo cách mà các em thấy có thể dễ nhớ, dễ hiểu nhất. Tuy nhiên, dù là cách nào thì các em học sinh cũng cần lưu ý khi hệ thống hóa kiến thức cần tập trung làm rõ mối liên hệ giữa các đơn vị kiến thức cơ bản ở trong mỗi bài học, mỗi chủ đề, mỗi chương và giữa các chủ đề, các chương trong chương trình môn học.

Tiếp theo là hệ thống hóa những ứng dụng của kiến thức trong thực tế thông qua hệ thống câu hỏi, bài tập, bài thực hành trong chương trình môn học (có trong sách giáo khoa, sách bài tập và do giáo viên cung cấp, hướng dẫn).

Học sinh cần lưu ý phải tự lực thực hiện việc hệ thống hóa kiến thức chứ không sao chép của người khác hay nhờ người khác làm giúp. Vì quá trình hệ thống hóa kiến thức chính là quá trình tự học để nắm vững kiến thức trong mối quan hệ với những kiến thức khác trong chương trình cũng như những ứng dụng của kiến thức trong thực tiễn, giúp học sinh ghi nhớ sâu và cũng hiểu được phần nào mình hiểu chắc chắn, phần nào còn yếu, còn chưa rõ để tự ôn tập thêm hoặc nhờ thầy, cô giáo hỗ trợ, giảng giải thêm.

Các thầy, cô giáo không nên yêu cầu học sinh làm quá nhiều bài tập, đề thi có cùng dạng mà có thể chỉ cần làm với số lượng vừa đủ nhưng bao quát hết các dạng bài tập tương ứng với yêu cầu của nội dung cốt lõi.

Hiện nay nguồn tài liệu ôn tập có rất nhiều và cũng dễ tìm kiếm trên mạng. Nhưng tài liệu chính để học sinh ôn tập vẫn là sách giáo khoa và vở ghi các bài học đã học, các dạng câu hỏi, bài tập, bài thực hành... đã làm trong quá trình học tập. Các em học sinh cần dựa vào đó để ôn tập thật chắc từng đơn vị kiến thức cơ bản. Với mỗi đơn vị kiến thức cơ bản đó, khi quay lại ôn tập, các em có thể tìm kiếm thêm tài liệu là những câu hỏi, hệ thống bài tập để luyện tập.

Các em cần chú ý tới các câu hỏi mở liên hệ với thực tiễn cuộc sống, yêu cầu vận dụng kiến thức để giải quyết một vấn đề nào đó trong cuộc sống. Những tình huống cuộc sống trong câu hỏi thi có thể không có trong sách, trong nội dung bài giảng nhưng khi đã nắm vững kiến thức cơ bản các em đều có thể đáp ứng được yêu cầu.

Trong quá trình ôn tập cho học sinh tại các nhà trường, Bộ GD&ĐT cũng đã có lưu ý các trường tổ chức phân loại trình độ học sinh để có kế hoạch ôn tập sát với các nhóm đối tượng. Tùy theo các nhóm đối tượng học sinh, thầy, cô giáo có thể cung cấp thêm cho học sinh tài liệu tham khảo để luyện tập nhưng không nên quá nhiều, gây nên sự quá tải không cần thiết.

Có thể bạn quan tâm

Cần nghiên cứu phương án tiếp tục bổ sung nguồn lực cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu. Ảnh: ANH QUÂN

Kìm hãm đà tăng giá xăng dầu

Giá xăng dầu trong nước tăng liên tiếp, lên mức cao nhất sáu tháng, đang tạo sức ép lên chi phí vận tải, sản xuất và giá hàng hóa. Trong khi dư địa giảm thuế và Quỹ Bình ổn giá hạn chế, bài toán kìm hãm đà tăng giá trở nên cấp thiết.

Sản phẩm UAV của doanh nghiệp Việt được giới thiệu tại triển lãm công nghệ. Ảnh: HẢI NAM

Đổi mới sáng tạo và khoảng cách từ xuất khẩu đến sở hữu

Việt Nam đứng đầu thế giới về tỷ trọng xuất khẩu công nghệ cao, nhưng chỉ đứng thứ 110 về thu nhập từ sở hữu trí tuệ. Một nghịch lý nổi lên khi chúng ta mạnh về sản xuất và xuất khẩu, nhưng còn yếu về khả năng tạo ra và thu giá trị từ tài sản trí tuệ.

Thực hành nghề cơ khí tại Trường cao đẳng Cơ điện Hà Nội.

Mở quyền tự chủ, nâng chất lượng nguồn tuyển

Quy chế tuyển sinh trong giáo dục nghề nghiệp vừa được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành, có hiệu lực từ ngày 3/11/2026, tạo điều kiện để các cơ sở đào tạo chủ động hơn trong xác định quy mô, phương thức tuyển sinh, đồng thời giảm thủ tục cho người học. Quyền tự chủ được mở rộng cũng đặt ra yêu cầu các trường nâng chất lượng đào tạo, để tuyển sinh không chỉ đủ về số lượng mà còn đáp ứng nhu cầu nguồn nhân lực của thị trường lao động.

Theo dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), quản lý an toàn thực phẩm phải gắn với một đầu mối rõ ràng.

Quản lý sát hơn từ cơ sở

Sau hơn 15 năm thực hiện, Luật An toàn thực phẩm năm 2010 đang được sửa đổi theo hướng chuyển từ kiểm soát từng khâu sang quản lý toàn bộ chuỗi thực phẩm, dựa trên nguy cơ và tăng hậu kiểm. Cùng với phân cấp, dự thảo đặt ra yêu cầu rõ hơn đối với chính quyền cơ sở, bếp ăn tập thể và hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường số.

Mã QR giúp du khách thuận tiện trong mua sắm. Ảnh: NAM HẢI

Thuận dòng chi tiêu của du khách

Dòng khách quốc tế gia tăng kéo theo nhu cầu thanh toán thuận tiện tại các điểm đến. Thanh toán QR xuyên biên giới đang mở rộng, giúp du khách sử dụng phương thức quen thuộc để chi tiêu tại Việt Nam.

Ngoài nguồn vốn, đối tác quốc tế có thể mang đến kinh nghiệm về công nghệ, quản trị và kiểm soát rủi ro...

Vốn nước ngoài chờ “cửa” vào ngân hàng Việt

Từ cuộc đàm phán tăng sở hữu tại VPBank đến kế hoạch bán vốn của nhiều ngân hàng, dòng vốn nước ngoài đang chờ những thỏa thuận đủ hấp dẫn để đi xa hơn vào thị trường Việt Nam. Nhưng những thương vụ được chờ đợi vẫn phải vượt qua câu hỏi khó nhất: Mức giá nào đủ để cả bên mua lẫn bên bán “gật đầu”?

Một trạm xăng tại Pháp phải đóng cửa do thiếu nhiên liệu. Ảnh: SKYNEWS

Nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nhiên liệu

Nguồn cung nhiên liệu tại châu Âu đang chịu sức ép ngày càng lớn trong bối cảnh hoạt động vận chuyển dầu qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn kéo dài và các cơ sở năng lượng tại Trung Đông tiếp tục bị tấn công.

Giá nhiên liệu tại châu Âu tăng cao do xung đột tại Trung Đông và Ukraine. Ảnh: MARKET WATCH

Châu Âu ứng phó giá năng lượng leo thang

Châu Âu đang triển khai hàng loạt biện pháp như trợ cấp, giảm thuế nhiên liệu và điều chỉnh chính sách năng lượng nhằm hạn chế tác động của giá xăng, dầu diesel tăng cao trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu chịu ảnh hưởng từ các cuộc xung đột tại Trung Đông và Ukraine.

Chung cư hết niên hạn và quyền lợi chủ sở hữu

Chung cư hết niên hạn và quyền lợi chủ sở hữu

Chính phủ thống nhất quy định thời hạn sử dụng nhà chung cư theo niên hạn xây dựng công trình, phù hợp với pháp luật về xây dựng. Chủ trương mới đặt ra yêu cầu quản lý nhà chung cư theo toàn bộ vòng đời công trình.

IELTS vẫn có giá trị trong tuyển sinh, nhưng không còn mặc nhiên trở thành một điểm cộng thêm vào kết quả xét tuyển. Ảnh: NAM HẢI

Thay đổi cách ghi nhận năng lực ngoại ngữ

Đề xuất không cộng điểm đối với chứng chỉ ngoại ngữ trong tuyển sinh đại học từ năm 2027 đang thu hút sự quan tâm của học sinh, phụ huynh. Tuy nhiên, cách hiểu “bỏ IELTS” hoặc “không còn xét chứng chỉ ngoại ngữ” là chưa chính xác. Điều được đề xuất thay đổi là cách thức ghi nhận chứng chỉ, nhằm đưa năng lực ngoại ngữ về đúng vị trí trong đánh giá đầu vào đại học.

Chuẩn sàn quốc gia

Cuộc họp đột xuất ở cơ quan đã bắt đầu. Cô bạn đồng nghiệp phi thẳng vào chiếc ghế trống duy nhất còn lại, bên cạnh tôi. "Em tranh thủ đưa cháu đi học ngoại ngữ, may mà kịp giờ". Người ngồi bên khẽ nghiêng đầu, cả khán phòng nhanh chóng im lặng khi lãnh đạo bước lên bục phát biểu.

Biếm họa: EMAD HAJJAJ

“Chảo lửa” Trung Đông chưa yên bình

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) vừa tấn công và bắt giữ một tàu chở dầu tại Eo biển Hormuz, trong khi Eo biển Bab al-Mandab của Yemen cũng chứng kiến các cuộc giao tranh đẫm máu giữa lực lượng Houthi và quân đội Chính phủ Yemen. Những động thái trên thực địa cho thấy triển vọng hòa bình ở chảo lửa Trung Đông vẫn còn xa vời.

Ảnh: NBC News

Moscow sẵn sàng đàm phán với Ukraine

Bộ trưởng Ngoại giao Nga Sergey Lavrov (trong ảnh) tuyên bố Moscow sẵn sàng tìm kiếm các thỏa hiệp về vấn đề Ukraine, song không thay đổi lập trường về việc ngăn Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) hiện diện sát biên giới Nga.

Cử tri Nga đi bỏ phiếu trong Ngày Bầu cử thống nhất. Ảnh: THE MOSCOW TIMES

Nga bầu cử Duma Quốc gia khoá mới

Từ ngày 18 đến 20/9, cử tri Nga bỏ phiếu bầu Duma Quốc gia (Hạ viện) khóa 9, đồng thời bầu Hội đồng lập pháp và các thống đốc khu vực. Với quy mô lớn và phạm vi rộng, kỳ bầu cử lần này là sự kiện chính trị đặc biệt quan trọng, tác động tới cả cơ quan lập pháp liên bang và các cơ quan quyền lực ở địa phương trên khắp nước Nga.

Chụp chẩn đoán hình ảnh tại Bệnh viện K. Ảnh: NAM NGUYỄN

Mở rộng BHYT, tăng cơ hội phát hiện sớm ung thư

Bộ Y tế đang đề xuất mở rộng phạm vi chi trả của Quỹ Bảo hiểm y tế (BHYT), trong đó đưa khám sàng lọc, chẩn đoán sớm 7 bệnh ung thư vào lộ trình được quỹ thanh toán. Chính sách nếu được ban hành sẽ mở thêm cơ hội phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm, giảm gánh nặng chi phí cho người bệnh, đồng thời đặt ra yêu cầu tính toán chặt chẽ để vừa mở rộng quyền lợi, vừa bảo đảm cân đối Quỹ BHYT.

Du khách thích thú với tour du lịch miền tây. Ảnh: NAM HẢI

Khách đông chưa đủ

Nghị quyết 26-NQ/TW đặt yêu cầu chuyển du lịch từ tăng trưởng về lượng sang nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh. Đây cũng là dư địa để Việt Nam thu hút khách chi tiêu cao, phát triển sản phẩm đặc sắc và nâng hiệu quả kinh tế từ du lịch.

Việt Nam vẫn đang thiếu nhân lực chất lượng cao làm việc trong ngành hàng không. Ảnh: KHIẾU MINH

Nghị quyết 71 mở đường cho nhân lực công nghệ

Sau một năm thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, một trong những chuyển động rõ nét là giáo dục đại học đang được đặt gần hơn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, kỹ thuật và công nghệ chiến lược.

 Tính đến ngày 31/5/2026, Ngân hàng chính sách xã hội đã giải ngân 32.059 tỷ đồng cho 69.204 khách hàng vay vốn.

Nhà chờ người mua, người mua chờ vốn

Trúng quyền mua nhà ở xã hội (NOXH) nhưng chưa thể vay vốn ưu đãi, nhiều gia đình đang lo ngại phải trả lại suất mua. Khi lịch thanh toán đã xác định mà thời điểm giải ngân còn bỏ ngỏ, vấn đề đặt ra là làm sao gắn tiến độ phát triển nhà ở với kế hoạch tín dụng.

Tài sản trí tuệ - Một trong những nguồn lực quan trọng nhất của doanh nghiệp. Ảnh: NAM NGUYỄN

Định giá để tạo lập thị trường tài sản trí tuệ

Việt Nam đã có hàng chục nghìn văn bằng sở hữu trí tuệ, nhưng phần lớn vẫn nằm trên giá hồ sơ hoặc trong sổ sách của các viện, trường. Khi Chính phủ đặt mục tiêu thí điểm định giá 100 quyền sở hữu trí tuệ (SHTT), thách thức nằm ở việc tạo ra cơ chế để tài sản vô hình thật sự bước vào thị trường.

Người lao động kê khai hưởng chính sách bảo hiểm thất nghiệp tại Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội.

Siết trách nhiệm với nợ bảo hiểm

Từ việc cơ quan kiểm sát khởi kiện, Tòa án nhân dân (TAND) khu vực 12 (Hà Nội) vừa xét xử vụ án yêu cầu một doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ đóng bảo hiểm cho thấy, công tác xử lý tình trạng chậm, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH) đang có thêm một công cụ pháp lý mới.

Khám, chữa bệnh tại một bệnh viện ngoài công lập. Ảnh: NAM NGUYỄN

Mở rộng kênh vốn cho y tế tư nhân

Nhu cầu đầu tư lớn nhưng khả năng tiếp cận vốn còn hạn chế đang là điểm nghẽn với y tế tư nhân. Mở rộng các kênh vốn, trong đó có cho thuê tài chính là một hướng tháo gỡ.

Cùng với nâng cao hiệu quả kinh tế, Việt Nam cần thúc đẩy mô hình tăng trưởng xanh, bao trùm và bền vững.

Khơi thông nguồn lực để tăng trưởng 2 con số

6 tháng đầu năm, GDP tăng 8,18%; quý III được dự báo có thể tăng 9,5-10%. Với đà tăng trưởng này, mục tiêu GDP cả năm 2026 tăng hơn 9% được đánh giá là khả thi. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng và hướng tới mục tiêu 2 con số, Việt Nam cần khơi thông đồng thời nhiều nguồn lực của nền kinh tế.

Tan ca nhưng chưa hết ca

Cổng khu công nghiệp Quang Minh, đèn đường đã sáng từ lâu. Dòng người ùa ra từ những cánh cổng nhà máy mỗi lúc một đông. Mọi người lao về những hướng quen thuộc, gần như không ai nói chuyện với nhau. Vài quán nước ven đường đã đóng cửa.

Ảnh: MIRAGE NEWS

EU trước thách thức từ biến đổi khí hậu

Thời tiết cực đoan ngày càng gây thiệt hại nghiêm trọng cho kinh tế, cơ sở hạ tầng và đời sống tại châu Âu, trong khi những tranh cãi và chia rẽ chính trị đang làm chậm nỗ lực ứng phó với biến đổi khí hậu.