Chợ, không chỉ là nơi mua bán mà còn là không gian sinh hoạt cộng đồng gắn liền với đời sống thường nhật. Những tiếng rao buổi sớm, những gánh hàng rong hay các cuộc trò chuyện bên sạp hàng đã từ lâu tạo nên nét văn hóa chợ đặc trưng của đô thị Hà Nội.
Trên địa bàn thành phố Hà Nội, nhiều khu chợ truyền thống lâu năm như: chợ Đồng Xuân, chợ Hàng Da hay chợ Hôm-Đức Viên không chỉ giữ vai trò trung tâm giao thương mà còn là những không gian lưu giữ ký ức đô thị. Trải qua nhiều biến động lịch sử, các khu chợ này vẫn là nơi kết nối cộng đồng và phản ánh nếp sống của người dân Thủ đô.
Những ngôi chợ khoác lên mình diện mạo mới
Trong bối cảnh chuyển mình đầy mạnh mẽ của đất nước hiện nay, với vai trò là đầu mối giao thương, buôn bán, chợ tất yếu cần chuyển mình để ngày càng phù hợp, ngày càng bắt kịp với xu thế và thị hiếu của người tiêu dùng, góp phần xây dựng và phát triển đất nước, xã hội văn minh.
Thực hiện Kế hoạch 117/KH-UBND: Kế hoạch phát triển và quản lý chợ trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2026-2030, nhiều khu chợ ở Hà Nội đã được quy hoạch như: chợ Hàng Da, chợ Hôm-Đức Viên, chợ Đồng Xuân,... Các khu chợ sau quy hoạch này đều được quản lý nghiêm chỉnh bởi Ban quản lý chợ, cách thức bày bán và các quy tắc hoạt động khoa học, bài bản, phân chia khu vực, ki-ốt rõ ràng với những mặt hàng được kiểm nghiệm, chứng nhận và bảo đảm vệ sinh an toàn thực phẩm.
Sự thay đổi tất yếu, luôn đi cùng những khó khăn và thách thức không thể tránh khỏi đối với mỗi khu chợ, đòi hỏi sự giúp đỡ và những định hướng kịp thời của Nhà nước, chính quyền địa phương: ý thức rõ vai trò của truyền thông trong việc nâng tầm hình ảnh chợ, hỗ trợ chuyển đổi số cho tiểu thương, và xây dựng chính sách bảo tồn bản sắc văn hóa.
Dù phải đối mặt với không ít những thách thức và khó khăn, nhưng sự thay đổi của mỗi một khu chợ thật sự đang diễn ra theo chiều hướng tích cực, ngày càng văn minh, tấp nập hơn nhưng vẫn luôn giữ được nét truyền thống riêng của nó. Nhiều chợ ở Hà Nội đã và đang trải qua một cuộc chuyển mình đầy nỗ lực, ấn tượng.
Bà Nguyễn Thanh Huệ, 64 tuổi, một tiểu thương tại chợ Hàng Da chia sẻ những trải nghiệm mới trong việc kinh doanh các mặt hàng truyền thống và niềm hy vọng khi nói về tương lai của các khu chợ mới.
“Bản thân tôi dù lớn tuổi cũng đang cố gắng tìm tòi và học hỏi không chỉ về các cách thanh toán hiện đại hay quảng bá sản phẩm của mình, mà còn học tập trong giao tiếp, trao đổi với khách du lịch nước ngoài. Tôi mong rằng có được nhiều sự giúp đỡ, hỗ trợ trong chuyển đổi số để có thể hợp tác và phát triển lâu dài trong việc kinh doanh tại khu chợ sau quy hoạch”, bà Huệ nói.
Chị Nguyễn Thị Tố Uyên (20 tuổi) và bà Hoàng Thị Thúy (45 tuổi) - những người mua sắm hằng ngày ở chợ Hôm-Đức Viên cũng bày tỏ niềm vui khi mua sắm trong các khu chợ đổi mới.
Bà Thúy chia sẻ: “Chợ vẫn tấp nập vào các buổi sáng vì đó là nét đặc trưng rồi nhưng sự thoáng mát, không gian sáng sủa trong chợ mới khiến tôi cảm thấy rất dễ chịu”.
Chợ - nơi di sản văn hóa sống hứa hẹn một tương lai
Trong những năm trở lại đây, các hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi, sàn thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ, nhưng việc mua sắm, trao đổi buôn bán ở chợ vẫn có ý nghĩa, nét riêng và văn hóa riêng. Mọi giải đáp thắc mắc của người mua và bán được trao đổi trực tiếp, không khí giao thương gắn với thói quen sinh hoạt lâu đời của người dân Thủ đô.
Trao đổi về vấn đề văn hóa chợ, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Trung, Giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhấn mạnh yếu tố văn hóa tinh thần được hình thành nên nhờ có vai trò quan trọng bởi nét sinh hoạt, giao lưu của con người, những không khí đặc biệt riêng có.
“Chợ là nơi giao lưu văn hóa, biểu hiện văn hóa tinh thần rõ nét cụ thể, đặc biệt trong những dịp Tết, những phiên chợ trước Tết nhộn nhịp, thậm chí có những chợ có không khí Tết sớm”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Ngọc Trung chia sẻ.
Không gian chợ có thể thay đổi theo thời gian, từ cách thức quản lý, kinh doanh đến diện mạo của từng gian hàng. Nhưng, điều làm nên hồn cốt của chợ không nằm ở những bức tường hay mái che mới, mà ở những con người vẫn ngày ngày gắn bó với nơi đây; ở những cuộc trò chuyện bên sạp hàng, những mối quen thân giữa người mua và người bán, những nếp sinh hoạt đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Giữa nhịp phát triển không ngừng của đô thị hiện đại, các khu chợ đang từng bước thích ứng để đáp ứng những nhu cầu mới. Và biết đâu, chính trong sự đổi thay ấy, những giá trị quen thuộc của chợ lại được gìn giữ theo một cách khác, để mỗi khi bước vào một khu chợ, người ta vẫn có thể cảm nhận được một phần ký ức và nhịp sống của Hà Nội.
