Chủ tịch Quốc hội: Tiếp tục rà soát để cắt giảm thực chất điều kiện kinh doanh

Tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, chiều 3/8, Quốc hội thảo luận ở Tổ về dự án Luật sửa đổi, bổ sung Điều 6 và Phụ lục IV về danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện của Luật Đầu tư.

Chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, tăng cường kiểm tra theo mức độ rủi ro

Góp ý kiến vào dự thảo, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc xây dựng dự thảo Luật nhằm thể chế hóa đầy đủ tinh thần chỉ đạo của Trung ương là cắt giảm tối thiểu 30% điều kiện đầu tư kinh doanh.

Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội lưu ý, không chỉ quan tâm đến số lượng ngành, nghề được đưa ra khỏi danh mục, mà phải tham vấn đầy đủ ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp và các đối tượng chịu tác động, qua đó thực sự nâng cao hiệu quả cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện lần đầu tiên được quy định tập trung tại Luật Đầu tư năm 2014, với 267 ngành, nghề. Đến năm 2016, Quốc hội rút xuống còn 243 ngành, nghề; Luật Đầu tư năm 2020 quy định 227 ngành, nghề và lần sửa đổi này đề xuất tiếp tục đưa 58 ngành, nghề ra khỏi danh mục.

“Mặc dù số lượng ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đã giảm đáng kể, nhưng vấn đề đặt ra là chi phí tuân thủ vẫn còn lớn. Doanh nghiệp phải đồng thời đáp ứng nhiều điều kiện, giấy phép và sự chấp thuận của các cơ quan khác nhau. Vẫn còn tồn tại những điều kiện mang tính hình thức, thiếu tính định lượng, gây khó khăn cho hoạt động đầu tư, kinh doanh”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Để giải quyết căn cơ những bất cập này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị, từ nay đến khi Quốc hội xem xét, biểu quyết thông qua, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo hướng chỉ duy trì đối với những ngành, nghề thực sự cần thiết, liên quan đến quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội, đạo đức xã hội, sức khỏe cộng đồng và bảo vệ môi trường; bảo đảm tính chính đáng, hợp lý và phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, cần rà soát kỹ sự cần thiết của từng ngành, nghề trên cơ sở đánh giá mức độ rủi ro đối với cộng đồng. Đồng thời, xem xét khả năng thay thế điều kiện đầu tư kinh doanh bằng các công cụ quản lý khác như quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm.

Đối với những ngành, nghề đã phát triển tương đối ổn định, doanh nghiệp có khả năng tự chịu trách nhiệm và cơ chế hậu kiểm đã đầy đủ thì cần xem xét đưa ra khỏi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện nhằm tạo thuận lợi cho doanh nghiệp, bảo đảm môi trường sản xuất, kinh doanh bình đẳng, công bằng.

Một trong những yêu cầu được Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh là cần chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm chi phí tuân thủ, nâng cao trách nhiệm tự chịu trách nhiệm của doanh nghiệp; tăng cường thanh tra, kiểm tra theo mức độ rủi ro và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong công tác quản lý, giám sát.

Đề nghị tiếp tục rà soát, có thể cắt giảm thêm các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, song Chủ tịch Quốc hội lưu ý phải bảo đảm có cơ chế hậu kiểm tương ứng, không để phát sinh thêm thủ tục hành chính, giấy phép hoặc yêu cầu chấp thuận dưới hình thức khác. Đồng thời, phải có cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý, nâng cao năng lực thanh tra, giám sát và hoàn thiện chế tài xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, cần hạn chế tình trạng quy định điều kiện đầu tư kinh doanh phân tán trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật; các điều kiện đầu tư kinh doanh phải được quy định rõ ràng, cụ thể, minh bạch, có thể đo lường, thực hiện và kiểm tra được; không để xảy ra tình trạng mỗi cơ quan, địa phương hiểu và áp dụng khác nhau.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị thiết lập cơ chế rà soát định kỳ để kịp thời loại bỏ những ngành, nghề hoặc điều kiện kinh doanh không còn phù hợp với thực tiễn và thông lệ quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực mới như công nghệ số, đổi mới sáng tạo và tài chính số.

Cân nhắc kỹ việc đưa lĩnh vực kinh doanh nước sạch ra khỏi Danh mục

Góp ý kiến vào dự thảo, về phương án quản lý thay thế cho các ngành, nghề được bãi bỏ, đại biểu Tô Huy Vũ (Đoàn TP Hà Nội) cho biết, khoản 3 Điều 5 dự thảo Luật quy định các bộ, cơ quan ngang bộ có trách nhiệm nghiên cứu, quy định giải pháp, phương án quản lý thay thế; tuy nhiên lại không có thời hạn hay cơ chế báo cáo.

Ngoài ra, trong phụ lục thuyết minh, nhiều phương án thay thế mới chỉ dừng ở định hướng thực hiện theo Luật Doanh nghiệp, tăng cường hậu kiểm. Đại biểu dẫn thí dụ về kinh doanh nước sạch, lý do bãi bỏ là từ khi được đưa vào danh mục đến nay chưa ban hành được điều kiện kinh doanh cụ thể. Còn phương án thay thế là nghiên cứu trong dự án Luật Cấp, thoát nước.

"Vậy từ ngày 1/3/2027 đến khi Luật Cấp, thoát nước ra đời thì việc gia nhập thị trường một dịch vụ gắn trực tiếp với sức khỏe hằng ngày của người dân được kiểm soát bằng gì? Trong khi nếu chúng ta so với điện - cũng là một dịch vụ thiết yếu tương đương, vẫn nằm ở trong danh mục có điều kiện", đại biểu Tô Huy Vũ đặt câu hỏi.

Đối với dịch vụ chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em, đại biểu cho biết, theo hồ sơ, quy chuẩn kỹ thuật thay thế cho nhóm ngành, nghề này dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/1/2028, trong khi Luật dự kiến có hiệu lực từ ngày 1/3/ 2027. Tức là trong khoảng gần 10 tháng, hoạt động chăm sóc nhóm dễ tổn thương nhất trong xã hội không còn là ngành nghề có điều kiện nhưng cũng chưa có quy chuẩn thay thế để bảo đảm chất lượng dịch vụ. Theo đại biểu, đây cũng là khoảng trống cần phải xử lý trước khi Luật có hiệu lực, không nên để phát sinh trong quá trình thực hiện rồi mới khắc phục.

Cũng quan tâm góp ý đối với dự án Luật, đại biểu Trần Hoàng Ngân (Đoàn TP Hồ Chí Minh) bày tỏ tán thành việc bổ sung quy định cấm kinh doanh khí N₂O, còn gọi là “khí cười” để sử dụng cho con người qua đường hô hấp, ngoài mục đích y tế, công nghệ thực phẩm và kiểm nghiệm, nghiên cứu hóa học.

Đối với việc sửa đổi, bổ sung Phụ lục số IV của Luật Đầu tư số 143 của Quốc hội có liên quan đến việc cắt giảm ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện theo tinh thần Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP, đại biểu cho rằng, trước mắt chưa nên đưa ra khỏi danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện đối với lĩnh vực kinh doanh nước sạch.

“Mặc dù quan điểm của chúng ta là đẩy mạnh hậu kiểm thay cho tiền kiểm, nhưng đối với nước sạch, nước uống trực tiếp ảnh hưởng đến sức khỏe con người, nếu đã sử dụng rồi mới phát hiện có vấn đề thì công tác hậu kiểm sẽ chậm một nhịp. Vì vậy, nội dung này cần được cân nhắc thận trọng”, đại biểu nhấn mạnh.

Trong khi đó, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn TP Hồ Chí Minh) cho rằng việc sửa đổi Danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện không nên chỉ dừng ở việc đưa một ngành, nghề vào hoặc ra khỏi danh mục, mà quan trọng hơn là phải thiết lập cơ chế quản lý thực chất, quy định rõ điều kiện sản xuất, kinh doanh, đối tượng được mua bán và trách nhiệm của cơ quan quản lý.