Quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi

Ngày 2/7, tại Hà Nội, Báo Công an nhân dân (Bộ Công an) phối hợp Công ty cổ phần hàng tiêu dùng Masan tổ chức Diễn đàn, có chủ đề "Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động”, với sự tham dự của đại diện đến từ các Bộ Công an, Y tế, Công thương, Nông nghiệp và Môi trường; các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh thực phẩm.

Phát biểu tại diễn đàn, Phó Tổng Biên tập Báo Công an nhân dân Trần Hồng Thanh cho rằng: Thực phẩm là nhu cầu thiết yếu của mỗi người dân. Bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là vấn đề sức khỏe cộng đồng mà còn là thước đo của chất lượng quản trị xã hội, đạo đức kinh doanh và trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân đối với cộng đồng.

Những năm qua, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế và thị trường tiêu dùng, công tác bảo đảm an toàn thực phẩm đã đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những vụ việc vi phạm gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân, làm suy giảm niềm tin của người tiêu dùng và tác động tiêu cực đến môi trường sản xuất, kinh doanh chân chính.

Do vậy, ngăn chặn thực phẩm bẩn vì thế không thể chỉ là trách nhiệm của cơ quan quản lý nhà nước hay lực lượng chức năng. Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội, từ người sản xuất, doanh nghiệp phân phối, cơ quan truyền thông cho đến mỗi người tiêu dùng.

Bên cạnh việc tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, cần đặc biệt chú trọng xây dựng và nhân rộng những mô hình sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm an toàn; khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư bài bản vào công nghệ, kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, góp phần mang đến cho người tiêu dùng những sản phẩm bảo đảm tiêu chuẩn chất lượng, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu về thực phẩm an toàn và tiện ích.

“Với mong muốn tạo thêm một diễn đàn trao đổi thẳng thắn, đa chiều và mang tính xây dựng, Báo Công an nhân dân phối hợp Công ty cổ phần hàng tiêu dùng Masan tổ chức diễn đàn 'Ngăn chặn thực phẩm bẩn - Trách nhiệm và hành động', với mong muốn các ý kiến trao đổi, thảo luận của các chuyên gia, các nhà quản lý, nhà sản xuất lĩnh vực thực phẩm đề xuất được những giải pháp thiết thực, khả thi, từ đó góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Đặc biệt, phát huy vai trò của doanh nghiệp và nâng cao nhận thức của người dân trong cuộc đấu tranh vì một môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh”, Phó Tổng Biên tập Trần Hồng Thanh nhấn mạnh.

Chia sẻ về tình hình tội phạm và vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm Đại tá Trần Viết Phương, Phó Cục trưởng Cảnh sát Phòng chống tội phạm về môi trường (Bộ Công an) cho biết: Thời gian qua, tình trạng sản xuất hàng giả tiếp liên tục phát hiện nhiều vụ sản xuất, kinh doanh thực phẩm giả về chất lượng, công dụng, giá trị sử dụng, không có thành phần hoặc có thành phần dinh dưỡng không bảo đảm tỷ lệ theo đăng ký công bố, tự công bố sản phẩm, lợi dụng không gian mạng để tiêu thụ hàng giả, nhằm thu lợi bất chính, ảnh hưởng đến sức khỏe và quyền lợi người tiêu dùng.

Tình trạng vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, chế biến, bảo quản thực phẩm không đúng quy định của các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ, kinh doanh thức ăn đường phố, bếp ăn tập thể làm thực phẩm bị nhiễm khuẩn, gây ngộ độc thực phẩm diễn ra tại nhiều địa phương.

Tình trạng thu gom, vận chuyển, giết mổ lợn nhiễm dịch bệnh (dịch tả lợn châu Phi) để cung cấp cho các doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm và chế biến suất ăn công nghiệp, trong đó có các đơn vị chuyên cung cấp thực phẩm cho trường học gây bức xúc trong dư luận.

Đáng lo ngại, hành vi sử dụng chất cấm, hóa chất ngoài danh mục được phép sử dụng để sản xuất, chế biến thực phẩm, gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe người tiêu dùng vẫn tiếp tục có chiều hướng gia tăng.

Theo số liệu thống kê của các đơn vị nghiệp vụ trực thuộc Bộ Công an và Công an các địa phương cho thấy: 6 tháng đầu năm 2026, đã phát hiện, xử lý 5.992 tổ chức, cá nhân vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm (tăng 102% so cùng kỳ năm 2025). Trong đó, khởi tố 123 vụ, với 249 bị can (tăng 351% số vụ và 442% số bị can so cùng kỳ năm 2025); xử lý hành chính 5.883 vụ, với 573 tổ chức, 5.310 cá nhân vi phạm, phạt tiền hơn 61 tỷ đồng; chuyển cơ quan khác xử lý 1.004 vụ, với 126 tổ chức và 883 cá nhân vi phạm, phạt tiền 32,6 tỷ đồng…

Đại tá Trần Viết Phương cho biết thêm, trong công tác đấu tranh, xử lý vi phạm an toàn thực phẩm vẫn còn gặp không ít khó khăn, hạn chế như: Luật Quảng cáo chưa bao quát được các hình thức biến tướng trong quảng cáo, với chế tài xử phạt thấp không đủ sức răn đe, không tương xứng với số tiền thu lợi bất chính; chế tài xử lý hành chính về các hành vi vi phạm liên quan đến sản xuất, buôn bán thực phẩm kém chất lượng, quảng bá sai sự thật, gian lận công bố kiểm nghiệm sản phẩm chưa đủ mạnh, chưa tương xứng với quy mô lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm, chưa tạo được tính răn đe.

Trong khi đó, các cơ quan, công chức được giao nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm còn thiếu trách nhiệm trong kiểm tra định kỳ, kiểm tra chất lượng và hậu kiểm, dẫn đến việc hàng giả, hàng kém chất lượng dễ dàng đưa ra thị trường; công tác quản lý thị trường, kiểm soát hàng hóa thực phẩm lưu thông trên thị trường còn chưa chặt chẽ, xử lý thiếu kiên quyết, triệt để, nhất là tại các cơ sở kinh doanh thực phẩm nhỏ lẻ…

Đồng quan điểm nêu trên, ông Trần Việt Hùng, Trưởng phòng Nghiệp vụ quản lý thị trường (Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Bộ Công thương) cho rằng: Hoạt động kinh doanh thực phẩm qua thương mại điện tử, mạng xã hội, nền tảng trực tuyến diễn biến nhanh, số lượng tài khoản, gian hàng và lượt rao bán rất lớn; nhiều đối tượng sử dụng thông tin không chính xác, thay đổi danh tính, giao dịch qua nhiều khâu trung gian, gây khó khăn trong xác định chủ thể vi phạm, kho hàng, dòng tiền và số lượng hàng hóa đã tiêu thụ.

Trong khi đó, một số nhóm hàng hóa, thực phẩm chưa có tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc quy định cụ thể về chỉ tiêu chất lượng, chỉ tiêu an toàn, gây khó khăn trong quản lý, kiểm tra, xử lý vi phạm.

Bên cạnh đó, nhân sự làm công tác an toàn thực phẩm tại cấp cơ sở còn hạn chế, nhiều công chức kiêm nhiệm, chưa được đào tạo đầy đủ về nghiệp vụ lấy mẫu, nhận diện vi phạm hành chính.

Để khắc phục những khó khăn, hạn chế nêu trên, Tiến sĩ Chu Quốc Thịnh, Cục Trưởng An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, để giải quyết vấn đề bảo đảm an toàn thực phẩm mang tính dài hạn, chiến lược và xuyên suốt, Bộ Y tế và các bộ, ngành liên quan đã và đang phối hợp triển khai một số giải pháp mới, đồng bộ. Trong đó, Bộ Y tế phối hợp các Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Công thương, Tư pháp và các bộ, ngành liên quan xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi theo hướng chuyển mạnh tư duy quản lý an toàn thực phẩm từ "kiểm soát từng khâu riêng lẻ" sang "quản lý toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm".

Để xây dựng bộ Luật này, Bộ Y tế dự thảo năm chính sách trụ cột về quản lý an toàn thực phẩm trong thời gian tới và đã được Bộ Tư pháp thông qua. Đây là vấn đề được Đảng và Nhà nước, Chính phủ đặc biệt quan tâm với nhiều văn bản chỉ đạo trong thời gian qua.

Cụ thể: Chính sách 1: thực hiện quản lý an toàn thực phẩm dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng. Mục tiêu nhằm giám sát, bảo đảm an toàn thực trong toàn bộ chuỗi cung ứng thực phẩm từ sản xuất ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản, thu hái, đánh bắt, khai thác, giết mổ) đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông trên thị trường, hướng tới phương thức kiểm soát an toàn thực phẩm của các nước phát triển. Giải pháp này là quản lý an toàn thực phẩm từ nông trại đến bàn ăn.

Chính sách 2: cải cách phương thức quản lý và cơ chế kiểm tra thực phẩm trên thị trường. Chính sách này đổi mới phương thức quản lý sản phẩm gắn theo chuỗi cung ứng với thực phẩm được giám sát, kiểm tra trong toàn bộ vòng đời, nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm cho người sử dụng.

Chính sách 3: số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông, từng bước hướng tới thực hiện việc quản lý an toàn thực phẩm bằng dữ liệu đã được số hóa và hệ thống thông tin dữ liệu quốc gia liên thông. Mục tiêu nhằm thúc đẩy công tác quản lý an toàn thực phẩm được đồng bộ, rút ngắn thời gian giải quyết, nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố, truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố về toàn thực phẩm.

Chính sách 4: nâng cao hiệu quả quản lý thức ăn đường phố và loại hình cung cấp suất ăn tập thể. Ủy ban nhân dân xã đối với loại hình kinh doanh này nhằm giảm thiểu đến mức thấp nhất các vụ ngộ độc thực phẩm gây ra bởi thức ăn đường phố, nơi cung cấp suất ăn tập thể, bảo đảm sức khỏe, an toàn cho người tiêu dùng.

Chính sách 5: hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương. Mục tiêu của chính sách này nhằm thống nhất một đầu mối thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương. Đồng thời, phân cấp, phân quyền tối đa nhằm nâng cao vai trò của chính quyền địa phương trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm bảo đảm một đầu mối thực hiện nhiệm vụ bảo đảm an toàn thực phẩm từ Trung ương tới địa phương, Tiến sĩ Chu Quốc Thịnh cho biết thêm.

Tại diễn đàn, các đại biểu đều cho rằng: để tăng cường công tác bảo đảm an toàn thực phẩm, nhất là kịp thời ngăn chặn thực phẩm không bảo đảm an toàn vệ sinh thực phẩm ra thị trường tiêu thụ, các bộ, ngành có liên quan khẩn trương hoàn thiện Đề án quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng quy định thống nhất một đầu mối bảo đảm thống nhất, xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở;

Tăng cường nguồn lực cho công tác kiểm tra, kiểm nghiệm, giám định thực phẩm; bổ sung nguồn kinh phí lấy mẫu, kiểm nghiệm, bảo quản, tiêu hủy tang vật; nâng cao năng lực cho các phòng kiểm nghiệm, rút ngắn thời gian trả kết quả nhưng vẫn bảo đảm khách quan, chính xác, đủ căn cứ xử lý vi phạm.

Xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu liên ngành về an toàn thực phẩm, hàng giả, hàng nhập lậu, hàng không rõ nguồn gốc, xuất xứ; kết nối thông tin giữa các cơ quan nhà nước, lực lượng kiểm tra, nền tảng thương mại điện tử, doanh nghiệp phân phối và người tiêu dùng.

Mặt khác, các đại biểu cũng đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố tiếp tục chỉ đạo các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng trên địa bàn phối hợp chặt chẽ trong quản lý, trao đổi thông tin, kiểm tra, xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm; bố trí nguồn lực cho cấp xã, phường; coi bảo đảm an toàn thực phẩm là nhiệm vụ trọng tâm phát triển kinh tế-xã hội của địa phương mình…