Ngày 15/5, tại thành phố Đà Nẵng, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng phối hợp Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học quốc gia “Nghiên cứu bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương”.
Phát biểu báo cáo đề dẫn hội thảo, Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, sau hơn 1.000 năm trải qua nhiều thăng trầm lịch sử và tác động của tự nhiên, phần lớn công trình kiến trúc Phật viện Đồng Dương đã bị hư hoại, hiện chỉ còn lại nền móng và tháp Sáng nghiêng đổ.
Từ năm 2016 đến nay, di tích Phật viện Đồng Dương đã được chính quyền địa phương, các cơ quan chuyên môn quan tâm nghiên cứu, triển khai công tác bảo tồn, phát huy giá trị của di sản, nhưng do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, nhất là thiếu nguồn lực và quy hoạch tổng thể để thực hiện đồng bộ, nên hiệu quả vẫn còn một số hạn chế nhất định.
“Thực trạng đó đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tiếp tục nghiên cứu và thực hiện giải pháp phù hợp, khả thi nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa Phật viện Đồng Dương phục vụ phát triển kinh tế-xã hội của Đà Nẵng nói riêng, của đất nước nói chung trong kỷ nguyên phát triển mới”, Tiến sĩ Đặng Xuân Thanh nhấn mạnh.
Phát biểu tại hội thảo, Thượng tọa Thích Đức Thiện - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, cho biết, trong dòng chảy lịch sử hơn 2.000 năm của Phật giáo Việt Nam, các trung tâm Phật giáo cổ xưa của Việt Nam như: Trung tâm Phật giáo Luy Lâu, Trung tâm Phật giáo Đồng Dương, Trung tâm Phật giáo Phù Nam không chỉ là nơi truyền bá giáo lý giác ngộ, giải thoát, mà còn là những thiết chế văn hóa, giáo dục và nghệ thuật quan trọng, góp phần hình thành nền tảng tinh thần, đạo đức và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam; trong đó, Phật viện Đồng Dương giữ một vị trí đặc biệt tiêu biểu và có giá trị nổi bật cả về lịch sử, khảo cổ, mỹ thuật lẫn tư tưởng tôn giáo.
Nhấn mạnh Di sản văn hóa Phật giáo không chỉ là tài sản riêng của Phật giáo, mà còn là di sản quý báu của quốc gia, của dân tộc, của nhân loại; Thượng tọa Thích Đức Thiện cho rằng, việc bảo tồn và phát huy giá trị Phật viện Đồng Dương cần gắn với chiến lược phát triển văn hóa quốc gia, phát triển du lịch văn hóa tâm linh bền vững, giáo dục truyền thống lịch sử và quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam ra thế giới.
“Bảo tồn di sản không còn chỉ dừng lại ở việc gìn giữ nguyên trạng các công trình cổ, mà cần hướng tới việc phục hồi không gian văn hóa, tái hiện giá trị tinh thần và phát huy vai trò của di sản trong đời sống đương đại. Một di sản thực sự sống khi di sản ấy tiếp tục được kết nối với cộng đồng, với giáo dục, với nghiên cứu khoa học và với sự phát triển văn hóa bền vững của đất nước”, Thượng tọa Thích Đức Thiện - Phó Chủ tịch, Tổng Thư ký Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam nhấn mạnh.
Phát biểu tham luận tại hội thảo, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa quốc gia đã nhìn thẳng vào những “nút thắt” cơ bản cần được tháo gỡ.
Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, khác với các di tích biệt lập, Phật viện Đồng Dương nằm xen cài chặt chẽ với khu cư dân và đất canh tác của người dân. Việc giải tỏa và tạo hành lang bảo vệ (xác lập vùng đệm) cho trục tâm linh dài 1.300m là bài toán kinh tế-xã hội khổng lồ của công trình nhà dân, hệ thống điện lưới và tiếng ồn chung quanh đang triệt tiêu “tính thiêng” và sự tĩnh lặng cần có của một Phật viện.
“Bảo tồn bền vững buộc phải giải quyết được sự hài hòa lợi ích giữa việc giữ gìn di tích và phát triển sinh kế cho cộng đồng địa phương”, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản Văn hóa quốc gia cho biết.
Phát biểu tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi nêu rõ, với bối cảnh hiện nay, công tác bảo tồn di sản không chỉ dừng ở việc gìn giữ dấu tích vật chất, mà cần hướng tới bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử, tinh thần và bản sắc cộng đồng, đồng thời hài hòa giữa bảo tồn và phát triển bền vững.
Theo Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi, thành phố Đà Nẵng hiện nay có 565 di tích đã được xếp hạng, trong đó có 2 di sản văn hóa thế giới, 4 di tích quốc gia đặc biệt và 84 di tích quốc gia.
“Đây là tiềm năng to lớn nhưng cũng là thách thức trong công tác bảo tồn và phát huy hiệu quả vào đời sống văn hóa và phát triển công nghiệp văn hóa hiện nay”, bà Nguyễn Thị Anh Thi cho biết.
Tại hội thảo, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi nhấn mạnh, việc xây dựng một chiến lược tổng thể, dài hạn cho Phật viện Đồng Dương là yêu cầu cấp thiết, nhằm khẳng định và phát huy giá trị di sản trong dòng chảy văn hóa dân tộc và hội nhập quốc tế.
“Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng sẽ nghiêm túc tiếp thu các ý kiến tại hội thảo; đồng thời, chỉ đạo các cơ quan chức năng tổng hợp đầy đủ các kết quả nghiên cứu, các kiến nghị khoa học để làm cơ sở xây dựng chủ trương, kế hoạch và lộ trình triển khai các nhiệm vụ bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị di tích quốc gia đặc biệt Phật viện Đồng Dương trong thời gian tới”, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cho biết.
