Theo Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Tước, Điều dưỡng trưởng Trung tâm Tiêu hóa-Gan mật, Bệnh viện Bạch Mai, chăm sóc đúng tại nhà đóng vai trò rất quan trọng, giúp người bệnh hạn chế biến chứng và duy trì chất lượng cuộc sống.
Ở giai đoạn đầu, xơ gan thường diễn biến âm thầm với các triệu chứng như mệt mỏi, chán ăn, đầy bụng hoặc đau tức nhẹ vùng hạ sườn phải. Khi bệnh chuyển sang giai đoạn mất bù, người bệnh có thể xuất hiện vàng da, vàng mắt; phù chân, bụng chướng to do cổ trướng; dễ chảy máu chân răng, chảy máu cam; lơ mơ, ngủ nhiều và giảm trí nhớ.
Nếu không được theo dõi và điều trị kịp thời, xơ gan có thể dẫn đến nhiều biến chứng nguy hiểm như xuất huyết tiêu hóa, nhiễm trùng dịch cổ trướng, suy thận hoặc ung thư gan.
Một trong những sai lầm phổ biến hiện nay là kiêng đạm quá mức. Nhiều người cho rằng người bệnh xơ gan cần hạn chế thịt cá để giảm gánh nặng cho gan, song đây là quan niệm không đúng.
Theo Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Tước, đa số người bệnh xơ gan vẫn cần được bổ sung đầy đủ chất đạm từ thịt, cá, trứng, sữa, tôm, đậu phụ và các thực phẩm giàu dinh dưỡng khác. Chỉ trong một số trường hợp đặc biệt như hôn mê gan mới cần điều chỉnh lượng đạm theo chỉ định của bác sĩ.
Các chuyên gia khuyến cáo gia đình nên chia nhỏ 5-6 bữa ăn mỗi ngày thay vì chỉ ăn 3 bữa chính; bổ sung bữa phụ hoặc ly sữa trước khi đi ngủ để hạn chế nguy cơ hạ đường huyết ban đêm; tăng cường rau xanh, trái cây chín mềm và thực phẩm giàu chất xơ; đồng thời bảo đảm ăn chín, uống sôi và lựa chọn thực phẩm có nguồn gốc rõ ràng.
Bên cạnh đó, ăn nhạt là nguyên tắc rất quan trọng trong chăm sóc người bệnh xơ gan. Muối là một trong những yếu tố khiến tình trạng phù và cổ trướng trở nên nặng hơn. Người bệnh nên hạn chế lượng muối dưới 5g/ngày, ưu tiên thực phẩm tươi, chế biến bằng cách luộc, hấp hoặc hầm mềm. Đối với người có giãn tĩnh mạch thực quản, thức ăn cần mềm, dễ nuốt để giảm nguy cơ xuất huyết.
Người bệnh cũng cần tránh các loại thực phẩm nhiều muối như dưa cà muối, cá khô, thực phẩm đóng hộp, xúc xích, mì ăn liền và các sản phẩm chế biến sẵn. Ngoài ra, các loại hạt cứng, xương sụn hoặc thực phẩm nhiều xơ thô cũng không được khuyến khích sử dụng.
Không chỉ chú trọng chế độ ăn uống, người bệnh xơ gan cần vận động phù hợp. Tập luyện nhẹ nhàng giúp duy trì khối cơ, tăng sức bền và cải thiện chất lượng cuộc sống. Gia đình cũng cần chú ý phòng ngừa té ngã, đặc biệt ở người bệnh giai đoạn nặng khi sức cơ suy giảm hoặc có biểu hiện chậm chạp về ý thức. Tay vịn, ghế có điểm tựa và sự hỗ trợ khi di chuyển là những biện pháp cần thiết.
Theo các chuyên gia, người nhà cần ghi nhớ 5 nguyên tắc quan trọng trong chăm sóc người bệnh xơ gan: tuyệt đối tránh rượu bia, thuốc lá và không tự ý sử dụng thuốc nam, thuốc bắc hoặc các sản phẩm không rõ nguồn gốc; ăn nhạt nhưng vẫn phải bảo đảm đủ năng lượng và dinh dưỡng; theo dõi hằng ngày cân nặng, vòng bụng, lượng nước tiểu và mức độ tỉnh táo của người bệnh.
Gia đình cần đưa người bệnh đến bệnh viện ngay khi xuất hiện các dấu hiệu báo động như nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sốt cao, lơ mơ hoặc bụng chướng nhanh bất thường; đồng thời tái khám đúng hẹn để được đánh giá chức năng gan, điều chỉnh thuốc và phát hiện sớm các biến chứng.
Thạc sĩ Nguyễn Hoàng Tước nhấn mạnh, chăm sóc người bệnh xơ gan không chỉ là việc dùng thuốc mà còn là sự phối hợp chặt chẽ giữa chế độ dinh dưỡng, vận động, theo dõi sức khỏe và tuân thủ điều trị. Ăn nhạt, đủ chất, tránh xa rượu bia và tái khám định kỳ chính là chìa khóa giúp người bệnh sống khỏe hơn và hạn chế tối đa các biến chứng nguy hiểm.
