Tại xã biên giới Trung Lý, nơi từng bị ảnh hưởng, thiệt hại bởi thiên tai, ngoài các hộ gia đình đã được hỗ trợ di chuyển, xây dựng nhà ở, cư trú tập trung, ổn định tại khu tái định cư bên cầu Chiềng Nưa; hiện có hai khu tái định cư bản Tung và bản Ma Hác vẫn trong giai đoạn triển khai thực hiện để bố trí nơi ở ổn định cho hơn 100 hộ gia đình đang sinh sống ở khu vực nguy cơ cao ảnh hưởng bởi thiên tai.
Theo báo cáo của Ủy ban nhân dân xã Trung Lý, với địa hình núi cao, hiểm trở, việc tìm, chọn địa điểm để xây dựng khu tái định cư khó khăn, mức đầu tư xây dựng khu tái định cư trong giai đoạn 2021-2025 còn thấp, năng lực tham mưu giải quyết những vấn đề nảy sinh, vướng mắc trong quá trình tổ chức thực hiện của cán bộ cơ sở còn hạn chế. Thêm nữa, quá trình sắp xếp chính quyền địa phương theo mô hình mới, việc phân cấp quản lý, phối hợp chủ đầu tư có phần chưa tích cực, chưa hết trách nhiệm nên tiến độ thực hiện các dự án tái định cư chậm so với mục tiêu đặt ra.
Tại bản Ón, xã Tam Chung có hơn 40 hộ sinh sống, cư trú ở khu vực nguy cơ cao ảnh hưởng bởi sạt lở đất, lũ quét. Cùng với việc bố trí nguồn vốn tiếp tục đầu tư, hoàn thiện tuyến đường tuần tra biên giới kết hợp với phục vụ dân sinh, Khu tái định cư bản Ón được triển khai theo cơ chế “khẩn cấp”. Theo đó, 40 hộ gia đình đã được di chuyển khỏi khu vực nguy cơ cao, hiện cư trú tập trung, ổn định, an toàn. Bộ đội Biên phòng huy động xã hội hóa và cộng đồng thôn Ón cùng góp của, góp công lắp đặt hơn 100 cột cùng thiết bị sử dụng năng lượng mặt trời chiếu sáng đường nông thôn, nỗ lực xây dựng khu tái định cư thành “Bản sáng vùng biên”. Dù vậy, dự án tái định cư liền kề cho các hộ dân ở bản Suối Lóng triển khai, thực hiện chậm; hiện phải điều chỉnh quy mô, thiết kế nhằm xây dựng khu tái định cư tập trung cho các hộ di chuyển khỏi khu vực nguy cơ cao xảy ra thiên tai thường phát sinh, gia tăng qua các đợt mưa, bão.
Ở xã Mường Lát có 29 hộ gia đình sinh sống ở khu vực nguy cơ cao, từng thiệt hại, ảnh hưởng bởi thiên tai. Theo đó, Khu tái định cư tập trung Na Khà đang được triển khai san lấp 1,5ha mặt bằng, thi công các hạng mục hạ tầng thiết yếu để tổ chức bốc thăm, giao đất cho các hộ gia đình ảnh hưởng bởi thiên tai, tái xây lắp nhà tại nơi ở mới.
Khảo sát thực địa và báo cáo của các địa phương cho thấy, ngoài các dự án được thực hiện theo cơ chế “khẩn cấp” đã hoàn thành đầu tư, bố trí sắp xếp, ổn định dân cư và vận động, hỗ trợ số ít hộ di chuyển khỏi khu vực ảnh hưởng bởi thiên tai, tái xây dựng nhà ở xen ghép trong cộng đồng; phần lớn các dự án xây dựng các khu tái định cư tập trung có tiến độ thực hiện chậm so với kế hoạch, mục tiêu đề ra. Ngoài khó tìm kiếm, thiếu quỹ đất sạch, an toàn, định mức kinh tế kỹ thuật bố trí theo đề án còn thấp so với thời điểm triển khai, tổ chức thực hiện; ảnh hưởng bởi chuyển đổi chủ đầu tư khi sắp xếp, vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; tiến độ triển khai, xây lắp các dự án tái định cư chậm còn do các địa phương thiếu quyết liệt trong chỉ đạo, đôn đốc thực hiện, phối hợp giữa các địa phương với các ban, các ngành liên quan chưa tích cực, chặt chẽ. Đặc biệt các địa phương không bố trí được kinh phí giải phóng mặt bằng, thực hiện trích đo bản đồ, nộp tiền trồng rừng thay thế nhằm bổ sung, hoàn thiện thủ tục, hồ sơ pháp lý liên quan cho các hộ dân đã thực hiện tái định cư.
Chia sẻ những khó khăn, ghi nhận nỗ lực ở mỗi địa phương trong chủ động phòng ngừa, ứng phó với thiên tai, các thành viên đoàn công tác đề nghị và được trao đổi, giải trình rõ hơn biến động về số hộ có nguy cơ ảnh hưởng bởi thiên tai, số hộ đã được hỗ trợ chuyển cư, tái định cư tập trung, xen ghép; những phát sinh trong tổ chức thực hiện, khó khăn, vướng mắc còn tồn tại cùng các giải pháp cụ thể nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án sắp xếp dân cư, chủ động phòng, tránh thiên tai đi đôi với tạo thêm sinh kế, sớm ổn định, nâng cao đời sống dân sinh.
Phát biểu tại các buổi làm việc, lãnh đạo Ban Dân tộc Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa chia sẻ nhiều khó khăn đang đặt ra ở các xã vùng cao biên giới, yêu cầu các địa phương tiếp tục hoàn thiện báo cáo, giải trình tăng, giảm số liệu liên quan cùng giải pháp khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn mỗi địa phương.
Nhấn mạnh trách nhiệm của các xã mới thành lập trong lãnh đạo, chỉ đạo, đôn đốc đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án đầu tư hạ tầng các khu tái định cư tập trung, bảo đảm sớm thực hiện di chuyển các hộ dân ở khu vực nguy cơ cao ảnh hưởng bởi thiên tai, thực sắp xếp, tái xây lắp nhà tại nơi ở mới, an cư theo quy hoạch; lãnh đạo Ban Dân tộc Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa cũng đề nghị các địa phương huy động cán bộ trong hệ thống chính trị cùng vào cuộc vận động, tuyên truyền, tạo quỹ đất hợp pháp cho các hộ có nguy cơ cao ảnh hưởng bởi thiên tai thực hiện tái định cư xen ghép với cộng đồng dân cư sở tại.
Trên cơ sở xác định rõ trách nhiệm của các chủ đầu tư về quy hoạch, trình tự thủ tục, hồ sơ đất đai, các công việc cụ thể và bám sát các quy định pháp luật, chủ động triển khai, tổ chức thực hiện; các địa phương cần tích cực, phối hợp trách nhiệm với ban quản lý, các cơ quan chức năng nhằm đẩy nhanh tiến độ thực hiện các dự án sắp xếp dân cư, hoàn tất thủ tục liên quan, bảo đảm quyền, lợi ích chính đáng, hợp pháp của các hộ dân.
Ban Dân tộc Hội đồng nhân dân tỉnh Thanh Hóa cũng tiếp thu những đề xuất, kiến nghị của các địa phương về tăng mức hỗ trợ đối với hộ dân thực hiện tái định cư xen ghép, nên áp dụng định mức kinh tế-kỹ thuật xây dựng các khu tái định cư tập trung theo thiết kế, dự toán được duyệt, phù hợp mỗi dự án cụ thể; đồng thời triển khai các hạng mục, công trình cung cấp nước sạch sinh hoạt, điện lưới, kết nối giao thông, lồng ghép các hợp phần phát triển sản xuất nhằm an cư gắn với tạo thêm cơ hội lạc nghiệp cho hộ dân vùng thiệt hại, ảnh hưởng, có nguy cơ cao ảnh hưởng bởi thiên tai ở các xã vùng cao biên giới tỉnh Thanh Hóa.
